తన్మధ్యతః పుణ్యనదీ ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి ఏవమ్ ఏషాపి తే ప్రోక్తా గఙ్గా క్షాత్రా మహామునే
ఆ మధ్య నుండి ఆ పవిత్ర నది తూర్పు సముద్రం వైపు ప్రవహించింది. మహామునీ, ఇదే రాజవంశీయ గంగా కథ నీకు చెప్పినది.
మాహేశ్వరీ వైష్ణవీ చ సైవ బ్రాహ్మీ చ పావనీ భాగీరథీ దేవనదీ హిమవచ్ఛిఖరాశ్రయా
ఆమె పవిత్రతను ప్రసాదించే మాహేశ్వరీ, వైష్ణవీ, బ్రాహ్మీ కూడా. భగీరథి, దేవనది, హిమవంతుని శిఖరాలలో నివసిస్తుంది.
మహేశ్వరజటావారి ఏవం ద్వైవిధ్యమ్ ఆగతమ్ విన్ధ్యస్య దక్షిణే గఙ్గా గౌతమీ సా నిగద్యతే ఉత్తరే సాపి విన్ధ్యస్య భాగీరథ్య్ అభిధీయతే
మహేశ్వరుని జటల్లో ఉన్న ఆ నీరు రెండు భాగాలైంది. వింధ్య పర్వతానికి దక్షిణంగా గౌతమీ గంగా, ఉత్తరంగా భగీరథి అని పిలుస్తారు.
న మనస్ తృప్తిమ్ ఆధత్తే కథాః శృణ్వత్ త్వయేరితాః పృథక్ తీర్థఫలం శ్రోతుం ప్రవృత్తం మమ మానసమ్
నీరు చెప్పిన కథలు విన్నా నా మనసు తృప్తి పొందడం లేదు. పవిత్రక్షేత్రాల ఫలితాలు తెలుసుకోవాలని నా మనసు ఆసక్తిగా ఉంది.
క్రమశో బ్రాహ్మణానీతాం గఙ్గాం మే ప్రథమం వద పృథక్ తీర్థఫలం పుణ్యం సేతిహాసం యథాక్రమమ్
బ్రాహ్మణులు తెచ్చిన గంగ గురించి ముందుగా, తర్వాత ప్రతి తీర్థ ఫలితాన్ని, వాటి మహిమను, చరిత్రను క్రమంగా నాకు చెప్పు.
తీర్థానాం చ పృథగ్ భావం ఫలం మాహాత్మ్యమ్ ఏవ చ సర్వం వక్తుం న శక్నోమి న చ త్వం శ్రవణే క్షమః
ప్రతి తీర్థ ప్రత్యేకత, ఫలితం, మహిమను నేను పూర్తిగా చెప్పలేను. నువ్వూ అంతా వినేందుకు సమర్థుడవు కారు.
తథాపి కించిద్ వక్ష్యామి శృణు నారద యత్నతః యాన్య్ ఉక్తాని చ తీర్థాని శ్రుతివాక్యాని యాని చ
అయినా కొంత చెప్పుతాను. నారదా! నీవు శ్రద్ధగా విను. చెప్పబడిన తీర్థాలు, శాస్త్ర వాక్యాలను వినిపిస్తాను.
తాని వక్ష్యామి సంక్షేపాన్ నమస్కృత్వా త్రిలోచనమ్ యత్రాసౌ భగవాన్ ఆసీత్ ప్రత్యక్షస్ త్ర్యమ్బకో మునే
మూడు కన్నులవాడైన భగవంతుడికి నమస్కరించి, ఆయన ప్రత్యక్షమైన స్థలాలను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను, మునీశ్వరా.
త్ర్యమ్బకం నామ తత్ తీర్థం భుక్తిముక్తిప్రదాయకమ్ వారాహమ్ అపరం తీర్థం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
త్రయంబకం అనే ఆ తీర్థం భోగము, మోక్షము ఇస్తుంది. వేరొకటి వారాహ తీర్థం, అది మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
తస్య రూపం ప్రవక్ష్యామి నామ విష్ణోర్ యథాభవత్ పురా దేవాన్ పరాభూయ యజ్ఞమ్ ఆదాయ రాక్షసః
దాని స్వరూపాన్ని, విష్ణువు పేరుతో ఎలా ప్రసిద్ధి అయిందో చెబుతాను. ఒకప్పుడు రాక్షసుడు దేవతలను ఓడించి, యజ్ఞాన్ని తీసుకుపోయాడు.
రసాతలమ్ అనుప్రాప్తః సిన్ధుసేన ఇతి శ్రుతః యజ్ఞే తలమ్ అనుప్రాప్తే నిర్యజ్ఞా హ్య్ అభవన్ మహీ
ఆ రాక్షసుడు 'సింధుసేనుడు' అని పిలవబడుతూ, రసాతలానికి వెళ్లాడు. యజ్ఞం అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత భూమి యజ్ఞరహితమైంది.
నాయం లోకో ఽస్తి న పరో యజ్ఞే నష్ట ఇతీత్వరాః సురాస్ తమ్ ఏవ వివిశూ రసాతలమ్ అనుద్విషమ్
యజ్ఞం పోయినందున, ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు అని దేవతలు భయపడి, అతడిని అనుసరించి రసాతలంలోకి ప్రవేశించారు.
నాశక్నువంస్ తు తం జేతుం దేవా ఇన్ద్రపురోగమాః విష్ణుం పురాణపురుషం గత్వా తస్మై న్యవేదయన్
ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు అతడిని జయించలేక, పురాతనుడు అయిన విష్ణువుని ఆశ్రయించి, ఆ విషయాన్ని వివరించారు.
రాక్షసస్య తు తత్ కర్మ యజ్ఞభ్రంశమ్ అశేషతః తతః ప్రోవాచ భగవాన్ వారాహం వపుర్ ఆస్థితః
ఆ రాక్షసుడు యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేశాడు. అప్పుడు భగవంతుడు వారాహ రూపాన్ని ధరించి, మాట్లాడాడు.
శఙ్ఖచక్రగదాపాణిర్ గత్వా చైవ రసాతలమ్ ఆనయిష్యే మఖం పుణ్యం హత్వా రాక్షసపుంగవాన్
శంఖం, చక్రం, గదను చేత పట్టుకుని, నేనెక్కడానికి లోకాలకు వెళ్ళి, రాక్షసులలో అగ్రగణ్యులను సంహరించి, పవిత్రమైన యజ్ఞాన్ని తిరిగి తీసుకువస్తాను.
స్వః ప్రయాన్తు సురాః సర్వే వ్యేతు వో మానసో జ్వరః యేన గఙ్గా తలం ప్రాప్తా పథా తేనైవ చక్రధృక్
అందరు దేవతలు స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్ళండి; మీ మనసులోని బాధలు తొలగిపోవాలి. గంగా ఏ మార్గంలో లోకాలకు చేరిందో, అదే మార్గంలో చక్రధారి వెళ్తాడు.
జగామ తరసా పుత్ర భువం భిత్త్వా రసాతలమ్ స వరాహవపుః శ్రీమాన్ రసాతలనివాసినః
అప్పుడు, కుమారుడా, ఆ మహాత్ముడు వరాహరూపంలో భూమిని చీల్చి, వేగంగా లోకాలకు చేరాడు, అక్కడ నివసించే వారిలో అత్యంత మహిమగలవాడిగా.
రాక్షసాన్ దానవాన్ హత్వా ముఖే ధృత్వా మహాధ్వరమ్ వారాహరూపీ భగవాన్ మఖమ్ ఆదాయ యజ్ఞభుక్
రాక్షసులను, దానవులను సంహరించి, మహాయజ్ఞాన్ని నోటిలో పెట్టుకుని, వరాహరూపంలో ఉన్న భగవంతుడు, యజ్ఞాన్ని స్వీకరించాడు.
యేన ప్రాప తలం విష్ణుః పథా తేనైవ శత్రుజిత్ ముఖే న్యస్య మహాయజ్ఞం నిశ్చక్రామ రసాతలాత్
విష్ణువు ఏ మార్గంలో లోకాలకు చేరాడో, అదే మార్గంలో శత్రువులను జయించినవాడు, మహాయజ్ఞాన్ని నోటిలో పెట్టుకుని, లోకాల నుంచి బయటకు వచ్చాడు.
తత్ర బ్రహ్మగిరౌ దేవాః ప్రతీక్షాం చక్రిరే హరేః పథస్ తస్మాద్ వినిఃసృత్య గఙ్గాస్రవణమ్ అభ్యగాత్
అక్కడ బ్రహ్మగిరి పర్వతంపై దేవతలు హరికి వచ్చే మార్గాన్ని ఎదురుచూశారు; ఆ మార్గం ద్వారా ఆయన బయటకు వచ్చి, గంగాస్రోతస్సును చేరాడు.
ప్రాక్షాలయచ్ చ స్వాఙ్గాని అసృగ్లిప్తాని నారద గఙ్గామ్భసా తత్ర కుణ్డం వారాహమ్ అభవత్ తతః
నారదా, అక్కడ ఆయన తన శరీరాన్ని గంగాజలంతో కడిగి, రక్తంతో ముడిపడిన అవయవాలను శుభ్రపరిచాడు; అక్కడ వరాహ కుండం ఏర్పడింది.
ముఖే న్యస్తం మహాయజ్ఞం దేవానాం పురతో హరిః దత్తవాంస్ త్రిదశశ్రేష్ఠో ముఖాద్ యజ్ఞో ఽభ్యజాయత
మహాయజ్ఞాన్ని నోటిలో పెట్టుకుని, హరి దేవతల ముందే, ఆ యజ్ఞాన్ని వెలికి తీసి, తన నోటిలో నుంచి యజ్ఞాన్ని జన్మించించాడు.
తతః ప్రభృతి యజ్ఞాఙ్గం ప్రధానం స్రువ ఉచ్యతే వారాహరూపమ్ అభవద్ ఏవం వై కారణాన్తరాత్
అప్పటి నుంచి యజ్ఞంలో ప్రధానమైన స్రువం వరాహరూపంగా పిలవబడుతుంది; ఇంకొక కారణంతో అది అలా అయింది.
తస్మాత్ పుణ్యతమం తీర్థం వారాహం సర్వకామదమ్ తత్ర స్నానం చ దానం చ సర్వక్రతుఫలప్రదమ్
అందుకే వరాహ తీర్థం అత్యంత పవిత్రమైనది, అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది; అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం అన్ని యజ్ఞఫలాలను ఇస్తుంది.
తత్ర స్థితో ఽపి యః కశ్చిత్ పితౄన్ స్మరతి పుణ్యకృత్ విముక్తాః సర్వపాపేభ్యః పితరః స్వర్గమ్ ఆప్నుయుః
ఎవరైనా అక్కడ ఉండి, పుణ్యంతో తమ పితృదేవతలను స్మరిస్తే, వారి పితృదేవతలు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తులై, స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
కుశావర్తస్య మాహాత్మ్యమ్ అహం వక్తుం న తే క్షమః తస్య స్మరణమాత్రేణ కృతకృత్యో భవేన్ నరః
కుశావర్తం మహిమను నేను పూర్తిగా చెప్పలేను; దాని పేరు జ్ఞాపకం చేసినా మనిషి తన జీవిత ప్రయోజనాన్ని సాధిస్తాడు.
కుశావర్తమ్ ఇతి ఖ్యాతం నరాణాం సర్వకామదమ్ కుశేనావర్తితం యత్ర గౌతమేన మహాత్మనా
కుశావర్తం అన్నది మానవులలో ప్రసిద్ధి చెందినది, అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది; అక్కడ మహాత్ముడైన గౌతముడు కుశతో ఆవర్తనం చేశాడు.
కుశేనావర్తయిత్వా తు ఆనయామ్ ఆస తాం మునిః తత్ర స్నానం చ దానం చ పితౄణాం తృప్తిదాయకమ్
కుశతో ఆవర్తనం చేసి, ఆ ముని ఆమెను అక్కడికి తీసుకొచ్చాడు; అక్కడ స్నానం చేయడం, దానం చేయడం పితృదేవతలకు తృప్తిని ఇస్తుంది.
నీలగఙ్గా సరిచ్ఛ్రేష్ఠా నిఃసృతా నీలపర్వతాత్ తత్ర స్నానాది యత్ కించిత్ కరోతి ప్రయతో నరః
నీలగంగ అనే ఉత్తమమైన నది, నీలపర్వతం నుంచి ప్రవహిస్తుంది; అక్కడ భక్తితో మనిషి స్నానం చేయడం మొదలైనవి చేస్తే—
సర్వం తద్ అక్షయం విద్యాత్ పితౄణాం తృప్తిదాయకమ్ విశ్రుతం త్రిషు లోకేషు కపోతం తీర్థమ్ ఉత్తమమ్
అవి అన్నీ నశించని ఫలితాన్ని ఇస్తాయి, పితృదేవతలకు తృప్తిని కలిగిస్తాయి; కపోత తీర్థం మూడు లోకాలలో అత్యుత్తమమైన పవిత్ర స్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.