అనేనాస్ తు కకుత్స్థస్య పృథుశ్ చానేనసః స్మృతః విష్టరాశ్వః పృథోః పుత్రస్ తస్మాద్ ఆర్ద్రస్ త్వ్ అజాయత
అనేనసుని వలన కకుత్స్థుడు, అలాగే అనేనసుని వలన పృథు అని గుర్తించబడినవాడు జన్మించాడు. పృథుకి కుమారుడిగా విస్తరాశ్వుడు, అతని వలన ఆర్ద్రుడు పుట్టాడు.
ఆర్ద్రస్ తు యువనాశ్వస్ తు శ్రావస్తస్ తత్సుతో ద్విజాః జజ్ఞే శ్రావస్తకో రాజా శ్రావస్తీ యేన నిర్మితా
బ్రాహ్మణులారా, ఆర్ద్రుని కుమారుడు యువనాశ్వుడు, అతని కుమారుడు శ్రావస్తుడు. శ్రావస్తకుడు అనే రాజు జన్మించాడు. అతడే శ్రావస్తి నగరాన్ని నిర్మించాడు.
శ్రావస్తస్య తు దాయాదో బృహదశ్వో మహీపతిః కువలాశ్వః సుతస్ తస్య రాజా పరమధార్మికః
శ్రావస్తుని వారసుడు బృహదశ్వుడు అనే మహారాజు. అతని కుమారుడు కువలాశ్వుడు, అతడు పరమధార్మికుడైన రాజు.
యః స ధున్ధువధాద్ రాజా ధున్ధుమారత్వమ్ ఆగతః
ధుంధును సంహరించిన తరువాత రాజు ధుంధుమారుడనే బిరుదు పొందాడు.
ధున్ధోర్ వధం మహాప్రాజ్ఞ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామ తత్త్వతః యద్వధాత్ కువలాశ్వో ఽసౌ ధున్ధుమారత్వమ్ ఆగతః
మహాపండితుడా, ధుంధును ఎలా సంహరించాడో, ఆ ధుంధు వధ వల్ల కువలాశ్వుడు ధుంధుమారుడనే బిరుదు ఎలా పొందాడో మేము వాస్తవంగా వినాలనుకుంటున్నాము.
కువలాశ్వస్య పుత్రాణాం శతమ్ ఉత్తమధన్వినామ్ సర్వే విద్యాసు నిష్ణాతా బలవన్తో దురాసదాః
కువలాశ్వునికి నూరు మంది కుమారులు ఉన్నారు. వారు అందరూ ఉత్తమ ధనుర్ధారులు, అన్ని విద్యల్లో నిపుణులు, బలవంతులు, ఎవరికీ దూరంగా ఉండేవారు.
బభూవుర్ ధార్మికాః సర్వే యజ్వానో భూరిదక్షిణాః కువలాశ్వం పితా రాజ్యే బృహదశ్వో న్యయోజయత్
వారు అందరూ ధార్మికులు, యజ్ఞాలు చేసే వారు, విరాళాలు ఇచ్చే వారు. బృహదశ్వుడు తన కుమారుడు కువలాశ్వుని రాజ్యానికి నియమించాడు.
పుత్రసంక్రామితశ్రీస్ తు వనం రాజా వివేశ హ తమ్ ఉత్తఙ్కో ఽథ విప్రర్షిః ప్రయాన్తం ప్రత్యవారయత్
రాజు తన ఐశ్వర్యాన్ని కుమారుడికి అప్పగించి అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు. అప్పుడు ఉత్తంకుడు అనే ఋషి, అతను వెళ్ళే సమయంలో ఆపాడు.
భవతా రక్షణం కార్యం తచ్ చ కర్తుం త్వమ్ అర్హసి నిరుద్విగ్నస్ తపశ్ చర్తుం నహి శక్నోమి పార్థివ
మీరు రక్షణ బాధ్యత తీసుకోవాలి, అది చేయగలిగేది మీరు మాత్రమే. రాజా, నేను భయభ్రాంతిగా తపస్సు చేయలేను.
మమాశ్రమసమీపే వై సమేషు మరుధన్వసు సముద్రో వాలుకాపూర్ణ ఉద్దాలక ఇతి స్మృతః
నా ఆశ్రమానికి దగ్గరగా, సమతలమైన మరుద్భూమిలో, వాలుకతో నిండిన సముద్రం ఉంది. అది ఉద్దాలక సముద్రం అని ప్రసిద్ధి.
దేవతానామ్ అవధ్యశ్ చ మహాకాయో మహాబలః అన్తర్భూమిగతస్ తత్ర వాలుకాన్తర్హితో మహాన్
అతడు దేవతలకు ఏమీ చేయలేని వాడు, విపరీతమైన శరీరం, అపారమైన బలంతో, భూమి క్రింద వాలుకల్లో దాగి, అక్కడ పెద్దదిగా ఉండి నివసిస్తున్నాడు.
రాక్షసస్య మధోః పుత్రో ధున్ధుర్ నామ మహాసురః శేతే లోకవినాశాయ తప ఆస్థాయ దారుణమ్
మధు అనే రాక్షసుని కుమారుడైన ధుంధు అనే మహాసురుడు, లోకాలను నాశనం చేయాలని ఉద్దేశించి, భయంకరమైన తపస్సు చేస్తూ అక్కడ పడుకున్నాడు.
సంవత్సరస్య పర్యన్తే స నిశ్వాసం విముఞ్చతి యదా తదా మహీ తత్ర చలతి స్మ నరాధిప
ఓ రాజా! సంవత్సరాంతంలో అతడు ఊపిరి తీసే సమయానికి, అక్కడ భూమి కంపించేది.
తస్య నిఃశ్వాసవాతేన రజ ఉద్ధూయతే మహత్ ఆదిత్యపథమ్ ఆవృత్య సప్తాహం భూమికమ్పనమ్
అతని ఊపిరి వేగంతో పెద్దగా దుమ్ము లేచి, సూర్యుని మార్గాన్ని కప్పేసి, ఏడు రోజులు భూమి కంపించేది.
సవిస్ఫులిఙ్గం సాఙ్గారం సధూమమ్ అతిదారుణమ్ తేన తాత న శక్నోమి తస్మిన్ స్థాతుం స్వ ఆశ్రమే
అక్కడ మంటలు, అగ్గిపుల్లలు, పొగలతో భయంకరంగా మారుతుంది. అందుకే ప్రియమైనవాడా, నేను నా ఆశ్రమంలో ఉండలేకపోతున్నాను.
తం మారయ మహాకాయం లోకానాం హితకామ్యయా లోకాః స్వస్థా భవన్త్య్ అద్య తస్మిన్ వినిహతే త్వయా
లోకాల మేలుకోసం ఆ మహాకాయుడిని నీవే సంహరించు. నువ్వు అతన్ని నాశనం చేస్తే ఈ రోజు నుంచీ లోకాలకు శాంతి కలుగుతుంది.
త్వం హి తస్య వధాయైకః సమర్థః పృథివీపతే విష్ణునా చ వరో దత్తో మహ్యం పూర్వయుగే నృప
ఓ భూమిపాలకా! అతన్ని సంహరించగల శక్తి నీకే ఉంది. పూర్వకాలంలో విష్ణువు నాకు ఇచ్చిన వరం కూడా ఉంది, ఓ రాజా!
యస్ తం మహాసురం రౌద్రం హనిష్యతి మహాబలమ్ తస్య త్వం వరదానేన తేజశ్ చాఖ్యాపయిష్యసి
ఆ భయంకరమైన మహాబలశాలి అసురుణ్ని ఎవరు సంహరిస్తే, ఆ వరప్రభావంతో నీవు నీ తేజస్సును అతనికి తెలియజేస్తావు.
నహి ధున్ధుర్ మహాతేజాస్ తేజసాల్పేన శక్యతే నిర్దగ్ధుం పృథివీపాల చిరం యుగశతైర్ అపి
ధుంధు గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడు. చిన్న తేజంతో అతన్ని కాల్చడం సాధ్యం కాదు, ఓ భూమిపాలకా! వంద యుగాలు గడిచినా అది సాధ్యం కాదు.
వీర్యం చ సుమహత్ తస్య దేవైర్ అపి దురాసదమ్ స ఏవమ్ ఉక్తో రాజర్షిర్ ఉత్తఙ్కేన మహాత్మనా కువలాశ్వం సుతం ప్రాదాత్ తస్మై ధున్ధునిబర్హణే
అతని వీర్యం అపారంగా ఉంది, దేవతలకు కూడా ఎదుర్కోవడం కష్టం. అలా మహాత్ముడైన ఉత్తంకుడు చెప్పగా, రాజర్షి తన కుమారుడు కువలాశ్వుని ధుంధును సంహరించేందుకు అప్పగించాడు.
భగవన్ న్యస్తశస్త్రో ఽహమ్ అయం తు తనయో మమ భవిష్యతి ద్విజశ్రేష్ఠ ధున్ధుమారో న సంశయః
భగవంతుడా! నేను ఆయుధాలు వదిలేశాను. కానీ నా కుమారుడు ధుంధును సంహరించేవాడు అవుతాడు, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా!
స తం వ్యాదిశ్య తనయం రాజర్షిర్ ధున్ధుమారణే జగామ పర్వతాయైవ నృపతిః సంశితవ్రతః
అలా తన కుమారుడిని ధుంధును సంహరించమని నియమించి, ఆ రాజర్షి నిశ్చయబద్ధుడై పర్వతానికి వెళ్లాడు.
కువలాశ్వస్ తు పుత్రాణాం శతేన సహ భో ద్విజాః ప్రాయాద్ ఉత్తఙ్కసహితో ధున్ధోస్ తస్య నిబర్హణే
కాని కువలాశ్వుడు తన శతమంది కుమారులతో, ఓ ద్విజులారా, ఉత్తంకుని తోడుగా ధుంధును సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.
తమ్ ఆవిశత్ తదా విష్ణుస్ తేజసా భగవాన్ ప్రభుః ఉత్తఙ్కస్య నియోగాద్ వై లోకానాం హితకామ్యయా
ఆ సమయంలో ఉత్తంకుని ఆజ్ఞతో లోకాల మేలుకోసం, భగవంతుడు విష్ణువు తన తేజస్సుతో అతనిలో ప్రవేశించాడు.
తస్మిన్ ప్రయాతే దుర్ధర్షే దివి శబ్దో మహాన్ అభూత్ ఏష శ్రీమాన్ అవధ్యో ఽద్య ధున్ధుమారో భవిష్యతి
ఆ దుర్జయుడు ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఆకాశంలో గొప్ప శబ్దం వినిపించింది: 'ఈ రోజు ఈ మహాత్ముడు ధుంధుమారుడు అవినాశిగా మారతాడు.'
దివ్యైర్ గన్ధైశ్ చ మాల్యైశ్ చ తం దేవాః సమవాకిరన్ దేవదున్దుభయశ్ చైవ ప్రణేదుర్ ద్విజసత్తమాః
దేవతలు ఆ మహాత్ముడిపై దివ్యమైన పరిమళాలు, పుష్పమాలలు చల్లగా, దేవతల డుండుభులు ఘనంగా మోగాయి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా!
స గత్వా జయతాం శ్రేష్ఠస్ తనయైః సహ వీర్యవాన్ సముద్రం ఖానయామ్ ఆస వాలుకాన్తరమ్ అవ్యయమ్
విజయులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు తన వీర కుమారులతో కలిసి, ఓ ద్విజులారా, ఉత్తంకునితో కలిసి ఆ అనంతమైన వాలుకల్లో తవ్వడం ప్రారంభించాడు.
తస్య పుత్రైః ఖనద్భిశ్ చ వాలుకాన్తర్హితస్ తదా ధున్ధుర్ ఆసాదితో విప్రా దిశమ్ ఆవృత్య పశ్చిమామ్
అప్పుడు అతని కుమారులు వాలుకల్లో తవ్వుతుండగా, అక్కడ దాగి ఉన్న ధుంధు బయటపడిపోయాడు, పశ్చిమ దిశను ఆపేశాడు, ఓ మునులారా!
ముఖజేనాగ్నినా క్రోధాల్ లోకాన్ ఉద్వర్తయన్న్ ఇవ వారి సుస్రావ వేగేన మహోదధిర్ ఇవోదయే
ఆ రాజు కోపంతో నోటినుండి అగ్ని జ్వాలలు వెలువడుతూ, లోకాలను తిప్పేస్తున్నట్టు, మహాసముద్రం ఎగిసిపడినట్టు, బలంగా నీరు పారబోయాడు.
సౌమస్య మునిశార్దూలా వరోర్మికలిలో మహాన్ తస్య పుత్రశతం దగ్ధం త్రిభిర్ ఊనం తు రక్షసా
మహర్షీ, ఆ పెద్ద అలలు, మట్టి కలసిన నీటిలో, అతని వంద మంది కుమారులను రాక్షసుడు కాల్చేశాడు, ముగ్గురిని తప్ప.