ఏకేన హయమేధేన తత్ర స్నానేన వా పునః సేత్స్యన్తి తత్ర యజ్ఞాశ్ చ దశమేధాని వాజినః
అక్కడ ఒక్క అశ్వమేధ యాగం చేయడం వల్లా, లేదా అక్కడ స్నానం చేయడం వల్లా, పది అశ్వమేధ యాగాల ఫలం సిద్ధిస్తుంది.
తచ్ ఛ్రుత్వా భౌవనో రాజా గౌతమీతీరమ్ అభ్యగాత్ కశ్యపేన సహాయేన హయమేధాయ దీక్షితః
ఇలా విని, భౌవనుడు కశ్యపునితో కలిసి గౌతమి నది తీరానికి వెళ్లి, అశ్వమేధ యాగానికి దీక్ష తీసుకున్నాడు.
తతః ప్రవృత్తే యజ్ఞేశే హయమేధే మహాక్రతౌ సంపూర్ణే తు తదా రాజా పృథివీం దాతుమ్ ఉద్యతః
అప్పుడు అశ్వమేధ మహాయాగం ప్రారంభమై, పూర్తయ్యాక, రాజు భూమిని దానం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
తతో ఽన్తరిక్షే వాగ్ ఉచ్చైర్ ఉవాచ నృపసత్తమమ్ పూజయిత్వా స్థితం విప్రాన్ ఋత్విజో ఽథ సదస్పతీన్
అప్పుడు, రాజు బ్రాహ్మణులను, యాగకారులను, సభాధిపతులను గౌరవిస్తున్న సమయంలో, ఆకాశంలో నుండి ఓ శబ్దం వినిపించింది.
పురోధసే కశ్యపాయ సశైలవనకాననామ్ పృథివీం దాతుకామేన దత్తం సర్వం త్వయా నృప
ఓ రాజా, పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన భూమిని కశ్యపుడికి దానం చేయాలనుకున్నావు. నువ్వు అన్నీ ఇప్పటికే దానం చేశావు.
భూమిదానస్పృహాం త్యక్త్వా అన్నం దేహి మహాఫలమ్ నాన్నదానసమం పుణ్యం త్రిషు లోకేషు విద్యతే
భూమి దానం చేసే ఆశను వదిలిపెట్టి, అన్నదానం చేయు. అది మహాఫలాన్ని ఇస్తుంది. మూడూ లోకాలలో అన్నదానానికి సమానమైన పుణ్యం మరొకటి లేదు.
విశేషతస్ తు గఙ్గాయాః శ్రద్ధయా పులినే మునే త్వయా తు హయమేధో ఽయం కృతః సబహుదక్షిణః కృతకృత్యో ఽసి భద్రం తే నాత్ర కార్యా విచారణా
మహర్షీ, నీవు గంగానది తీరంలో విశ్వాసంతో, అనేక దానాలు చేసి అశ్వమేధ యాగం నిర్వహించావు. నీ కర్తవ్యమంతా పూర్తయ్యింది. నీకు మంగళం కలగాలి. ఇక ఇక్కడ మరెంత ఆలోచన అవసరం లేదు.
తథాపి దాతుకామం తం మహీ ప్రోవాచ భౌవనమ్
అయినా, దానం చేయాలని ఉత్సాహపడుతున్న భౌవనునితో భూమి మాటాడింది.
విశ్వకర్మజ సార్వభౌమ మా మాం దేహి పునః పునః నిమజ్జే ఽహం సలిలస్య మధ్యే తస్మాన్ న దీయతామ్
విశ్వకర్ముని కుమారుడా, సమస్త భూమిపై అధికారం కలిగినవాడా, నన్ను మళ్లీ మళ్లీ దానం చేయవద్దు. నేను ఎప్పుడూ నీళ్లలో మునిగిపోతూనే ఉంటాను. అందుకే నన్ను ఇవ్వకూడదు.
తతశ్ చ భౌవనో భీతః కిం దేయమ్ ఇతి చాబ్రవీత్ పునశ్ చోవాచ సా పృథ్వీ భౌవనం బ్రాహ్మణైర్ వృతమ్
అప్పుడు భౌవనుడు భయంతో, 'ఇప్పుడు ఏమి ఇవ్వాలి?' అని అడిగాడు. మళ్లీ, బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడిన భూమి భౌవనునితో మాట్లాడింది.
తిలా గావో ధనం ధాన్యం యత్ కించిద్ గౌతమీతటే సర్వం తద్ అక్షయం దానం కిం మాం భౌవన దాస్యసి
గౌతమీ నది తీరంలో నువ్వులు, ఆవులు, ధనం, ధాన్యం — ఏదైనా ఇచ్చిన దానం ఎప్పటికీ తరిగిపోదు. భౌవనుడా, నువ్వు నాకేమి ఇవ్వగలవు?
గఙ్గాతీరం సమాశ్రిత్య గ్రాసమ్ ఏకం దదాతి యః తేనాహం సకలా దత్తా కిం మాం భౌవన దాస్యసి
గంగానది తీరంలో ఒక్క ముద్ద అన్నం ఇచ్చినవాడివల్ల నేను మొత్తం దానం చేసినట్టే అవుతాను. భౌవనుడా, నువ్వు నాకేమి ఇవ్వగలవు?
తద్ భువో వచనం శ్రుత్వా భౌవనః సార్వభౌవనః తథేతి మత్వా విప్రేభ్యో హ్య్ అన్నం ప్రాదాత్ సువిస్తరమ్
భూమి మాటలు వినగానే, భౌవనుడు 'అలా జరుగనీ' అని తలచి, బ్రాహ్మణులకు విస్తారంగా అన్నదానం చేశాడు.
తతః ప్రభృతి తత్ తీర్థం దశాశ్వమేధికం విదుః దశానామ్ అశ్వమేధానాం ఫలం స్నానాద్ అవాప్యతే
అప్పటి నుండి ఆ తీర్థం 'పది అశ్వమేధ యాగాల స్థలం'గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ స్నానం చేస్తే పది అశ్వమేధ యాగాల ఫలం లభిస్తుంది.
పైశాచం తీర్థమ్ అపరం పూజితం బ్రహ్మవాదిభిః తస్య స్వరూపం వక్ష్యామి గౌతమ్యా దక్షిణే తటే
పెద్ద పండితులు పూజించే మరో పవిత్ర స్థలం ఉంది, దాని పేరు పిశాచ తీర్థం. అది గౌతమీ నది దక్షిణ తీరంలో ఉంది. దాని స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.
గిరిర్ బ్రహ్మగిరేః పార్శ్వే అఞ్జనో నామ నారద తస్మిఞ్ శైలే మునివర శాపభ్రష్టా వరాప్సరా
నారదా, బ్రహ్మగిరి పర్వతానికి పక్కనే అంజన అనే పర్వతం ఉంది. ఆ పర్వతంపై శాపబాధతో పతించబడిన ఒక అప్సరసు నివసించేది.
అఞ్జనా నామ తత్రాసీద్ ఉత్తమాఙ్గేన వానరీ కేసరీ నామ తద్భర్తా అద్రికేతి తథాపరా
అక్కడ అంజనా అనే ఒక వానరస్త్రీ ఉండేది. ఆమె భర్త పేరు కేసరి. ఇంకొకరు అద్రికా అనే వారు.
సాపి కేసరిణో భార్యా శాపభ్రష్టా వరాప్సరా ఉత్తమాఙ్గేన మార్జారీ సాప్య్ ఆస్తే ఽఞ్జనపర్వతే
ఆమె కేసరి భార్య, శాపబాధతో పడిపోయిన అప్సరసు. ఉత్తమమైన రూపంతో మర్జాలిగా మారి అంజన పర్వతంపై నివసిస్తోంది.
దక్షిణార్ణవమ్ అభ్యాగాత్ కేసరీ లోకవిశ్రుతః ఏతస్మిన్న్ అన్తరే ఽగస్త్యో ఽఞ్జనం పర్వతమ్ అభ్యగాత్
ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధుడైన కేసరి దక్షిణ సముద్రం వైపు వెళ్లాడు. ఆ సమయంలో అగస్త్యుడు అంజన పర్వతానికి వచ్చాడు.
అఞ్జనా చాద్రికా చైవ అగస్త్యమ్ ఋషిసత్తమమ్ పూజయామ్ ఆసతుర్ ఉభే యథాన్యాయం యథాసుఖమ్
అంజనా, అద్రికా ఇద్దరూ మహర్షి అగస్త్యునిని సంప్రదాయంగా, ఆనందంగా పూజించారు.
తతః ప్రసన్నో భగవాన్ ఆహోభే వ్రియతాం వరః తే ఆహతుర్ ఉభే ఽగస్త్యం పుత్రౌ దేహి మునీశ్వర
అప్పుడు ప్రసన్నమైన భగవంతుడు, 'మీరు కోరిన వరం అడగండి' అని చెప్పాడు. ఇద్దరూ అగస్త్యునిని 'మహర్షీ, మాకు కుమారులు కలిగించండి' అని కోరారు.
సర్వేభ్యో బలినౌ శ్రేష్ఠౌ సర్వలోకోపకారకౌ తథేత్య్ ఉక్త్వా మునిశ్రేష్ఠో జగామాశాం స దక్షిణామ్
అన్ని లోకాలకూ ఉపకారకులు, అందరిలో శక్తివంతులు అయిన ఇద్దరు కుమారులు కలుగుతారని చెప్పి, అగస్త్య మహర్షి దక్షిణ దిశగా వెళ్లాడు.
తతః కదాచిత్ తే కాలే అఞ్జనా చాద్రికా తథా గీతం నృత్యం చ హాస్యం చ కుర్వత్యౌ గిరిమూర్ధని
కొంతకాలం తరువాత, అంజనా, అద్రికా ఇద్దరూ పర్వత శిఖరంపై పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ, నవ్వుతూ ఉండేవారు.
వాయుశ్ చ నిరృతిశ్ చాపి తే దృష్ట్వా సస్మితౌ సురౌ కామాక్రాన్తధియౌ చోభౌ తదా సత్వరమ్ ఈయతుః
వాయుదేవుడు, నిరృతిదేవుడు ఇద్దరూ వారిని నవ్వుతూ చూసి, మనస్సు కోరికతో నిండిపోయి, వెంటనే అక్కడికి వచ్చారు.
భార్యే భవేతామ్ ఉభయోర్ ఆవాం దేవౌ వరప్రదౌ తే అప్య్ ఊచతుర్ అస్త్వ్ ఏతద్ రేమాతే గిరిమూర్ధని
భర్త భార్యలుగా మనిద్దరం వరాలిచ్చే దేవతలమవుదామని కోరగా, వారు 'అలా జరగాలి' అని అనుమతించి, కొండ శిఖరంపై కనిపించకుండా పోయారు.
అఞ్జనాయాం తథా వాయోర్ హనుమాన్ సమజాయత అద్రికాయాం చ నిరృతేర్ అద్రిర్ నామ పిశాచరాట్
అంజనకు వాయుదేవుని ద్వారా హనుమంతుడు జన్మించాడు. అద్రికకు నిరృతితో కలిసి అడ్రి అనే పిశాచుల అధిపతి పుట్టాడు.
పునస్ తే ఆహతుర్ ఉభే పుత్రౌ జాతౌ మునేర్ వరాత్ ఆవయోర్ వికృతం రూపమ్ ఉత్తమాఙ్గేన దూషితమ్
తర్వాత ఇద్దరూ ఇలా అన్నారు: 'మునివరి వరంతో ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు. కానీ మన రూపాలు వికృతంగా, తలలు చెడిపోయినట్లుగా ఉన్నాయి.'
శాపాచ్ ఛచీపతేస్ తత్ర యువామ్ ఆజ్ఞాతుమ్ అర్హథః తతః ప్రోవాచ భగవాన్ వాయుశ్ చ నిరృతిస్ తథా
శచీపతికి చేసిన అపచారానికి శాపంగా మీరు ఇలా గుర్తించబడతారు. అప్పుడు వాయుదేవుడు, అలాగే నిరృతి కూడా మాట్లాడారు.
గౌతమ్యాం స్నానదానాభ్యాం శాపమోక్షో భవిష్యతి ఇత్య్ ఉక్త్వా తావ్ ఉభౌ ప్రీతౌ తత్రైవాన్తరధీయతామ్
గౌతమి నదిలో స్నానం చేసి, దానం చేయడం వల్ల శాపం తొలగిపోతుంది. ఇలా చెప్పి, ఇద్దరూ సంతోషంతో అక్కడే కనిపించకుండా పోయారు.
తతో ఽఞ్జనాం సమాదాయ అద్రిః పైశాచమూర్తిమాన్ భ్రాతుర్ హనుమతః ప్రీత్యై స్నాపయామ్ ఆస మాతరమ్
తర్వాత అడ్రి, పిశాచ రూపంలో అంజనను తీసుకుని, తన సోదరుడు హనుమంతుడి కోసం ప్రేమతో ఆమెను స్నానం చేయించాడు.