మహేశ్వరజటాజుటాద్ గఙ్గామ్ ఆదాయ గౌతమః ఆగత్య బ్రహ్మణః పుణ్యే తతః కిమ్ అకరోద్ గిరౌ
మహేశ్వరుని జటల నుంచి గంగను తీసుకుని, గౌతముడు బ్రహ్మదేవుని పవిత్ర స్థలానికి వచ్చాడు. ఆ తరువాత ఆ పర్వతంపై ఏమి చేశాడో చెప్పు.
ఆదాయ గౌతమో గఙ్గాం శుచిః ప్రయతమానసః పూజితో దేవగన్ధర్వైస్ తథా గిరినివాసిభిః
గంగను తీసుకుని, పవిత్రమైన హృదయంతో ఉన్న గౌతముని దేవతలు, గంధర్వులు, అలాగే ఆ పర్వత నివాసులు పూజించారు.
గిరేర్ మూర్ధ్ని జటాం స్థాప్య స్మరన్ దేవం త్రిలోచనమ్ ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్ భూత్వా గఙ్గాం స ద్విజసత్తమః
ఆ పర్వత శిఖరంపై జటలను ఉంచి, త్రినేత్రుడైన దేవుణ్ణి ధ్యానిస్తూ, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు చేతులు జోడించి గంగను ఉద్దేశించి పలికాడు.
త్రిలోచనజటోద్భూతే సర్వకామప్రదాయిని క్షమస్వ మాతః శాన్తాసి సుఖం యాహి హితం కురు
త్రినేత్రుని జటల నుంచి జన్మించినవాడవు, అన్ని కోరికలు తీరుస్తావు. అమ్మా! నన్ను క్షమించు. నీవు శాంతంగా ఉన్నావు. సంతోషంగా పోయి, మేలైనది చేయు.
ఏవమ్ ఉక్తా గౌతమేన గఙ్గా ప్రోవాచ గౌతమమ్ దివ్యరూపధరా దేవీ దివ్యస్రగనులేపనా
గౌతముడు ఇలా పలికిన తరువాత, దివ్యరూపాన్ని ధరించి, దివ్యమాలలు, అంగరాగాలు అలంకరించుకున్న గంగాదేవి, గౌతమునితో మాట్లాడింది.
గచ్ఛేయం దేవసదనమ్ అథవాపి కమణ్డలుమ్ రసాతలం వా గచ్ఛేయం జాతస్ త్వం సత్యవాగ్ అసి
నేను దేవతల లోకానికి పోవాలా, లేక కమండలంలోకి పోవాలా, లేక పాతాళానికి దిగిపోవాలా? నువ్వు నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడివి.
త్రయాణామ్ ఉపకారార్థం లోకానాం యాచితా మయా శంభునా చ తథా దత్తా దేవి తన్ నాన్యథా భవేత్
మూడు లోకాలకు మేలు కోసం శంభుడు నన్ను కోరాడు, అలాగే ఇచ్చాడు కూడా. దేవీ! ఇది వేరేలా జరగకూడదు.
తద్ గౌతమవచః శ్రుత్వా గఙ్గా మేనే ద్విజేరితమ్ త్రేధాత్మానం విభజ్యాథ స్వర్గమర్త్యరసాతలే
గౌతముని మాటలు విని, గంగ దేవత ద్విజుల మాటను అంగీకరించి, తనను మూడు భాగాలుగా చేసి, స్వర్గానికి, భూమికి, పాతాళానికి వెళ్లింది.
స్వర్గే చతుర్ధా వ్యగమత్ సప్తధా మర్త్యమణ్డలే రసాతలే చతుర్ధైవ సైవం పఞ్చదశాకృతిః
స్వర్గంలో నలుగురుగా, భూమిపై ఏడుగురుగా, పాతాళంలో నలుగురుగా మారింది. ఇలా ఆమె పదిహేను రూపాల్లో విభజించబడింది.
సర్వత్ర సర్వభూతైవ సర్వపాపవినాశినీ సర్వకామప్రదా నిత్యం సైవ వేదే ప్రగీయతే
అక్కడక్కడా ఆమె అన్ని జీవులలోనూ ఉన్నది, అన్ని పాపాలను నాశనం చేయగలది, అన్ని కోరికలు తీరుస్తుంది, శాశ్వతంగా ఉంది — వేదంలో ఆమెను ఇలా స్తుతించబడుతుంది.
మర్త్యా మర్త్యగతామ్ ఏవ పశ్యన్తి న తలం గతామ్ నైవ స్వర్గగతాం మర్త్యాః పశ్యన్త్య్ అజ్ఞానబుద్ధయః
మనుషులు భూమిపై ఉన్న ఆమె రూపాన్ని మాత్రమే చూస్తారు, పాతాళానికి వెళ్లినదాన్ని చూడరు. అలాగే, అజ్ఞానులు స్వర్గానికి వెళ్లిన ఆమెను కూడా చూడలేరు.
యావత్ సాగరగా దేవీ తావద్ దేవమయీ స్మృతా ఉత్సృష్టా గౌతమేనైవ ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి
ఆ దేవి సముద్రానికి చేరే వరకు, ఆమెను దేవతలతో సమానంగా భావిస్తారు. గౌతముడు విడిచిపెట్టిన తరువాత, ఆమె తూర్పు సముద్రం వైపు పోయింది.
తతో దేవర్షిభిర్ జుష్టాం మాతరం జగతః శుభామ్ గౌతమో మునిశార్దూలః ప్రదక్షిణమ్ అథాకరోత్
ఆ తరువాత, దేవర్షులు సత్కరించిన జగతికి తల్లి అయిన ఆ మంగళకరమైన గంగను, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన గౌతముడు ప్రదక్షిణగా చేసాడు.
త్రిలోచనం సురేశానం ప్రథమం పూజ్య గౌతమః ఉభయోస్ తీరయోః స్నానం కరోమీతి దధే మతిమ్
ముందుగా త్రినేత్రుడైన దేవతాధిపతిని పూజించి, గౌతముడు, 'రెండు తీరం వద్ద స్నానం చేస్తాను' అని సంకల్పించాడు.
స్మృతమాత్రస్ తదా తత్రావిరాసీత్ కరుణార్ణవః తత్ర స్నానం కథం సిధ్యేద్ ఇత్య్ ఏవం శర్వమ్ అబ్రవీత్
ఆ సమయంలో, గౌతముడు ధ్యానం చేసిన వెంటనే, కరుణాసాగరుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అక్కడ స్నానం ఎలా సాధ్యమవుతుందో శర్వుని అడిగాడు.
కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా భక్తినమ్రస్ త్రిలోచనమ్
చేతులు జోడించి, భక్తితో తలవంచి, త్రినేత్రుడిని ఉద్దేశించి పలికాడు.
దేవదేవ మహేశాన తీర్థస్నానవిధిం మమ బ్రూహి సమ్యఙ్ మహేశాన లోకానాం హితకామ్యయా
దేవదేవా, మహేశ్వరా, నా కోరిక ఏమిటంటే — అన్ని లోకాల మంగళార్థంగా పవిత్ర తీర్థస్నాన విధానాన్ని నాకు పూర్తిగా వివరించుము.
మహర్షే శృణు సర్వం చ విధిం గోదావరీభవమ్ పూర్వం నాన్దీముఖం కృత్వా దేహశుద్ధిం విధాయ చ
మహర్షీ, నీవు విను. గోదావరి తీర్థస్నానానికి కావలసిన అన్ని విధానాలను చెప్పుతున్నాను. ముందుగా నాందీ ముఖం చేసి, శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి.
బ్రాహ్మణాన్ భోజయిత్వా చ తేషామ్ ఆజ్ఞాం ప్రగృహ్య చ బ్రహ్మచర్యేణ గచ్ఛన్తి పతితాలాపవర్జితాః
బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, వారి అనుమతి తీసుకుని, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి, పతితులతో సంబంధం లేకుండా ముందుకు సాగాలి.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్ చైవ సుసంయతమ్ విద్యా తపశ్ చ కీర్తిశ్ చ స తీర్థఫలమ్ అశ్నుతే
ఎవరికి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో, జ్ఞానం, తపస్సు, కీర్తి కలిగి ఉంటాడో, వాడు తీర్థస్నాన ఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతాడు.
భావదుష్టిం పరిత్యజ్య స్వధర్మపరినిష్ఠితః శ్రాన్తసంవాహనం కుర్వన్ దద్యాద్ అన్నం యథోచితమ్
మనస్సులో చెడు భావనలు విడిచిపెట్టి, తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటిస్తూ, అలసినవారికి మర్దనం చేసి, అవసరమైన భోజనం అందించాలి.
అకించనేభ్యః సాధుభ్యో దద్యాద్ వస్త్రాణి కమ్బలాన్ శృణ్వన్ హరికథాం దివ్యాం తథా గఙ్గాసముద్భవామ్ అనేన విధినా గచ్ఛన్ సమ్యక్ తీర్థఫలం లభేత్
ఎవరైనా దరిద్రులకూ సద్భక్తులకు వస్త్రాలు, కంబళాలు ఇవ్వాలి. హరిచరిత్రలు, గంగా జనన కథలు వినాలి. ఈ విధంగా నడిచేవాడు తీర్థస్నాన ఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతాడు.
త్ర్యమ్బకశ్ చ ఇతి ప్రాహ గౌతమం మునిభిర్ వృతమ్
త్రయంబకుడు, మునుల మధ్యలో ఉన్న గౌతమునికి ఇలా చెప్పాడు.
ద్విహస్తమాత్రే తీర్థాని సంభవిష్యన్తి గౌతమ సర్వత్రాహం సంనిహితః సర్వకామప్రదస్ తథా
గౌతమా, ప్రతి రెండు చేతుల పొడవులో ఒక పవిత్ర తీర్థం ఏర్పడుతుంది. నేను ఎక్కడైనా ఉండి, అందరికీ కావలసిన వరాలు ప్రసాదిస్తాను.
నర్మదా తు సరిచ్ఛ్రేష్ఠా పర్వతే ఽమరకణ్టకే యమునా సంగతా తత్ర ప్రభాసే తు సరస్వతీ
నర్మదా నది, నదుల్లో శ్రేష్ఠమైనది, అమరకంటక పర్వతంపై ఉంది. అక్కడే యమునా కలుస్తుంది. ప్రభాసలో సరస్వతీ నది కలుస్తుంది.
కృష్ణా భీమరథీ చైవ తుఙ్గభద్రా తు నారద తిసృణాం సంగమో యత్ర తత్ తీర్థం ముక్తిదం నృణామ్
కృష్ణా, భీమరథీ, తుంగభద్ర — ఈ మూడు నదులు కలిసే చోటు, నరదా, ఆ తీర్థం మనుషులకు మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.
పయోఉష్ణీ సంగతా యత్ర తత్రత్యా తచ్ చ ముక్తిదమ్ ఇయం తు గౌతమీ వత్స యత్ర క్వాపి మమాజ్ఞయా
పయోష్ణీ నది కలిసే ప్రదేశం కూడా మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. కానీ ఈ గౌతమీ నది, నా ఆజ్ఞతో ఎక్కడైనా ఉంటుంది.
సర్వేషాం సర్వదా నౄణాం స్నానాన్ ముక్తిం ప్రదాస్యతి కించిత్కాలే పుణ్యతమం కించిత్తీర్థం సురాగమే
ప్రతి మనిషికీ, ఎప్పుడైనా, ఇక్కడ స్నానం చేస్తే మోక్షం లభిస్తుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో కొన్ని తీర్థాలు అత్యంత పవిత్రంగా ఉంటాయి, దేవతలు వచ్చే సమయంలో మరికొన్ని పవిత్రతను పొందుతాయి.
సర్వేషాం సర్వదా తీర్థం గౌతమీ నాత్ర సంశయః తిస్రః కోట్యో ఽర్ధకోటీ చ యోజనానాం శతద్వయే
ప్రతి మనిషికీ, ఎప్పుడైనా, గౌతమీ నది తీర్థంగా ఉంటుంది — ఇందులో సందేహమే లేదు. ఇది మూడు కోట్ల యోజనాలు, అర్ధకోటితో కలిపి, రెండు వందల యోజనాల పొడవున విస్తరించింది.
తీర్థాని మునిశార్దూల సంభవిష్యన్తి గౌతమ ఇయం మాహేశ్వరీ గఙ్గా గౌతమీ వైష్ణవీతి చ
మునిశార్దూలా, గౌతమా, ఇక్కడ ఎన్నో తీర్థాలు ఏర్పడతాయి. ఇది మహేశ్వరీ గంగా, గౌతమీ, వైష్ణవీ అని కూడా పిలవబడుతుంది.