సప్తాశ్వశ్ చ రథః పుణ్యో హ్య్ అరుణో భానుసారథిః యమో మనుశ్ చ వరుణః శనిర్ వైవస్వతస్ తథా
ఏడు గుర్రాలు కలిగిన పవిత్ర రథం, అందులో అరుణుడు సూర్యునికి సారథిగా ఉన్నాడు. యముడు, మనువు, వరుణుడు, అలాగే వైవస్వతుని కుమారుడైన శనిగ్రహుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
యమునా చ నదీ పుణ్యా తాపీ చైవ మహానదీ తత్తద్రూపం సమాస్థాయ నద్యస్ తా విస్మయాన్ మునే
పవిత్రమైన యమునా నది, మహానదిగా పేరుగాంచిన తాపీ కూడా తమ స్వరూపాలను ధరించి, ఆశ్చర్యంతో నిండినవిగా అక్కడికి వచ్చాయి, ఓ మునీశ్వరా.
ద్రష్టుం తే విస్మయావిష్టా ఆజగ్ముః శ్వశురస్ తథా అభిప్రాయం విదిత్వా తు శ్వశురం భానుర్ అబ్రవీత్
నిన్ను చూడటానికి ఆశ్చర్యంతో నిండినవారు, అలాగే మామగారు కూడా అక్కడికి వచ్చారు. ఆయన మనసులోని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన సూర్యుడు తన మామగారితో మాట్లాడాడు.
ఉషాయాః ప్రీతయే త్వష్టః కుర్వత్యాస్ తప ఉత్తమమ్ యన్త్రారూఢం చ మాం కృత్వా ఛిన్ధి తేజాంస్య్ అనేకశః యావత్ సౌఖ్యం భవేద్ అస్యాస్ తావచ్ ఛిన్ధి ప్రజాపతే
ఉషకు ఆనందం కలిగించేందుకు, ఆమె అత్యున్నత తపస్సు చేస్తున్నందుకు, ఓ ప్రజాపతీ! నన్ను యంత్రంపై కూర్చోబెట్టి, నా తేజస్సును అనేక భాగాలుగా కోయు. ఆమెకు సుఖంగా ఉండేంతవరకూ నా తేజస్సును తగ్గించు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా తతస్ త్వష్టా సోమనాథస్య సంనిధౌ తేజసాం ఛేదనం చక్రే ప్రభాసం తు తతో విదుః
అలాగే జరుగుతుందని చెప్పి, త్వష్టా సోమనాథుని సమక్షంలో సూర్యుని తేజస్సును విభజించాడు. అప్పటి నుంచి ఆ ప్రదేశాన్ని ప్రజలు ప్రభాసంగా పిలుస్తారు.
భర్త్రా చ సంగతా యత్ర గౌతమ్యామ్ అశ్వరూపిణీ అశ్వినోర్ యత్ర చోత్పత్తిర్ అశ్వతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
ఆమె తన భర్తతో కలిసిన చోట, గౌతమి నదిలో గుర్రి రూపంలో ఉండగా, అశ్వినులు జన్మించిన ఆ ప్రదేశాన్ని అశ్వతీర్థం అంటారు.
భానుతీర్థం తద్ ఆఖ్యాతం తథా పఞ్చవటాశ్రమః తాపీ చ యమునా చైవ పితరం ద్రష్టుమ్ ఆగతే
ఆ ప్రదేశాన్ని భానుతీర్థం అంటారు. అలాగే, అక్కడే పంచవట ఆశ్రమం ఉంది. తాపీ, యమునా నదులు కూడా తమ తండ్రిని చూడటానికి వచ్చాయి.
అరుణావరుణానద్యోర్ గఙ్గాయాం సంగమః శుభః దేవానాం తత్ర తీర్థానామ్ ఆగతానాం పృథక్ పృథక్
అరుణా, వరుణా, గంగా నదుల పవిత్ర సంగమంలో, దేవతలు ఒక్కొక్కరు తమ తమ తీర్థాల్లో అక్కడ చేరారు.
నవ త్రీణి సహస్రాణి తీర్థాని గుణవన్తి చ తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వమ్ అక్షయపుణ్యదమ్
అక్కడ తొమ్మిది వేల పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్నీ అక్షయ పుణ్యాన్ని ఇస్తాయి.
స్మరణాత్ పఠనాద్ వాపి శ్రవణాద్ అపి నారద సర్వపాపవినిర్ముక్తో ధర్మవాన్ స సుఖీ భవేత్
ఈ కథను స్మరించటం, పఠించటం లేదా వినటం వలన, ఓ నారదా, అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి. ధర్మబద్ధుడై సుఖంగా ఉంటాడు.
గారుడం నామ యత్ తీర్థం సర్వవిఘ్నప్రశాన్తిదమ్ తస్య ప్రభావం వక్ష్యామి శృణు నారద యత్నతః
గారుడం అనే పవిత్ర స్థలం అన్ని విఘ్నాలను తొలగిస్తుంది. దాని మహిమను నేను చెప్పబోతున్నాను. ఓ నారదా, దయచేసి శ్రద్ధగా విను.
మణినాగ ఇతి త్వ్ ఆసీచ్ ఛేషపుత్రో మహాబలః గరుడస్య భయాద్ భక్త్యా తోషయామ్ ఆస శంకరమ్
మణినాగుడు అనే శేషుని కుమారుడు, మహాబలశాలి. గరుడుని భయంతో, భక్తితో శంకరుని సంతుష్టిపరిచాడు.
తతః ప్రసన్నో భగవాన్ పరమేష్ఠీ మహేశ్వరః తమ్ ఉవాచ మహానాగం వరం వరయ పన్నగ
ఆ సమయంలో పరమేశ్వరుడు సంతోషంతో ఆ మహానాగుని చూచి, 'ఓ పన్నగా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు' అని అన్నాడు.
నాగః ప్రాహ ప్రభో మహ్యం దేహి మే గరుడాభయమ్ తథేత్య్ ఆహ చ తం శంభుర్ గరుడాద్ అభయం భవేత్
నాగుడు, 'ప్రభూ! నాకు గరుడుని భయం లేకుండా వరమివ్వండి' అని అడిగాడు. శంభుడు, 'అలా అవుతుంది, నీకు గరుడుని భయం ఉండదు' అని అనుగ్రహించాడు.
నిర్గతో నిర్భయో నాగో గరుడాద్ అరుణానుజాత్ క్షీరోదశాయీ యత్రాస్తే క్షీరార్ణవసమీపతః
ఆ నాగుడు ఇక గరుడుని భయం లేకుండా బయటకు వెళ్లాడు. అక్కడ అరుణుని తమ్ముడు, పాల సముద్రం దగ్గర పాల సముద్రంలో శయనించేవాడు నివసిస్తున్నాడు.
ఇతశ్ చేతశ్ చ చరతి నాగో ఽసౌ సుఖశీతలే గరుడో ఽపి చ యత్రాస్తే తం దేశమ్ అపి యాత్య్ అసౌ
ఆ నాగుడు ఇక్కడ అక్కడ సుఖంగా, చల్లగా సంచరిస్తున్నాడు. అక్కడే గరుడుడు కూడా ఉంటాడు. ఆ ప్రదేశానికి అతడూ వెళ్తాడు.
గరుడః పన్నగం దృష్ట్వా చరన్తం నిర్భయేన తు తం గృహీత్వా మహానాగం ప్రాక్షిపత్ స్వస్య వేశ్మని
గరుడుడు ఆ నాగుణ్ణి భయమేమీ లేకుండా తిరుగుతున్నాడని చూసి, ఆ మహానాగుణ్ణి పట్టుకుని తన ఇంట్లోకి విసిరేశాడు.
తం బద్ధ్వా గారుడైః పాశైర్ గరుడో నాగసత్తమమ్ ఏతస్మిన్న్ అన్తరే నన్దీ ప్రోవాచేశం జగత్ప్రభుమ్
ఆ గొప్ప నాగుణ్ణి గరుడుని బందాలతో బంధించి, గరుడుడు అతడిని బలంగా పట్టుకున్నాడు. అదే సమయంలో నంది, జగత్ప్రభువైన ఈశ్వరునితో మాట్లాడాడు.
నూనం నాగో న చాయాతి భక్షితో బద్ధ ఏవ వా గరుడేన సురేశాన జీవన్ నాగో న సంవ్రజేత్
నాగు రావడం లేదు, ఖచ్చితంగా గరుత్మంతుడు అతన్ని తినిపోయాడు లేదా బంధించాడు, దేవతల అధిపతీ! ఆ నాగు బతికుంటే, ఇంత ఆలస్యం చేయేవాడు కాదు.
నన్దినో వచనం శ్రుత్వా జ్ఞాత్వా శంభుర్ అథాబ్రవీత్
నంది మాటలు విని, అర్థం చేసుకున్న శంభుడు ఇలా అన్నాడు.
గరుడస్య గృహే నాగో బద్ధస్ తిష్ఠతి సత్వరమ్ గత్వా తం జగతామ్ ఈశం విష్ణుం స్తుహి జనార్దనమ్
గరుత్మంతుడి ఇంట్లో నాగు బంధించబడి ఉన్నాడు. త్వరగా వెళ్లి జగత్తుకు అధిపతైన విష్ణువును స్తుతించు.
బద్ధం నాగం కాశ్యపేన మద్వాక్యాద్ ఆనయ స్వయమ్ తత్ ప్రభోర్ వచనం శ్రుత్వా నన్దీ గత్వా శ్రియః పతిమ్
నా మాట ప్రకారం, కాశ్యపుని కుమారుడైన ఆ బంధించిన నాగును నువ్వే తీసుకురా. ప్రభువు మాట విని, నంది శ్రీమంతుని వద్దకు వెళ్లాడు.
వ్యజ్ఞాపయత్ స్వయం వాక్యం విష్ణుం లోకపరాయణమ్ నారాయణః ప్రీతమనా గరుడం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
తానే స్వయంగా లోకాలకు ఆశ్రయమైన విష్ణువుని సందేశం తెలిపాడు. నారాయణుడు సంతోషంతో గరుత్మంతుడితో ఇలా అన్నాడు.
వినతాత్మజ మే వాక్యాన్ నన్దినే దేహి పన్నగమ్ కమ్పమానస్ తద్ ఆకర్ణ్య నేత్య్ ఉవాచ విహంగమః విష్ణుమ్ అప్య్ అబ్రవీత్ కోపాత్ సుపర్ణో నన్దినో ఽన్తికే
వినత కుమారుడా! నా ఆజ్ఞతో ఆ పాము నందికి ఇవ్వు. ఆ పక్షి వణిగి విని, 'ఇవ్వను' అన్నాడు. కోపంతో విష్ణువుని, నందికి దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, మాట్లాడాడు.
యద్ యత్ ప్రియతమం కించిద్ భృత్యేభ్యః ప్రభవిష్ణవః దాస్యన్త్య్ అన్యే భవాన్ నైవ మయానీతం హరిష్యతి
ప్రభూ! ఎవరికైనా తమ సేవకులకు ఎంతో ఇష్టమైనదాన్ని ఇవ్వొచ్చు. కానీ నేను తెచ్చినదాన్ని మీరు కాకుండా మరెవ్వరూ తీసుకోలేరు.
పశ్య దేవం త్రినయనం నాగం మోక్ష్యతి నన్దినా మయోపపాదితం నాగం త్వం తు దాస్యసి నన్దినే
చూడండి, త్రినేత్రుడు నందికోసం ఆ నాగును విడిపిస్తాడు. నేను తెచ్చిన నాగును నీవు నందికి ఇవ్వాలి.
త్వాం వహామి సదా స్వామిన్ మమ దేయం సదా త్వయా మయోపపాదితం నాగం వక్తుం దేహీతి నోచితమ్
ప్రభూ! నేను ఎప్పుడూ నిన్ను మోస్తూ ఉంటాను. నా దగ్గర ఉన్నది ఎప్పుడూ నీదే. నేను తెచ్చిన నాగును నందికి ఇవ్వడం నాకు తగదు.
సతాం ప్రభూణాం నేయం స్యాద్ వృత్తిః సద్వృత్తికారిణామ్ సన్తో దాస్యన్తి భృత్యేభ్యో మదుపాత్తహరో భవాన్
ధర్మవంతులైన యజమానులు తమ మంచి సేవకులకు ఇలా ప్రవర్తించరు. మంచి వారు తమ సేవకులకు ఇస్తారు. కానీ నీవు, నేను తెచ్చినదాన్ని తీసుకుంటున్నావు.
దైత్యాఞ్ జయసి సంగ్రామే మద్బలేనైవ కేశవ అహం మహాబలీత్య్ ఏవం ముధైవ శ్లాఘతే భవాన్
కేశవా! యుద్ధంలో నీవు దానవులను నా బలంతోనే జయిస్తున్నావు. నేను గొప్ప బలవంతుడినని వృథాగా పొగిడుకుంటున్నావు.
గరుడస్యేతి తద్ వాక్యం శ్రుత్వా చక్రగదాధరః విహస్య నన్దినః పార్శ్వే పశ్యద్భిర్ లోకపాలకైః
గరుత్మంతుడి మాటలు విని, చక్రాయుధుడు, గదాధారి, నంది పక్కన నిలబడి, లోకపాలకులు చూస్తుండగా నవ్వాడు.