తచ్ ఛ్రుత్వా స మునేర్ వాక్యం మునిం నత్వా త్వ్ అగాన్ నగమ్ కైలాసం స శుచిర్ భూత్వా బాలో బాలక్రియాన్వితః తపసే నిశ్చయం కృత్వా ఉవాచ స భగీరథః
ఆ మునివాక్యాన్ని వినగానే, ఆ బాలుడు మునిని నమస్కరించి, పవిత్రుడై, బాల్యక్రీడలతో ఉన్నప్పటికీ తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించుకొని, కైలాసపర్వతానికి వెళ్లాడు. అప్పుడు భగీరథుడు ఇలా అన్నాడు.
బాలో ఽహం బాలబుద్ధిశ్ చ బాలచన్ద్రధర ప్రభో నాహం కిమపి జానామి తతః ప్రీతో భవ ప్రభో
ప్రభూ, నేను చిన్నవాడిని, నా బుద్ధి కూడా బాలబుద్ధి. చంద్రకళను ధరించిన దేవా, నాకు ఏమీ తెలియదు. కాబట్టి, దయచేసి సంతోషించండి ప్రభూ.
వాగ్భిర్ మనోభిః కృతిభిః కదాచిన్ మమోపకుర్వన్తి హితే రతా యే తేభ్యో హితార్థం త్వ్ ఇహ చామరేశ సోమం నమస్యామి సురాదిపూజ్యమ్
నా మేలుకోసం ఎవరైనా మాటలతో, మనస్సుతో, కార్యంతో సహాయం చేస్తారు. వారి మేలు కోసం ఇక్కడ, భూతాధిపతీ, దేవతలందరూ పూజించే సోముని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
ఉత్పాదితో యైర్ అభివర్ధితశ్ చ సమానగోత్రశ్ చ సమానధర్మా తేషామ్ అభీష్టాని శివః కరోతు బాలేన్దుమౌలిం ప్రణతో ఽస్మి నిత్యమ్
నన్ను పుట్టించి పెంచినవారు, నా వంశానికి, నా ధర్మానికి చెందినవారు—వారి కోరికలు శివుడు తీర్చాలని, చంద్రకళను మస్తకంపై ధరించిన ఆయనకు నేను ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తాను.
ఏవం తు బ్రువతస్ తస్య పురస్తాద్ అభవచ్ ఛివః వరేణ చ్ఛన్దయానో వై భగీరథమ్ ఉవాచ హ
ఆయన ఇలా ప్రార్థిస్తున్నప్పుడు, శివుడు ప్రత్యక్షమై, కోరిన వరాన్ని ఇస్తానని భగీరథునితో అన్నాడు.
యన్ న సాధ్యం సురగణైర్ దేయం తత్ తే మయా ధ్రువమ్ వదస్వ నిర్భయో భూత్వా భగీరథ మహామతే
దేవతలతో సాధ్యం కానిదాన్ని కూడా నేను నిశ్చయంగా నీకు ఇస్తాను. భయపడకుండా చెప్పు, భగీరథా, మహామతివంతుడా.
భగీరథః ప్రణమ్యేశం హృష్టః ప్రోవాచ శంకరమ్
భగీరథుడు ప్రభువుకు నమస్కరించి ఆనందంతో శంకరునితో మాట్లాడాడు.
జటాస్థితాం పితౄణాం మే పావనాయ సరిద్వరామ్ తామ్ ఏవ దేహి దేవేశ సర్వమ్ ఆప్తం తతో భవేత్
దేవేశా, నీ జటల్లో ఉన్న పవిత్రమైన నదిని నా పితృదేవతల పవిత్రత కోసం నాకు దయచేసి ఇవ్వండి. అప్పుడు నా కార్యం పూర్తవుతుంది.
మహేశో ఽపి విహస్యాథ భగీరథమ్ ఉవాచ హ
మహేశ్వరుడు చిరునవ్వుతో భగీరథునితో ఇలా అన్నాడు.
దత్తా మయేయం తే పుత్ర పునస్ తాం స్తుహి సువ్రత
బిడ్డా, నేను ఈ నదిని నీకు ఇచ్చాను. ఇప్పుడు మళ్లీ ఆమెను స్తుతించు, ధృడనిశ్చయంతో ఉన్నవాడా.
తద్ దేవవచనం శ్రుత్వా తదర్థం తు తపో మహత్ స్తుతిం చకార గఙ్గాయా భక్త్యా ప్రయతమానసః
దేవుని మాటలు విని, ఆ కార్యం కోసం గొప్ప తపస్సు చేసి, భక్తితో, ఏకాగ్రతతో గంగా దేవిని స్తుతిస్తూ స్తోత్రాన్ని రచించాడు.
తస్యా అపి ప్రసాదం చ ప్రాప్య బాలో ఽప్య్ అబాలవత్ గఙ్గాం మహేశ్వరాత్ ప్రాప్తామ్ ఆదాయాగాద్ రసాతలమ్
ఆమె అనుగ్రహాన్ని పొంది, బాలుడైనా, పెద్దవాడిలా, మహేశ్వరుని నుండి లభించిన గంగను తీసుకొని పాతాళానికి వెళ్లాడు.
న్యవేదయత్ స మునయే కపిలాయ మహాత్మనే యథోదితప్రకారేణ గఙ్గాం సంస్థాప్య యత్నతః
ఆయన నిబంధనల ప్రకారం గంగను స్థాపించి, మహాత్ముడైన కపిల మునికి వివరంగా తెలియజేశాడు.
ప్రదక్షిణమ్ అథావర్త్య కృతాఞ్జలిపుటో ఽబ్రవీత్
తర్వాత ప్రదక్షిణ చేసి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
దేవి మే పితరః శాపాత్ కపిలస్య మహామునేః ప్రాప్తాస్ తే విగతిం మాతస్ తస్మాత్ తాన్ పాతుమ్ అర్హసి
అమ్మా, మా పితృదేవతలు మహామహిమైన కపిల ముని శాపంతో నాశనమయ్యారు. అందుకే, వారిని పవిత్రం చేయాలి తల్లీ.
తథేత్య్ ఉక్త్వా సురనదీ సర్వేషామ్ ఉపకారికా లోకానామ్ ఉపకారార్థం పితౄణాం పావనాయ చ
అవును అని చెప్పి, లోకాల మేలు కోసం, పితృదేవతల పవిత్రత కోసం, ఆ దేవనది అంగీకరించింది.
అగస్త్యపీతస్యామ్భోధేః పూరణాయ విశేషతః స్మరణాద్ ఏవ పాపానాం నాశాయ సురనిమ్నగా
అగస్త్యుడు తాగిన సముద్రాన్ని తిరిగి నింపేందుకు, ఆ దివ్యనదిని కేవలం స్మరించడమే పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
భగీరథోదితం చక్రే రసాతలతలే స్థితాన్ భస్మీభూతాన్ నృపసుతాన్ సాగరాంశ్ చ విశేషతః
భగీరథుడు, ముఖ్యంగా రసాతలంలో ఉన్న రాజకుమారుల బస్మాన్ని, సముద్ర భాగాలను గంగా ప్రవాహంతో పవిత్రం చేశాడు.
వినిర్దగ్ధాన్ అథాప్లావ్య ఖాతపూరమ్ అథాకరోత్ తతో మేరుం సమాప్లావ్య స్థితాం బాలో ఽబ్రవీన్ నృపః
అగ్నిలో కాలిపోయినవారిని పవిత్రం చేసి, భగీరథుడు ఒక కాలువను తవ్వించాడు. ఆ తరువాత, మేరు పర్వతాన్ని కూడా ప్రవహించి, ఆ చిన్న రాజు మాట్లాడాడు.
కర్మభూమౌ త్వయా భావ్యం తథేత్య్ ఆగాద్ ధిమాలయమ్ హిమవత్పర్వతాత్ పుణ్యాద్ భారతం వర్షమ్ అభ్యగాత్
ఈ కార్యాన్ని భూమిపై నీవు చేయాలి అని చెప్పగా, ఆమె హిమాలయాలకు వెళ్లి, అక్కడి పవిత్ర పర్వతం నుండి భారతదేశంలో ప్రవేశించింది.
తన్మధ్యతః పుణ్యనదీ ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి ఏవమ్ ఏషాపి తే ప్రోక్తా గఙ్గా క్షాత్రా మహామునే
ఆ మధ్య నుండి ఆ పవిత్ర నది తూర్పు సముద్రం వైపు ప్రవహించింది. మహామునీ, ఇదే రాజవంశీయ గంగా కథ నీకు చెప్పినది.
మాహేశ్వరీ వైష్ణవీ చ సైవ బ్రాహ్మీ చ పావనీ భాగీరథీ దేవనదీ హిమవచ్ఛిఖరాశ్రయా
ఆమె పవిత్రతను ప్రసాదించే మాహేశ్వరీ, వైష్ణవీ, బ్రాహ్మీ కూడా. భగీరథి, దేవనది, హిమవంతుని శిఖరాలలో నివసిస్తుంది.
మహేశ్వరజటావారి ఏవం ద్వైవిధ్యమ్ ఆగతమ్ విన్ధ్యస్య దక్షిణే గఙ్గా గౌతమీ సా నిగద్యతే ఉత్తరే సాపి విన్ధ్యస్య భాగీరథ్య్ అభిధీయతే
మహేశ్వరుని జటల్లో ఉన్న ఆ నీరు రెండు భాగాలైంది. వింధ్య పర్వతానికి దక్షిణంగా గౌతమీ గంగా, ఉత్తరంగా భగీరథి అని పిలుస్తారు.
న మనస్ తృప్తిమ్ ఆధత్తే కథాః శృణ్వత్ త్వయేరితాః పృథక్ తీర్థఫలం శ్రోతుం ప్రవృత్తం మమ మానసమ్
నీరు చెప్పిన కథలు విన్నా నా మనసు తృప్తి పొందడం లేదు. పవిత్రక్షేత్రాల ఫలితాలు తెలుసుకోవాలని నా మనసు ఆసక్తిగా ఉంది.
క్రమశో బ్రాహ్మణానీతాం గఙ్గాం మే ప్రథమం వద పృథక్ తీర్థఫలం పుణ్యం సేతిహాసం యథాక్రమమ్
బ్రాహ్మణులు తెచ్చిన గంగ గురించి ముందుగా, తర్వాత ప్రతి తీర్థ ఫలితాన్ని, వాటి మహిమను, చరిత్రను క్రమంగా నాకు చెప్పు.
తీర్థానాం చ పృథగ్ భావం ఫలం మాహాత్మ్యమ్ ఏవ చ సర్వం వక్తుం న శక్నోమి న చ త్వం శ్రవణే క్షమః
ప్రతి తీర్థ ప్రత్యేకత, ఫలితం, మహిమను నేను పూర్తిగా చెప్పలేను. నువ్వూ అంతా వినేందుకు సమర్థుడవు కారు.
తథాపి కించిద్ వక్ష్యామి శృణు నారద యత్నతః యాన్య్ ఉక్తాని చ తీర్థాని శ్రుతివాక్యాని యాని చ
అయినా కొంత చెప్పుతాను. నారదా! నీవు శ్రద్ధగా విను. చెప్పబడిన తీర్థాలు, శాస్త్ర వాక్యాలను వినిపిస్తాను.
తాని వక్ష్యామి సంక్షేపాన్ నమస్కృత్వా త్రిలోచనమ్ యత్రాసౌ భగవాన్ ఆసీత్ ప్రత్యక్షస్ త్ర్యమ్బకో మునే
మూడు కన్నులవాడైన భగవంతుడికి నమస్కరించి, ఆయన ప్రత్యక్షమైన స్థలాలను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను, మునీశ్వరా.
త్ర్యమ్బకం నామ తత్ తీర్థం భుక్తిముక్తిప్రదాయకమ్ వారాహమ్ అపరం తీర్థం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
త్రయంబకం అనే ఆ తీర్థం భోగము, మోక్షము ఇస్తుంది. వేరొకటి వారాహ తీర్థం, అది మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది.
తస్య రూపం ప్రవక్ష్యామి నామ విష్ణోర్ యథాభవత్ పురా దేవాన్ పరాభూయ యజ్ఞమ్ ఆదాయ రాక్షసః
దాని స్వరూపాన్ని, విష్ణువు పేరుతో ఎలా ప్రసిద్ధి అయిందో చెబుతాను. ఒకప్పుడు రాక్షసుడు దేవతలను ఓడించి, యజ్ఞాన్ని తీసుకుపోయాడు.