దేవానాం సదనే మాతర్ గీయతే గౌతమో ద్విజః యన్ న సాధ్యం సురగణైర్ గౌతమః కృతవాన్ ఇతి
తల్లి, దేవతల గృహంలో ద్విజుడైన గౌతముడు ప్రశంసలు పొందుతున్నాడు: 'దేవతలు సాధించలేనిదాన్ని గౌతముడు సాధించాడు' అని.
ఏవం శ్రుతం మయా దేవి బ్రాహ్మణస్య తపోబలమ్ స విప్రశ్ చాలయేద్ ఏనాం మాతర్ గఙ్గాం జటాగతామ్
అమ్మా, బ్రాహ్మణుని తపస్సు శక్తి గురించి నేను ఇలా విన్నాను; ఆ ముని జటల్లో ఉన్న గంగను కదిలించగలడు.
తపసా వాన్యతో వాపి పూజయిత్వా త్రిలోచనమ్ స ఏవ చ్యావయేద్ ఏనాం జటాస్థాం మే పితృప్రియామ్
తపస్సుతో కానీ, ఇతర మార్గంతో కానీ, త్రినేత్రుడిని పూజించి, నా తండ్రికి ప్రియమైన ఆ గంగను జటల నుండి విడదీయగలడు.
తత్ర నీతిర్ విధాతవ్యా తాం విప్రో యాచయేద్ యథా తత్ప్రభావాత్ సరిచ్ఛ్రేష్ఠా శిరసో ఽవతరత్య్ అపి
ఇక్కడ ఒక యుక్తి ఆలోచించాలి; ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆమెను అడగాలి, అప్పుడు అతని ప్రభావంతో ఆ గొప్ప నది తలపై నుండి దిగుతుంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మాతరం భ్రాత్రా జయయా సహ విఘ్నరాట్ జగామ గౌతమో యత్ర బ్రహ్మసూత్రధరః కృశః
అలా తల్లి, తమ్ముడు, జయతో కలిసి మాట్లాడిన తర్వాత, విఘ్నరాజు బ్రహ్మసూత్రధారి, క్షీణుడైన గౌతముడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
వసన్ కతిపయాహఃసు గౌతమాశ్రమమణ్డలే ఉవాచ బ్రాహ్మణాన్ సర్వాంస్ తత్ర తత్ర చ విఘ్నరాట్
కొన్ని రోజులు గౌతముని ఆశ్రమ పరిధిలో ఉండి, విఘ్నరాజు అక్కడ ఉన్న అన్ని బ్రాహ్మణులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
గచ్ఛామః స్వమ్ అధిష్ఠానమ్ ఆశ్రమాణి శుచీని చ పుష్టాః స్మ గౌతమాన్నేన పృచ్ఛామో గౌతమం మునిమ్
మన మన ఇంటికి, పవిత్రమైన ఆశ్రమాలకు వెళ్లుదాం; గౌతముని అన్నంతో మనం బలపడాము. గౌతమ మునిని అడగుదాం.
ఇతి సంమన్త్ర్య పృచ్ఛన్తి మునయో మునిసత్తమాః స తాన్ నివారయామ్ ఆస స్నేహబుద్ధ్యా మునీన్ పృథక్
ఇలా నిర్ణయించుకుని, మునులు ఆ మునిశ్రేష్ఠుడిని అడిగారు; ఆయన వారిని ఒక్కొక్కరిని ప్రేమతో ఆపాడు.
కృతాఞ్జలిః సవినయమ్ ఆసధ్వమ్ ఇహ చైవ హి యుష్మచ్చరణశుశ్రూషాం కరోమి మునిపుంగవాః
వినయంతో, చేతులు జోడించి, నేను ఇక్కడ కూర్చొని, మీ పాదాల వద్ద సేవ చేస్తున్నాను, మహర్షులారా.
శుశ్రూషౌ పుత్రవన్ నిత్యం మయి తిష్ఠతి నోచితమ్ భవతాం భూమిదేవానామ్ ఆశ్రమాన్తరసేవనమ్
మీరు పిల్లవాడిలా నాకు ఎప్పుడూ సేవ చేయాలనే కోరిక ఉంది; భూమిపై దైవస్వరూపులైన మహర్షులారా, ఇతర ఆశ్రమాలకు నేను వెళ్లడం నాకు తగదు.
ఇదమ్ ఏవాశ్రమం పుణ్యం సర్వేషామ్ ఇతి మే మతిః అలమ్ అన్యేన మునయ ఆశ్రమేణ గతేన వా
ఈ ఆశ్రమమే అందరికీ పవిత్రమైనదని నా నమ్మకం; మరొక ఆశ్రమం అవసరం లేదు మహర్షులారా, అక్కడికి వెళ్లాల్సిన పనీ లేదు.
ఇతి శ్రుత్వా మునేర్ వాక్యం విఘ్నకృత్యమ్ అనుస్మరన్ ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్ భూత్వా బ్రాహ్మణాన్ స గణాధిపః
ఆ ముని మాటలు విని, జరిగిన అడ్డంకిని గుర్తుచేసుకుని, గణాధిపతి చేతులు జోడించి బ్రాహ్మణులతో ఇలా అన్నాడు.
అన్నక్రీతా వయం కిం నో నివారయత గౌతమః సామ్నా నైవ వయం శక్తా గన్తుం స్వం స్వం నివేశనమ్
మేము అన్నం కొన్నాము; గౌతమా, మీరు ఎందుకు మమ్మల్ని ఆపుతున్నారు? మేము మృదువుగా మాట్లాడినా, మేము మా ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లలేకపోతున్నాం.
నాయమ్ అర్హతి దణ్డం వా ఉపకారీ ద్విజోత్తమః తస్మాద్ బుద్ధ్యా వ్యవస్యామి తత్ సర్వైర్ అనుమన్యతామ్
ఈ ఉత్తమ ద్విజుడు సహాయపడినవాడు, అతనికి శిక్ష తగదు; అందుకే నేను బుద్ధితో నిర్ణయించాను—ఇది అందరూ అంగీకరించాలి.
తతః సర్వే ద్విజశ్రేష్ఠాః క్రియతామ్ ఇత్య్ అనుబ్రువన్ ఏతస్య తూపకారాయ లోకానాం హితకామ్యయా
అప్పుడు అందరు ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు, 'అలా చేయండి' అని సమ్మతించారు, ఇతనికి మేలు కలగాలని, లోకాల శ్రేయస్సు కోరికతో.
బ్రాహ్మణానాం చ సర్వేషాం శ్రేయో యత్ స్యాత్ తథా కురు బ్రాహ్మణానాం వచః శ్రుత్వా మేనే వాక్యం గణాధిపః
అందరు బ్రాహ్మణులకు శ్రేయస్సు కలిగేలా చేయు; బ్రాహ్మణుల మాట విని, గణాధిపతి వారి మాటను ఆలోచించాడు.
క్రియతే గుణరూపం యద్ గౌతమస్య విశేషతః
ఏది చేయబడితేనైనా, అది గౌతముని స్వభావానికి, లక్షణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి.
అనుమాన్య ద్విజాన్ సర్వాన్ పునః పునర్ ఉదారధీః స్వయం చ బ్రాహ్మణో భూత్వా ప్రణమ్య బ్రాహ్మణాన్ పునః మాతుర్ మతే స్థితో విద్వాఞ్ జయాం ప్రాహ గణేశ్వరః
అందరు బ్రాహ్మణులను మళ్లీ మళ్లీ అనుమతి కోరినవాడు, తానే బ్రాహ్మణుడై, బ్రాహ్మణులకు మళ్లీ నమస్కరించి, తల్లి మాటను పాటిస్తూ, జయకు గణాధిపతి చెప్పాడు.
యథా నాన్యో విజానీతే తథా కురు శుభాననే గోరూపధారిణీ గచ్ఛ గౌతమో యత్ర తిష్ఠతి
ఇతరెవరికీ తెలియకుండా అలా చేయు, శుభస్వరూపిణీ; ఆవు రూపం ధరించి, గౌతముడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళు.
శాలీన్ ఖాద వినాశ్యాథ వికారం కురు భామిని కృతే ప్రహారే హుంకారే ప్రేక్షితే చాపి కించన పత దీనం స్వనం కృత్వా న మ్రియస్వ న జీవ చ
బాగున్నావు, ఆ అన్నాన్ని తిని, నాశనం చేసి, మార్పు కలిగించు; కొట్టినపుడు, అరవగానే, చూస్తే, దయనీయంగా అరవుతూ పడిపో, కానీ చనిపోకూడదు, బతికిపోకూడదు.
తథా చకార విజయా విఘ్నేశ్వరమతే స్థితా యత్రాసీద్ గౌతమో విప్రో జయా గోరూపధారిణీ
విజయా, విఘ్నేశ్వరుని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, గౌతముడు ఉన్న చోట, ఆవు రూపంలో జయగా మారింది.
జగామ శాలీన్ ఖాదన్తీ తాం దదర్శ స గౌతమః గాం దృష్ట్వా వికృతాం విప్రస్ తాం తృణేన న్యవారయత్
ఆమె అన్నం తింటూ వెళ్లింది; గౌతముడు ఆమెను చూసి, ఆ ఆవు వికృతంగా మారినదని గ్రహించి, గడ్డి తో ఆపాడు.
నివార్యమాణా సా తేన స్వనం కృత్వా పపాత గౌః తస్యాం తు పతితాయాం చ హాహాకారో మహాన్ అభూత్
ఆయన ఆపినప్పుడు, ఆ ఆవు అరవుతూ పడిపోయింది; ఆమె పడిపోవడంతో, అక్కడ పెద్ద హాహాకారం ఏర్పడింది.
స్వనం శ్రుత్వా చ దృష్ట్వా చ గౌతమస్య విచేష్టితమ్ వ్యథితా బ్రాహ్మణాః ప్రాహుర్ విఘ్నరాజపురస్కృతాః
ఆ అరుపు విని, గౌతముని చర్యలు చూసి, బ్రాహ్మణులు బాధతో, విఘ్నరాజు నాయకత్వంలో మాట్లాడారు.
ఇతో గచ్ఛామహే సర్వే న స్థాతవ్యం తవాశ్రమే పుత్రవత్ పోషితాః సర్వే పృష్టో ఽసి మునిపుంగవ
మేమంతా ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోతున్నాం; నీ ఆశ్రమంలో ఉండకూడదు. మేమంతా పిల్లల్లా పోషించబడ్డాం; మునిశ్రేష్ఠా, మేము నిన్ను ప్రశ్నించాము.
ఇతి శ్రుత్వా మునిర్ వాక్యం విప్రాణాం గచ్ఛతాం తదా వజ్రాహత ఇవాసీత్ స విప్రాణాం పురతో ఽపతత్
బ్రాహ్మణులు వెళ్తూ చెప్పిన మాటలు విని, ఆ ముని వజ్రంతో కొట్టినట్టు అయి, బ్రాహ్మణుల ముందు పడిపోయాడు.
తమ్ ఊచుర్ బ్రాహ్మణాః సర్వే పశ్యేమాం పతితాం భువి రుద్రాణాం మాతరం దేవీం జగతాం పావనీం ప్రియామ్
అందరూ బ్రాహ్మణులు ఇలా అన్నారు: భూమిపై పడిపోయిన ఈ రుద్రుల తల్లిని, లోకాలకు పవిత్రతను ప్రసాదించే ప్రియమైన దేవిని మనం చూడాలని ఉంది.
తీర్థదేవస్వరూపిణ్యామ్ అస్యాం గవి విధేర్ బలాత్ పతితాయాం మునిశ్రేష్ఠ గన్తవ్యమ్ అవశిష్యతే
మహర్షీ, ఈ గోవు తీర్థాలు, దేవతల స్వరూపంగా, విధి బలంతో ఇక్కడ పడిపోయిందని తెలిసి, ఇక మిగిలింది మనం తగినట్లు ముందుకు సాగడమే.
చీర్ణం వ్రతం క్షయం యాతి యథా వాసస్ త్వదాశ్రమే వయం నాన్యధనా బ్రహ్మన్ కేవలం తు తపోధనాః
బ్రాహ్మణా, ఒక వ్రతం పూర్తయినట్టు, మేము నీ ఆశ్రమంలో ఉండడం కూడా ముగిసింది. మాకు వేరే ధనం లేదు, తపస్సే మా ధనం.
విప్రాణాం పురతః స్థిత్వా వినీతః ప్రాహ గౌతమః
అప్పుడు గౌతముడు వినయంగా బ్రాహ్మణుల ముందుకు వచ్చి మాట్లాడాడు.