క్వ గచ్ఛామి క్వ తిష్ఠేయం కిం కరోమీత్య్ అచిన్తయత్ సర్వేషాం ప్రాణినాం ప్రాణాన్ ఆహర్తాహం యథాన్తకః
"ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఎక్కడ ఉండాలి? ఏమి చేయాలి? నేను అందరి ప్రాణాలను తీసేవాడిని, యముడు లాంటివాడిని," అని ఆలోచించాడు.
మమాప్య్ అన్తకరం భూతం సంప్రాప్తం చాశ్మవర్షణమ్ త్రాతారం నైవ పశ్యామి శిలాం వా వృక్షమ్ అన్తికే
"ఇప్పుడు నా అంతాన్ని తేల్చే రాళ్ల వాన వచ్చింది. నన్ను రక్షించేవాడు ఎవరూ కనిపించడంలేదు, దగ్గర్లో రాయి గాని, చెట్టు గాని లేదు," అని అనుకున్నాడు.
ఏవం బహువిధం వ్యాధో విచిన్త్యాపశ్యద్ అన్తికే వనే వనస్పతిమ్ ఇవ నక్షత్రాణాం యథాత్రిజమ్
ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచిస్తూ, ఆ వేటగాడు దగ్గరలో అడవిలో ఒక గొప్ప చెట్టును చూసాడు. అది నక్షత్రాల్లో అత్రి మహర్షిలా ప్రకాశించింది.
మృగాణాం చ యథా సింహమ్ ఆశ్రమాణాం గృహాధిపమ్ ఇన్ద్రియాణాం మన ఇవ త్రాతారం ప్రాణినాం నగమ్
జంతువుల్లో సింహంలా, ఆశ్రమాల్లో గృహస్థుడిలా, ఇంద్రియాల్లో మనసులా, ఆ చెట్టు ప్రాణులకు రక్షకుడిగా నిలిచింది.
శ్రేష్ఠం విటపినం శుభ్రం శాఖాపల్లవమణ్డితమ్ తమ్ ఆశ్రిత్యోపవిష్టో ఽభూత్ క్లిన్నవాసా స లుబ్ధకః
ఆ గొప్ప, తెల్లని, కొమ్మలు, కొత్త ఆకులతో అలంకరించబడిన చెట్టు దగ్గర ఆశ్రయం తీసుకుని, తడిసిన వస్త్రాలతో ఆ వేటగాడు కూర్చున్నాడు.
స్మరన్ భార్యామ్ అపత్యాని జీవేయుర్ అథవా న వా ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర చాస్తం ప్రాప్తో దివాకరః
తన భార్య, పిల్లలను గుర్తు చేసుకుంటూ, వారు బతికుంటారా లేదో అనుకుంటూ, ఆ సమయంలో అక్కడ సూర్యుడు అస్తమించాడు.
తమ్ ఏవ నగమ్ ఆశ్రిత్య కపోతో భార్యయా సహ పుత్రపౌత్రైః పరివృతో హ్య్ ఆస్తే తత్ర నగోత్తమే
అదే చెట్టు మీద, తన భార్యతో పాటు, కుమారులు, మనవళ్లతో చుట్టుముట్టబడి, ఒక పావురం అక్కడ నివసించేది.
సుఖేన నిర్భయో భూత్వా సుతృప్తః ప్రీత ఏవ చ బహవో వత్సరా యాతా వసతస్ తస్య పక్షిణః
ఆ పక్షి అక్కడ సంతోషంగా, భయమేమీ లేకుండా, తృప్తిగా, ఆనందంగా అనేక సంవత్సరాలు గడిపింది.
పతివ్రతా తస్య భార్యా సుప్రీతా తేన చైవ హి కోటరే తన్నగే శ్రేష్ఠే జలవాయ్వగ్నివర్జితే
ఆ పావురానికి భార్య పతివ్రతగా, అతనితో సంతోషంగా ఉండేది. ఆ గొప్ప చెట్టు లోపల ఉన్న రంధ్రంలో, నీరు, గాలి, అగ్ని తాకని చోట నివసించేవారు.
భార్యాపుత్రైః పరివృతః సర్వదాస్తే కపోతకః తస్మిన్ దినే దైవవశాత్ కపోతశ్ చ కపోతకీ
భార్య, పిల్లలతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ చిన్న పావురం ఎప్పుడూ అక్కడ ఉండేది. ఆ రోజున, విధి వల్ల, ఆ పావురం, అతని భార్య కూడా...
భక్ష్యార్థం తు ఉభౌ యాతౌ కపోతో నగమ్ అభ్యగాత్ సాపి దైవవశాత్ పుత్ర పఞ్జరస్థైవ వర్తతే
ఆహారం కోసం ఇద్దరూ బయలుదేరారు. ఆ సమయంలో, కపోతుడు తిరిగి చెట్టుకు వచ్చాడు. కానీ, దురదృష్టవశాత్తు, పిల్లకపోతం మాత్రం పంజరంలోనే మిగిలిపోయింది.
గృహీతా లుబ్ధకేనాథ జీవమానేవ వర్తతే కపోతకో ఽప్య్ అపత్యాని మాతృహీనాన్య్ ఉదీక్ష్య చ
ఆమెను వేటగాడు బతికుండగానే పట్టుకుని పెట్టాడు. ఇక, ఆడకపోతిని కోల్పోయిన పిల్లలను చూసి, కపోతుడు బాధపడ్డాడు.
వర్షం చ భీషణం ప్రాప్తమ్ అస్తం యాతో దివాకరః స్వకోటరం తయా హీనమ్ ఆలోక్య విలలాప సః
భయంకరమైన వర్షం వచ్చింది, సూర్యుడు అస్తమించాడు. తన గూడు ఆమె లేనిదిగా చూసి, కపోతుడు విలపించాడు.
తాం బద్ధాం పఞ్జరస్థాం వా న బుబోధ కపోతరాట్ అన్వారేభే కపోతో వై ప్రియాయా గుణకీర్తనమ్
ఆమె పంజరంలో బందీగా ఉందని కపోతుడు తెలుసుకోలేదు. తన ప్రియమైన భార్య గుణాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆమెను తలచుకుంటూ ఉండిపోయాడు.
నాద్యాప్య్ ఆయాతి కల్యాణీ మమ హర్షవివర్ధినీ మమ ధర్మస్య జననీ మమ దేహస్య చేశ్వరీ
ఇప్పటికీ నా కల్యాణి, నా ఆనందాన్ని పెంచే ఆమె, నా ధర్మానికి తల్లి, నా శరీరానికి అధిపతి అయిన ఆమె ఇంకా రాలేదు.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం సైవ నిత్యం సహాయినీ తుష్టే హసన్తీ రుష్టే చ మమ దుఃఖప్రమార్జనీ
ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం — ఇవన్నిటిలోనూ ఆమె నా స్నేహితురాలు. సంతోషంగా ఉంటే నవ్వుతుంది, కోపంగా ఉంటే నా బాధను తుడిచేస్తుంది.
సఖీ మన్త్రేషు సా నిత్యం మమ వాక్యరతా సదా నాద్యాప్య్ ఆయాతి కల్యాణీ సంప్రయాతే ఽపి భాస్కరే
ఆమె నా స్నేహితురాలిగా ఎప్పుడూ నా మాటల్లో ఆనందపడేది. సూర్యుడు అస్తమించినా, ఇప్పటికీ నా కల్యాణి రాలేదు.
న జానాతి వ్రతం మన్త్రం దైవం ధర్మార్థమ్ ఏవ చ పతివ్రతా పతిప్రాణా పతిమన్త్రా పతిప్రియా
ఆమెకు వ్రతం, మంత్రం, విధి, ధర్మార్ధాల అర్థం తెలియవు. భర్తే ఆమెకు ప్రాణం, భర్తే ఆమెకు మంత్రం, భర్తే ఆమెకు ప్రియమైనవాడు.
నాద్యాప్య్ ఆయాతి కల్యాణీ కిం కరోమి క్వ యామి వా కిం మే గృహం కాననం చ తయా హీనం హి దృశ్యతే
ఇప్పటికీ నా కల్యాణి రాలేదు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఆమె లేనిదిగా నా ఇల్లు, అడవి రెండూ శూన్యంగా కనిపిస్తున్నాయి.
తయా యుక్తం శ్రియా యుక్తం భీషణం వాపి శోభనమ్ నాద్యాప్య్ ఆయాతి మే కాన్తా యయా గృహమ్ ఉదీరితమ్
ఆమెతో ఉంటే, ఐశ్వర్యం అయినా, కష్టమైనా, భయంకరమైనదైనా అందంగా మారుతుంది. నా ఇంటిని ఆనందంగా చేసిన నా ప్రియమైనది ఇప్పటికీ రాలేదు.
వినానయా న జీవిష్యే త్యజే వాపి ప్రియాం తనుమ్ కిం కుర్వన్తు త్వ్ అపత్యాని లుప్తధర్మస్ త్వ్ అహం పునః
ఆమె లేకుండా నేను బ్రతకను, లేకపోతే ఈ ప్రియమైన శరీరాన్ని వదిలేస్తాను. పిల్లలు ఏమి చేయగలరు? నేను ధర్మాన్ని కోల్పోయాను.
ఏవం విలపతస్ తస్య భర్తుర్ వాక్యం నిశమ్య సా పఞ్జరస్థైవ సా వాక్యం భర్తారమ్ ఇదమ్ అబ్రవీత్
అతడు ఇలా విలపిస్తూ ఉండగా, తన భర్త మాటలు విని, పంజరంలో ఉన్న ఆ కపోతీ తన భర్తను ఇలా ఉద్దేశించి పలికింది.
అత్రాహమ్ అస్మి బద్ధైవ వివశాస్మి ఖగోత్తమ ఆనీతాహం లుబ్ధకేన బద్ధా పాశైర్ మహామతే
నేను ఇక్కడే బందీగా ఉన్నాను, నన్ను వేటగాడు తీసుకొచ్చాడు, గొల్లెలతో కట్టేసాడు. నేను ఏమీ చేయలేని స్థితిలో ఉన్నాను, ఓ పక్షిరాజా!
ధన్యాస్మ్య్ అనుగృహీతాస్మి పతిర్ వక్తి గుణాన్ మమ సతో వాప్య్ అసతో వాపి కృతార్థాహం న సంశయః
నా భర్త నా గుణాలను చెప్పుకుంటున్నాడని నేను ధన్యురాలిని, కృతార్థురాలిని. నేను మంచిదైనా, చెడ్డదైనా, ఇక నాకు సందేహమే లేదు.
తుష్టే భర్తరి నారీణాం తుష్టాః స్యుః సర్వదేవతాః విపర్యయే తు నారీణామ్ అవశ్యం నాశమ్ ఆప్నుయాత్
భర్త సంతోషంగా ఉంటే, స్త్రీలకు అన్ని దేవతలు సంతోషిస్తారు. భర్తకు కోపమైతే, స్త్రీ తప్పక నాశనం చెందుతుంది.
త్వం దైవం త్వం ప్రభుర్ మహ్యం త్వం సుహృత్ త్వం పరాయణమ్ త్వం వ్రతం త్వం పరం బ్రహ్మ స్వర్గో మోక్షస్ త్వమ్ ఏవ చ
నీవే నా విధి, నీవే నా ప్రభువు, నీవే నా మిత్రుడు, నీవే నా ఆశ్రయం. నీవే నా వ్రతం, నీవే పరబ్రహ్మ, నీవే స్వర్గం, మోక్షం కూడా నీవే.
మా చిన్తాం కురు కల్యాణ ధర్మే బుద్ధిం స్థిరాం కురు త్వత్ప్రసాదాచ్ చ భుక్తా హి భోగాశ్ చ వివిధా మయా అలం ఖేదేన మజ్జేన ధర్మే బుద్ధిం కురు స్థిరామ్
ఓ కల్యాణి! మనసు బాధపడకూడదు. ధర్మంలో మనసు స్థిరంగా ఉంచు. నీ దయ వల్ల నేను ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించాను. ఇక బాధ చాలును, ధర్మంలో మనసు నిమగ్నం చేయు.
ఇతి శ్రుత్వా ప్రియావాక్యమ్ ఉత్తతార నగోత్తమాత్ యత్ర సా పఞ్జరస్థా తు కపోతీ వర్తతే త్వరమ్
తన ప్రియమైనది చెప్పిన మాటలు విని, అతడు వెంటనే ఆ గొప్ప చెట్టుపై నుంచి లేచి, పంజరంలో ఉన్న తన భార్యవద్దకు త్వరగా వెళ్లాడు.
తామ్ ఆగత్య ప్రియాం దృష్ట్వా మృతవచ్ చాపి లుబ్ధకమ్ మోచయామీతి తామ్ ఆహ నిశ్చేష్టో లుబ్ధకో ఽధునా
ఆమె వచ్చి, తన ప్రియుడిని చనిపోయినట్టు చూసి, కదలకుండా ఉన్న వేటగాడిని చూసి, 'విడుదల చేయి!' అని చెప్పింది.
మా ముఞ్చస్వ మహాభాగ జ్ఞాత్వా సంబన్ధమ్ అస్థిరమ్ లుబ్ధానాం ఖేచరా హ్య్ అన్నం జీవో జీవస్య చాశనమ్
ఓ మహానుభావా, విడవవద్దు. బంధాలు స్థిరంగా ఉండవని తెలుసుకో. వేటగాళ్లు ఆకాశంలో తిరిగే వారికి ఆహారం, జీవుడు జీవునికి ఆహారం.