నేయం మాతా సురశ్రేష్ఠ యయా శప్తో ఽహమ్ ఈదృశః అపత్యేషు విరుద్ధేషు జననీ నైవ కుప్యతే
'దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను ఇలా శపించినవాడు నా తల్లి కాదు. పిల్లలు తప్పు చేసినా, తల్లి వారికి కోపపడదు.'
యద్ బాల్యాద్ అబ్రవం కించిద్ అథవా దుష్కృతం కృతమ్ నైవ కుప్యతి సా మాతా తస్మాన్ నేయం మమామ్బికా
'పిల్లవయసులో నేను ఏదైనా తప్పు మాట అన్నా, లేదా చెడు పని చేసినా, నిజమైన తల్లి కోపపడదు. అందుకే, ఈమె నా తల్లి కాదు.'
యద్ అపత్యకృతం కించిత్ సాధ్వ్ అసాధు యథా తథా మాత్య్ అస్యాం సర్వమ్ అప్య్ ఏతత్ తస్మాన్ మాతేతి గీయతే
పిల్లలు ఏం చేసినా, అది మంచిదైనా చెడుదైనా, అంతా తల్లిదే అనిపిస్తుంది. అందుకే ఆమెను తల్లి అంటారు.
ప్రధక్ష్యన్తీవ మాం తాత నిత్యం పశ్యతి చక్షుషా వక్త్య్ అగ్నికాలసదృశా వాచా నేయం మదమ్బికా
తన చూపుతో నన్ను కాల్చేస్తుందేమో అనిపించేలా ఎప్పుడూ నన్ను చూస్తుంది, మాటలు కూడా అగ్నిలా మండిపోతుంటాయి — ఈవిడ నా తల్లి కాదు.
తత్ పుత్రవచనం శ్రుత్వా సవితాచిన్తయత్ తతః ఇయం ఛాయా నాస్య మాతా ఉషా మాతా తు సాన్యతః
కొడుకు మాటలు విని సవితా ఆలోచించింది: 'ఈ ఛాయా ఇతని తల్లి కాదు; ఉషే ఇతని తల్లి, కానీ ఎక్కడో వేరే చోట ఉంది.'
మమ శాన్తిమ్ అభీప్సన్తీ దేశే ఽన్యస్మింస్ తపోరతా ఉత్తరే చ కురౌ త్వాష్ట్రీ వడవారూపధారిణీ
నాకు శాంతి కలగాలని కోరుతూ, తపస్సులో నిమగ్నమై, ఉత్తర కురుదేశంలో, త్వష్టృ కుమార్తె గుర్రపు రూపంలో ఉంది.
తత్రాస్తే సా ఇతి జ్ఞాత్వా జగామేశో దివాకరః యత్ర సా వర్తతే కాన్తా అశ్వరూపః స్వయం తదా
ఆమె అక్కడ ఉందని తెలుసుకుని, సూర్యుడు కూడా గుర్రపు రూపం ధరించి, తన ప్రియురాలు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
తాం దృష్ట్వా వడవారూపాం పర్యధావద్ ధయాకృతిః కామాతురం హయం దృష్ట్వా శ్రుత్వా వై హేషితస్వనమ్
ఆమెను గుర్రపు రూపంలో చూసి, తానే కూడా గుర్రంగా మారి ఆమెను వెంబడించాడు. కామంతో ఉన్న ఆ గుర్రం హ neigh చేయడాన్ని చూసి, విని—
ఉషా పతివ్రతోపేతా పతిధ్యానపరాయణా హయధర్షణసంభీతా కో న్వ్ అయం చేత్య్ అజానతీ
ఉషా భర్తను భక్తిగా ధ్యానిస్తూ, భర్తను మాత్రమే మనసులో ఉంచి ఉండగా, ఆ గుర్రం దగ్గరికి రాగానే భయపడి, ఇది ఎవరో తెలియక తడబడింది.
అపలాయత్ పతౌ ప్రాప్తే దక్షిణాభిముఖీ త్వరా కో ను మే రక్షకో ఽత్ర స్యాద్ ఋషయో వాథవా సురాః
భర్త దగ్గరికి రాగానే, ఆమె దక్షిణ దిశగా పరుగెత్తింది. 'ఇక్కడ నన్ను ఎవరు కాపాడతారు? ఋషులా, దేవతలా?' అని ఆలోచించింది.
ధావన్తీం తాం ప్రియామ్ అశ్వామ్ అశ్వరూపధరః స్వయమ్ పర్యధావద్ యతో యాతి ఉషా భానుస్ తతస్ తతః
ఆమె గుర్రపు రూపంలో పరుగెత్తుతుంటే, సూర్యుడు కూడా గుర్రంగా మారి, ఉషా ఎక్కడికి పోయినా అక్కడికి వెంబడించాడు.
స్మరగ్రహవశే జాతః కో దుశ్చేష్టం న చేష్టతే భాగీరథీం నదీశ్ చాన్యా వనాన్య్ ఉపవనాని చ
ప్రేమ బలానికి లోనై ఎవరు తప్పుగా ప్రవర్తించరు? ఆమె భాగీరథి నదిని, ఇతర నదులను, అడవులను, తోటలను దాటి పోయింది.
నర్మదాం చాథ విన్ధ్యం చ దక్షిణాభిముఖావ్ ఉభౌ అతిక్రమ్య భయోద్విగ్నా త్వాష్ట్ర్య్ అభ్యగాచ్ చ గౌతమీమ్
ఆమె నర్మదా నదిని, వింధ్య పర్వతాన్ని కూడా దక్షిణ దిశగా దాటి, భయంతో త్వష్టృ కుమార్తె గౌతమీ నదిని చేరింది.
త్రాతారః సన్తి మునయో జనస్థాన ఇతి శ్రుతమ్ ఋషీణామ్ ఆశ్రమం సాశ్వా ప్రవిష్టా గౌతమీం తథా
జనస్థానంలో ఋషులు రక్షకులు అని వినబడింది. అందుకే, ఆమె గుర్రంతో కలిసి గౌతమీ నదికట్ట ఋషుల ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించింది.
అనుప్రాప్తస్ తథా చాశ్వో భానుస్ తద్రూపవాంస్ తతః అశ్వం నివారయామ్ ఆసుర్ జనస్థా మునిదారకాః తతః కోపాద్ ఋషీంస్ తాంశ్ చ శశాపోషాపతిః ప్రభుః
ఆ సమయంలో భాను గుర్రపు రూపంలో అక్కడికి వచ్చాడు. జనస్థానంలోని ఋషుల పిల్లలు ఆ గుర్రాన్ని అడ్డుకున్నారు. దాంతో ఉషాపతి కోపంతో ఆ ఋషులను శపించాడు.
నివారయథ మాం యస్మాద్ వటా యూయం భవిష్యథ
మీరు నన్ను అడ్డుకున్నందుకు, మీరు అందరూ వటవృక్షాలుగా మారిపోతారు.
జ్ఞానదృష్ట్యా తు మునయో మేనిరే ఽశ్వమ్ ఉషాపతిమ్ స్తువన్తో దేవదేవేశం భానుం తం మునయో ముదా
జ్ఞానదృష్టితో ఆ ఋషులు ఆ గుర్రం ఉషాపతి అని గుర్తించారు. ఆనందంతో దేవతల దేవుడైన భానును స్తుతించారు.
స్తూయమానో మునిగణైర్ అశ్వాం భానుర్ అథాగమత్ వడవాయా ముఖే లగ్నం ముఖం చాశ్వస్వరూపిణమ్
ఋషుల సమూహాలు స్తుతించగా, భాను గుర్రంగా వచ్చి, ఆ వడవా ముఖాన్ని తాను గుర్రంగా ఉన్నప్పుడు తన ముఖంతో కలిపాడు.
జ్ఞాత్వా త్వాష్ట్రీ చ భర్తారం ముఖాద్ వీర్యం ప్రసుస్రువే తయోర్ వీర్యేణ గఙ్గాయామ్ అశ్వినౌ సమజాయతామ్
త్వష్టృ కుమార్తె తన భర్తను గుర్తించి, తన నోటివద్ద వీర్యాన్ని విడిచింది. వారి వీర్యంతో గంగానదిలో అశ్వినులు జన్మించారు.
తత్రాగచ్ఛన్ సురగణాః సిద్ధాశ్ చ మునయస్ తథా నద్యో గావస్ తథౌషధ్యో దేవా జ్యోతిర్గణాస్ తథా
అక్కడికి దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషులు, నదులు, ఆవులు, ఔషధాలు, దేవతలు, జ్యోతిర్గణాలు అందరూ వచ్చారు.
సప్తాశ్వశ్ చ రథః పుణ్యో హ్య్ అరుణో భానుసారథిః యమో మనుశ్ చ వరుణః శనిర్ వైవస్వతస్ తథా
ఏడు గుర్రాలు కలిగిన పవిత్ర రథం, అందులో అరుణుడు సూర్యునికి సారథిగా ఉన్నాడు. యముడు, మనువు, వరుణుడు, అలాగే వైవస్వతుని కుమారుడైన శనిగ్రహుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
యమునా చ నదీ పుణ్యా తాపీ చైవ మహానదీ తత్తద్రూపం సమాస్థాయ నద్యస్ తా విస్మయాన్ మునే
పవిత్రమైన యమునా నది, మహానదిగా పేరుగాంచిన తాపీ కూడా తమ స్వరూపాలను ధరించి, ఆశ్చర్యంతో నిండినవిగా అక్కడికి వచ్చాయి, ఓ మునీశ్వరా.
ద్రష్టుం తే విస్మయావిష్టా ఆజగ్ముః శ్వశురస్ తథా అభిప్రాయం విదిత్వా తు శ్వశురం భానుర్ అబ్రవీత్
నిన్ను చూడటానికి ఆశ్చర్యంతో నిండినవారు, అలాగే మామగారు కూడా అక్కడికి వచ్చారు. ఆయన మనసులోని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన సూర్యుడు తన మామగారితో మాట్లాడాడు.
ఉషాయాః ప్రీతయే త్వష్టః కుర్వత్యాస్ తప ఉత్తమమ్ యన్త్రారూఢం చ మాం కృత్వా ఛిన్ధి తేజాంస్య్ అనేకశః యావత్ సౌఖ్యం భవేద్ అస్యాస్ తావచ్ ఛిన్ధి ప్రజాపతే
ఉషకు ఆనందం కలిగించేందుకు, ఆమె అత్యున్నత తపస్సు చేస్తున్నందుకు, ఓ ప్రజాపతీ! నన్ను యంత్రంపై కూర్చోబెట్టి, నా తేజస్సును అనేక భాగాలుగా కోయు. ఆమెకు సుఖంగా ఉండేంతవరకూ నా తేజస్సును తగ్గించు.
తథేత్య్ ఉక్త్వా తతస్ త్వష్టా సోమనాథస్య సంనిధౌ తేజసాం ఛేదనం చక్రే ప్రభాసం తు తతో విదుః
అలాగే జరుగుతుందని చెప్పి, త్వష్టా సోమనాథుని సమక్షంలో సూర్యుని తేజస్సును విభజించాడు. అప్పటి నుంచి ఆ ప్రదేశాన్ని ప్రజలు ప్రభాసంగా పిలుస్తారు.
భర్త్రా చ సంగతా యత్ర గౌతమ్యామ్ అశ్వరూపిణీ అశ్వినోర్ యత్ర చోత్పత్తిర్ అశ్వతీర్థం తద్ ఉచ్యతే
ఆమె తన భర్తతో కలిసిన చోట, గౌతమి నదిలో గుర్రి రూపంలో ఉండగా, అశ్వినులు జన్మించిన ఆ ప్రదేశాన్ని అశ్వతీర్థం అంటారు.
భానుతీర్థం తద్ ఆఖ్యాతం తథా పఞ్చవటాశ్రమః తాపీ చ యమునా చైవ పితరం ద్రష్టుమ్ ఆగతే
ఆ ప్రదేశాన్ని భానుతీర్థం అంటారు. అలాగే, అక్కడే పంచవట ఆశ్రమం ఉంది. తాపీ, యమునా నదులు కూడా తమ తండ్రిని చూడటానికి వచ్చాయి.
అరుణావరుణానద్యోర్ గఙ్గాయాం సంగమః శుభః దేవానాం తత్ర తీర్థానామ్ ఆగతానాం పృథక్ పృథక్
అరుణా, వరుణా, గంగా నదుల పవిత్ర సంగమంలో, దేవతలు ఒక్కొక్కరు తమ తమ తీర్థాల్లో అక్కడ చేరారు.
నవ త్రీణి సహస్రాణి తీర్థాని గుణవన్తి చ తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వమ్ అక్షయపుణ్యదమ్
అక్కడ తొమ్మిది వేల పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్నీ అక్షయ పుణ్యాన్ని ఇస్తాయి.
స్మరణాత్ పఠనాద్ వాపి శ్రవణాద్ అపి నారద సర్వపాపవినిర్ముక్తో ధర్మవాన్ స సుఖీ భవేత్
ఈ కథను స్మరించటం, పఠించటం లేదా వినటం వలన, ఓ నారదా, అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి. ధర్మబద్ధుడై సుఖంగా ఉంటాడు.