యద్ అన్యత్ర కృతం పుణ్యం స్నానదానాదిసంయమైః అస్యాస్ తు స్మరణాద్ ఏవ తత్ పుణ్యం జాయతాం హర
ఇతర ప్రదేశాల్లో స్నానం, దానం, నియమాల ద్వారా పొందే పుణ్యం, ఈమెను స్మరించడంవల్ల కూడా కలగాలి, ఓ హరా!
యత్ర యత్ర త్వ్ ఇయం యాతి యావత్ సాగరగామినీ తత్ర తత్ర త్వయా భావ్యమ్ ఏష చాస్తు వరో వరః
ఈ నది ఎక్కడెక్కడ సముద్రానికి చేరే దారిలో ప్రవహిస్తుందో, అక్కడక్కడా నువ్వు ఉండాలి. ఇదే నాకు కావలసిన వరం.
యోజనానాం తూపరి తు దశ యావచ్ చ సంఖ్యయా తదన్తరప్రవిష్టానాం మహాపాతకినామ్ అపి
ఆమె ప్రవాహానికి పది యోజనల దూరంలో, ఆ పరిధిలో ఉన్న వారందరికీ, ఎంతటి మహాపాతకులు అయినా,
తత్ పితౄణాం చ తేషాం చ స్నానాయాగచ్ఛతాం శివ స్నానే చాప్య్ అన్తరే మృత్యోర్ ముక్తిభాజో భవన్తు వై
అలాగే, స్నానం చేయడానికి వచ్చిన వారి పితృదేవతలకు, స్నానం మధ్యలో మరణించినవారికీ, ఓ శివా! మోక్షం కలగాలి.
ఏకతః సర్వతీర్థాని స్వర్గమర్త్యరసాతలే ఏషా తేభ్యో విశిష్టా తు అలం శంభో నమో ఽస్తు తే
స్వర్గంలో, భూమిపై, పాతాళంలో ఉన్న అన్ని తీర్థాలకన్నా ఈ తీర్థం గొప్పది. ఓ శంభో! నీకు నమస్కారం.
తద్ గౌతమవచః శ్రుత్వా తథాస్త్వ్ ఇత్య్ అబ్రవీచ్ ఛివః అస్యాః పరతరం తీర్థం న భూతం న భవిష్యతి
గౌతముని మాటలు విని, శివుడు 'అలా జరగాలి' అన్నాడు. ఈ తీర్థానికి మించినది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు.
సత్యం సత్యం పునః సత్యం వేదే చ పరినిష్ఠితమ్ సర్వేషాం గౌతమీ పుణ్యా ఇత్య్ ఉక్త్వాన్తరధీయత
ఇది నిజం, నిజం, మళ్లీ నిజమే. వేదాల్లో స్థిరంగా చెప్పినట్టు, గౌతమీ అన్నీ తీర్థాల్లో పవిత్రమైనది — అని చెప్పి, ఆయన అంతర్ధానమయ్యాడు.
తతో గతే భగవతి లోకపూజితే తదాజ్ఞయా పూర్ణబలః స గౌతమః జటాం సమాదాయ సరిద్వరాం తాం సురైర్ వృతో బ్రహ్మగిరిం వివేశ
ఆ తర్వాత, లోకాలు పూజించే భగవంతుడు వెళ్లిన తరువాత, ఆమె ఆజ్ఞతో, శక్తితో నిండిన గౌతముడు జటల్లోని పవిత్ర నదిని తీసుకుని, దేవతలతో కలిసి బ్రహ్మగిరిలో ప్రవేశించాడు.
తతస్ తు గౌతమే ప్రాప్తే జటామ్ ఆదాయ నారద పుష్పవృష్టిర్ అభూత్ తత్ర సమాజగ్ముః సురేశ్వరాః
ఆ సమయంలో గౌతముడు అక్కడికి రాగానే, నారదుడు జటలు ధరించగా, ఆ స్థలంలో పుష్పవర్షం కురిసింది. దేవతాధిపతులు అందరూ అక్కడికి చేరారు.
ఋషయశ్ చ మహాభాగా బ్రాహ్మణాః క్షత్రియాస్ తథా జయశబ్దేన తం విప్రం పూజయన్తో ముదాన్వితాః
అప్పుడా మహాభాగ్యులు అయిన ఋషులు, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు ఆనందంతో 'జయ' అని పలుకుతూ ఆ బ్రాహ్మణుడిని ఘనంగా సత్కరించారు.
మహేశ్వరజటాజుటాద్ గఙ్గామ్ ఆదాయ గౌతమః ఆగత్య బ్రహ్మణః పుణ్యే తతః కిమ్ అకరోద్ గిరౌ
మహేశ్వరుని జటల నుంచి గంగను తీసుకుని, గౌతముడు బ్రహ్మదేవుని పవిత్ర స్థలానికి వచ్చాడు. ఆ తరువాత ఆ పర్వతంపై ఏమి చేశాడో చెప్పు.
ఆదాయ గౌతమో గఙ్గాం శుచిః ప్రయతమానసః పూజితో దేవగన్ధర్వైస్ తథా గిరినివాసిభిః
గంగను తీసుకుని, పవిత్రమైన హృదయంతో ఉన్న గౌతముని దేవతలు, గంధర్వులు, అలాగే ఆ పర్వత నివాసులు పూజించారు.
గిరేర్ మూర్ధ్ని జటాం స్థాప్య స్మరన్ దేవం త్రిలోచనమ్ ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్ భూత్వా గఙ్గాం స ద్విజసత్తమః
ఆ పర్వత శిఖరంపై జటలను ఉంచి, త్రినేత్రుడైన దేవుణ్ణి ధ్యానిస్తూ, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు చేతులు జోడించి గంగను ఉద్దేశించి పలికాడు.
త్రిలోచనజటోద్భూతే సర్వకామప్రదాయిని క్షమస్వ మాతః శాన్తాసి సుఖం యాహి హితం కురు
త్రినేత్రుని జటల నుంచి జన్మించినవాడవు, అన్ని కోరికలు తీరుస్తావు. అమ్మా! నన్ను క్షమించు. నీవు శాంతంగా ఉన్నావు. సంతోషంగా పోయి, మేలైనది చేయు.
ఏవమ్ ఉక్తా గౌతమేన గఙ్గా ప్రోవాచ గౌతమమ్ దివ్యరూపధరా దేవీ దివ్యస్రగనులేపనా
గౌతముడు ఇలా పలికిన తరువాత, దివ్యరూపాన్ని ధరించి, దివ్యమాలలు, అంగరాగాలు అలంకరించుకున్న గంగాదేవి, గౌతమునితో మాట్లాడింది.
గచ్ఛేయం దేవసదనమ్ అథవాపి కమణ్డలుమ్ రసాతలం వా గచ్ఛేయం జాతస్ త్వం సత్యవాగ్ అసి
నేను దేవతల లోకానికి పోవాలా, లేక కమండలంలోకి పోవాలా, లేక పాతాళానికి దిగిపోవాలా? నువ్వు నిజాయితీగా మాట్లాడేవాడివి.
త్రయాణామ్ ఉపకారార్థం లోకానాం యాచితా మయా శంభునా చ తథా దత్తా దేవి తన్ నాన్యథా భవేత్
మూడు లోకాలకు మేలు కోసం శంభుడు నన్ను కోరాడు, అలాగే ఇచ్చాడు కూడా. దేవీ! ఇది వేరేలా జరగకూడదు.
తద్ గౌతమవచః శ్రుత్వా గఙ్గా మేనే ద్విజేరితమ్ త్రేధాత్మానం విభజ్యాథ స్వర్గమర్త్యరసాతలే
గౌతముని మాటలు విని, గంగ దేవత ద్విజుల మాటను అంగీకరించి, తనను మూడు భాగాలుగా చేసి, స్వర్గానికి, భూమికి, పాతాళానికి వెళ్లింది.
స్వర్గే చతుర్ధా వ్యగమత్ సప్తధా మర్త్యమణ్డలే రసాతలే చతుర్ధైవ సైవం పఞ్చదశాకృతిః
స్వర్గంలో నలుగురుగా, భూమిపై ఏడుగురుగా, పాతాళంలో నలుగురుగా మారింది. ఇలా ఆమె పదిహేను రూపాల్లో విభజించబడింది.
సర్వత్ర సర్వభూతైవ సర్వపాపవినాశినీ సర్వకామప్రదా నిత్యం సైవ వేదే ప్రగీయతే
అక్కడక్కడా ఆమె అన్ని జీవులలోనూ ఉన్నది, అన్ని పాపాలను నాశనం చేయగలది, అన్ని కోరికలు తీరుస్తుంది, శాశ్వతంగా ఉంది — వేదంలో ఆమెను ఇలా స్తుతించబడుతుంది.
మర్త్యా మర్త్యగతామ్ ఏవ పశ్యన్తి న తలం గతామ్ నైవ స్వర్గగతాం మర్త్యాః పశ్యన్త్య్ అజ్ఞానబుద్ధయః
మనుషులు భూమిపై ఉన్న ఆమె రూపాన్ని మాత్రమే చూస్తారు, పాతాళానికి వెళ్లినదాన్ని చూడరు. అలాగే, అజ్ఞానులు స్వర్గానికి వెళ్లిన ఆమెను కూడా చూడలేరు.
యావత్ సాగరగా దేవీ తావద్ దేవమయీ స్మృతా ఉత్సృష్టా గౌతమేనైవ ప్రాయాత్ పూర్వార్ణవం ప్రతి
ఆ దేవి సముద్రానికి చేరే వరకు, ఆమెను దేవతలతో సమానంగా భావిస్తారు. గౌతముడు విడిచిపెట్టిన తరువాత, ఆమె తూర్పు సముద్రం వైపు పోయింది.
తతో దేవర్షిభిర్ జుష్టాం మాతరం జగతః శుభామ్ గౌతమో మునిశార్దూలః ప్రదక్షిణమ్ అథాకరోత్
ఆ తరువాత, దేవర్షులు సత్కరించిన జగతికి తల్లి అయిన ఆ మంగళకరమైన గంగను, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన గౌతముడు ప్రదక్షిణగా చేసాడు.
త్రిలోచనం సురేశానం ప్రథమం పూజ్య గౌతమః ఉభయోస్ తీరయోః స్నానం కరోమీతి దధే మతిమ్
ముందుగా త్రినేత్రుడైన దేవతాధిపతిని పూజించి, గౌతముడు, 'రెండు తీరం వద్ద స్నానం చేస్తాను' అని సంకల్పించాడు.
స్మృతమాత్రస్ తదా తత్రావిరాసీత్ కరుణార్ణవః తత్ర స్నానం కథం సిధ్యేద్ ఇత్య్ ఏవం శర్వమ్ అబ్రవీత్
ఆ సమయంలో, గౌతముడు ధ్యానం చేసిన వెంటనే, కరుణాసాగరుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అక్కడ స్నానం ఎలా సాధ్యమవుతుందో శర్వుని అడిగాడు.
కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా భక్తినమ్రస్ త్రిలోచనమ్
చేతులు జోడించి, భక్తితో తలవంచి, త్రినేత్రుడిని ఉద్దేశించి పలికాడు.
దేవదేవ మహేశాన తీర్థస్నానవిధిం మమ బ్రూహి సమ్యఙ్ మహేశాన లోకానాం హితకామ్యయా
దేవదేవా, మహేశ్వరా, నా కోరిక ఏమిటంటే — అన్ని లోకాల మంగళార్థంగా పవిత్ర తీర్థస్నాన విధానాన్ని నాకు పూర్తిగా వివరించుము.
మహర్షే శృణు సర్వం చ విధిం గోదావరీభవమ్ పూర్వం నాన్దీముఖం కృత్వా దేహశుద్ధిం విధాయ చ
మహర్షీ, నీవు విను. గోదావరి తీర్థస్నానానికి కావలసిన అన్ని విధానాలను చెప్పుతున్నాను. ముందుగా నాందీ ముఖం చేసి, శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి.
బ్రాహ్మణాన్ భోజయిత్వా చ తేషామ్ ఆజ్ఞాం ప్రగృహ్య చ బ్రహ్మచర్యేణ గచ్ఛన్తి పతితాలాపవర్జితాః
బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, వారి అనుమతి తీసుకుని, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండి, పతితులతో సంబంధం లేకుండా ముందుకు సాగాలి.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్ చైవ సుసంయతమ్ విద్యా తపశ్ చ కీర్తిశ్ చ స తీర్థఫలమ్ అశ్నుతే
ఎవరికి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రణలో ఉంటాయో, జ్ఞానం, తపస్సు, కీర్తి కలిగి ఉంటాడో, వాడు తీర్థస్నాన ఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతాడు.