అన్వేషయంస్ తు తం జారం బిడాలం దదృశే మునిః కో భవాన్ ఇతి తం ప్రాహ భస్మీకుర్యాం మృషావదన్
ఆ ముని ఆ ప్రియుడిని వెతకగా, పిల్లిని చూశాడు. 'నువ్వెవరు?' అని అడిగాడు. అతడు అబద్ధంగా, 'నేను బస్మమైపోవాలి' అని చెప్పాడు.
కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా చైవమ్ ఆహ శచీపతిః శచీభర్తా పురాం భేత్తా తపోధన పురుష్టుతః
కరములను జోడించి శచీపతి ఇలా అన్నాడు: 'నేను శచీ భర్తను, పురాలను ధ్వంసించినవాడిని, మానవులు స్తుతించే వాడిని, ఓ తపస్సు కలిగినవాడా!'
మమేదం పాపమ్ ఆపన్నం సత్యమ్ ఉక్తం మయానఘ మహద్విగర్హితం కర్మ కృతవాన్ అస్మ్య్ అహం మునే
ఈ పాపం నన్ను పట్టుకుంది; నేను చెప్పింది నిజమే, పాపరహితుడా! నేను చాలా నిందించదగిన పని చేశాను, ఓ మునీంద్రా!
స్మరసాయకనిర్భిన్నహృదయాః కిం న కుర్వతే బ్రహ్మన్ మయి మహాపాపే క్షమస్వ కరుణానిధే
ప్రేమబాణాలతో గుండె చీలినవారు ఏం చేయరో, బ్రహ్మన్! నేను గొప్ప పాపి అయినా, కరుణాసముద్రా, నన్ను క్షమించు.
సన్తః కృతాపరాధే ఽపి న రౌక్ష్యం జాతు కుర్వతే నిశమ్య తద్ వచో విప్రో హరిమ్ ఆహ రుషాన్వితః
ధర్మవంతులు తప్పు చేసినా ఎప్పుడూ కఠినంగా ప్రవర్తించరు. ఆ మాటలు విని ఆ ముని కోపంతో హరివైపు చూశాడు.
భగభక్త్యా కృతం పాపం సహస్రభగవాన్ భవ తామ్ అప్య్ ఆహ మునిః కోపాత్ త్వం చ శుష్కనదీ భవ
భగభక్తితో చేసిన పాపానికి, నీవు సహస్రభాగుడవు కావాలి. కోపంతో ఆ ముని ఇంకొక శాపం ఇచ్చాడు: 'నీవు ఎండిన నదివైపు మారిపో.'
తతః ప్రసాదయామ్ ఆస కథయన్తీ తదాకృతిమ్
అప్పుడతను ఆ పరిస్థితిని వివరించి, అతన్ని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించింది.
మనసాప్య్ అన్యపురుషం పాపిష్ఠాః కామయన్తి యాః అక్షయాన్ యాన్తి నరకాంస్ తాసాం సర్వే ఽపి పూర్వజాః
మనసులోనే అయినా ఇతర పురుషుడిని కోరే పాపిష్టులు ఎవరైనా, వారు అంతులేని నరకాల్లో పడతారు; వారి పూర్వీకులందరికీ అదే ఫలితం.
భూత్వా ప్రసన్నో భగవన్న్ అవధారయ మద్వచః తవ రూపేణ చాగత్య మామ్ అగాత్ సాక్షిణస్ త్వ్ ఇమే
ప్రసన్నమైన దేవా, నా మాటలు గ్రహించు. నీ రూపంలో వచ్చిన వీరు నాకు సాక్షులయ్యారు.
తథేతి రక్షిణః ప్రోచుర్ అహల్యా సత్యవాదినీ ధ్యానేనాపి మునిర్ జ్ఞాత్వా శాన్తః ప్రాహ పతివ్రతామ్
అవును అని రక్షకులు చెప్పారు. నిజం చెప్పే అహల్యా కూడా అంగీకరించింది. ధ్యానంతో ఇది తెలుసుకున్న ముని, శాంతంగా, తన భర్తకు నమ్మకంగా ఉండే ఆమెతో మాట్లాడాడు.
యదా తు సంగతా భద్రే గౌతమ్యా సరిదీశయా నదీ భూత్వా పునా రూపం ప్రాప్స్యసే ప్రియకృన్ మమ
భాగ్యవతీ, నువ్వు గౌతమి నదీ దేవితో కలిసినప్పుడు నది రూపంలోకి మారి, నా ప్రియమైనవాడివిగా మళ్లీ నీ అసలు రూపాన్ని పొందుతావు.
ఇత్య్ ఋషేర్ వచనం శ్రుత్వా తథా చక్రే పతివ్రతా తయా తు సంగతా దేవ్యా అహల్యా గౌతమప్రియా
మునివారి మాటలు విన్న వెంటనే ఆ భార్య అలాగే చేసింది. అలా గౌతమునికి ప్రియమైన అహల్యా ఆ దేవితో కలిసింది.
పునస్ తద్ రూపమ్ అభవద్ యన్ మయా నిర్మితం పురా తతః కృతాఞ్జలిపుటః సురరాట్ ప్రాహ గౌతమమ్
అహల్యా నేను ముందే సృష్టించిన రూపాన్ని తిరిగి పొందింది. ఆ తరువాత దేవేంద్రుడు చేతులు జోడించి గౌతమునితో మాట్లాడాడు.
మాం పాహి మునిశార్దూల పాపిష్ఠం గృహమ్ ఆగతమ్ పాదయోః పతితం దృష్ట్వా కృపయా ప్రాహ గౌతమః
మహర్షీ, నేను పాపిష్ఠుడిని, నీ ఇంటికి వచ్చాను. నీ పాదాల దగ్గర పడిపోయిన నన్ను క్షమించు అని వేడుకున్నాడు. అప్పుడు గౌతముడు దయతో మాట్లాడాడు.
గౌతమీం గచ్ఛ భద్రం తే స్నానం కురు పురందర క్షణాన్ నిర్ధూతపాపస్ త్వం సహస్రాక్షో భవిష్యసి
గౌతమి వద్దకు వెళ్ళు, నీకు మంగళం కలుగును. పూరంధరా, స్నానం చేయు. క్షణంలో నీ పాపాలు పోయి, మళ్లీ సహస్రాక్షుడవవు.
ఉభయం విస్మయకరం దృష్టవాన్ అస్మి నారద అహల్యాయాః పునర్భావం శచీభర్తా సహస్రదృక్
నారదా, అహల్యా తిరిగి తన రూపాన్ని పొందినదాన్ని, శచీ భర్త అయిన సహస్రదృష్టు మహిమను రెండింటినీ నేను చూశాను.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థమ్ అహల్యాసంగమం శుభమ్ ఇన్ద్రతీర్థమ్ ఇతి ఖ్యాతం సర్వకామప్రదం నృణామ్
ఆ సమయంలో అహల్యా కలిసిన పవిత్రమైన ఆ తీర్థం, అందరికీ కోరికలు నెరవేర్చే ఇంద్రతీర్థంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
తస్మాద్ అప్య్ అపరం తీర్థం జనస్థానమ్ ఇతి శ్రుతమ్ చతుర్యోజనవిస్తీర్ణం స్మరణాన్ ముక్తిదం నృణామ్
అదే దాటి ఇంకొక పవిత్ర స్థలం ఉంది, దాన్ని జనస్థానం అంటారు. అది నాలుగు యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంటుంది. దాన్ని స్మరించినవారికి మోక్షం లభిస్తుంది.
వైవస్వతాన్వయే జాతో రాజాభూజ్ జనకః పురా సో ఽపాంపతేస్ తు తనుజామ్ ఉపయేమే గుణార్ణవామ్
వైవస్వతుని వంశంలో జనకుడు అనే రాజు పుట్టాడు. అతడు జలాధిపతికి కుమార్తె అయిన, గుణాల సముద్రమైనవారిని పెండ్లి చేసుకున్నాడు.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం జనకాం జనకో నృపః అనురూపగుణత్వాచ్ చ తస్య భార్యా గుణార్ణవా
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షాలకు మూలమైన రాజు జనకుడు. అతని భార్య గుణార్ణవా కూడా అతనికి తగిన గుణాలు కలిగి ఉండేది.
యాజ్ఞవల్క్యశ్ చ విప్రేన్ద్రస్ తస్య రాజ్ఞః పురోహితః తమ్ అపృచ్ఛన్ నృపశ్రేష్ఠో యాజ్ఞవల్క్యం పురోహితమ్
యాజ్ఞవల్క్యుడు అనే గొప్ప బ్రాహ్మణుడు ఆ రాజుకు పురోహితుడు. ఆ రాజు తన పురోహితుడైన యాజ్ఞవల్క్యునిని ప్రశ్నించాడు.
భుక్తిముక్తీ ఉభే శ్రేష్ఠే నిర్ణీతే మునిసత్తమైః దాసీదాసేభతురగరథాద్యైర్ భుక్తిర్ ఉత్తమా
భోగం, మోక్షం రెండూ మునులు గొప్పవిగా చెప్పారు. కానీ దాసులు, దాసీలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కూడిన భోగమే ఉత్తమం.
కింత్వ్ అన్తవిరసా భుక్తిర్ ముక్తిర్ ఏకా నిరత్యయా భుక్తేర్ ముక్తిః శ్రేష్ఠతమా భుక్త్యా ముక్తిం కథం వ్రజేత్
అయితే భోగానికి అంతం ఉంటుంది, చివరికి అసంతృప్తి మిగులుతుంది. మోక్షమే సర్వోత్తమం, దానికి సమానం లేదు. భోగం ద్వారా మోక్షం ఎలా పొందాలి?
సర్వసఙ్గపరిత్యాగాన్ ముక్తిప్రాప్తిః సుదుఃఖతః తద్ బ్రూహి ద్విజశార్దూల సుఖాన్ ముక్తిః కథం భవేత్
అన్ని బంధాలను పూర్తిగా వదిలితే మోక్షం లభిస్తుంది, కానీ అది చాలా కష్టం. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, సులభంగా మోక్షం పొందే మార్గాన్ని చెప్పు.
అపాంపతిస్ తవ గురుః శ్వశురః ప్రియకృత్ తథా తం గత్వా పృచ్ఛ నృపతే ఉపదేక్ష్యతి తే హితమ్
నీ గురువు, మామ అయిన జలపతి నీకు మేలు కోరేవాడు. రాజా, అతని వద్దకు వెళ్ళు. అతడు నీకు మేలు జరిగేలా ఉపదేశిస్తాడు.
యాజ్ఞవల్క్యశ్ చ జనకో రాజానం వరుణం తదా గత్వా చోచతుర్ అవ్యగ్రౌ ముక్తిమార్గం యథాక్రమమ్
యాజ్ఞవల్క్యుడు, జనకుడు ఇద్దరూ కలసి ఆ సమయంలో వరుణుని వద్దకు వెళ్లి, మోక్ష మార్గాన్ని శాంతంగా అడిగారు.
ద్విధా తు సంస్థితా ముక్తిః కర్మద్వారే ఽప్య్ అకర్మణి వేదే చ నిశ్చితో మార్గః కర్మ జ్యాయో హ్య్ అకర్మణః
విముక్తి రెండు మార్గాల్లో స్థిరంగా ఉంది. ఒకటి కర్మ ద్వారా, మరొకటి అకర్మ ద్వారా. వేదంలో ఈ మార్గం నిర్ణయించబడి ఉంది. కర్మ చేయడం, అకర్మకన్నా మెరుగైనదిగా భావించాలి.
సర్వం చ కర్మణా బద్ధం పురుషార్థచతుష్టయమ్ అకర్మణైవాప్యత ఇతి ముక్తిమార్గో మృషోచ్యతే
మనుష్యుని నాలుగు పురుషార్థాలు అన్నీ కర్మతోనే బంధించబడ్డాయి. అందువల్ల అకర్మ ద్వారానే కూడా విముక్తి మార్గం కలుగుతుందని చెబుతారు.
కర్మణా సర్వధాన్యాని సేత్స్యన్తి నృపసత్తమ తస్మాత్ సర్వాత్మనా కర్మ కర్తవ్యం వైదికం నృభిః
ప్రియమైన రాజా, అన్ని ఫలితాలు కర్మ ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి. అందుకే ప్రతి మనిషి తనంతట తాను వేదోక్త కర్మలు తప్పక చేయాలి.
తేన భుక్తిం చ ముక్తిం చ ప్రాప్నువన్తీహ మానవాః అకర్మణః కర్మ పుణ్యం కర్మ చాప్య్ ఆశ్రమేషు చ
దానివల్ల మనుషులు ఇక్కడే భోగాన్నీ, మోక్షాన్నీ పొందుతారు. కర్మ వల్ల పుణ్యం, అశ్రమాల్లో అకర్మ వల్ల కూడా ఫలితం లభిస్తుంది.