దైవేష్వ్ ఏవ ప్రదేశేషు తపస్ తప్త్వా మహర్షయః దైవప్రభావాత్ తపస ఆర్షాణ్య్ అపి చ తాన్య్ అపి
దైవతీర్థ ప్రాంతాల్లో మహర్షులు తపస్సు చేశారు. దైవశక్తి వల్ల, వారి తపస్సు వల్ల, ఆ మహర్షుల తీర్థాలు కూడా దైవతీర్థాలుగా మారాయి.
ఆత్మనః శ్రేయసే ముక్త్యై పూజాయై భూతయే ఽథవా ఆత్మనః ఫలభూత్యర్థం యశసో ఽవాప్తయే పునః
తన శ్రేయస్సు కోసం, మోక్షం కోసం, పూజ కోసం, సంపద కోసం, లేక ఫలితాల కోసం, మరల కీర్తి కోసం కూడా తపస్సు చేయవచ్చు.
మానుషైః కారితాన్య్ ఆహుర్ మానుషాణీతి నారద ఏవం చతుర్విధో భేదస్ తీర్థానాం మునిసత్తమ
మనుషులు స్థాపించిన తీర్థాలను మానవతీర్థాలు అంటారు, నారదా. ఇలా తీర్థాలకు నాలుగు విధాలుగా విభజన ఉంది, మునిశ్రేష్ఠా.
భేదం న కశ్చిజ్ జానాతి శ్రోతుం యుక్తో ఽసి నారద బహవః పణ్డితంమన్యాః శృణ్వన్తి కథయన్తి చ సుకృతీ కో ఽపి జానాతి వక్తుం శ్రోతుం నిజైర్ గుణైః
ఈ తేడాను ఎవ్వరూ పూర్తిగా తెలియరు. నీవు వినడానికి యోగ్యుడవు, నారదా. అనేక మంది తమను పండితులమని భావించి వినిపిస్తారు, చెబుతారు కూడా. కానీ నిజంగా సద్గుణాలు ఉన్నవాడు మాత్రమే తెలుసుకుని చెప్పగలడు, వినగలడు.
తేషాం స్వరూపం భేదం చ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామి తత్త్వతః యచ్ ఛ్రుత్వా సర్వపాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
వాటి స్వరూపాన్ని, తేడాలను నిజంగా వినాలని నాకు ఆశ ఉంది. ఇది వింటే అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బ్రహ్మన్ కృతయుగాదౌ తు ఉపాయో ఽన్యో న విద్యతే తీర్థసేవాం వినా స్వల్పాయాసేనాభీష్టదాయినీమ్
బ్రహ్మన్, కృతయుగం ఆరంభంలో తీర్థసేవ తప్ప మరొక మార్గం లేదు. తక్కువ శ్రమతో, తలంచిన ఫలితాన్ని ఇచ్చేది తీర్థసేవే.
న త్వయా సదృశో ధాతర్ వక్తా జ్ఞాతాథవా క్వచిత్ త్వం నాభికమలే విష్ణోః సంజాతో ఽఖిలపూర్వజః
ధాతా, నీవంటి వాడెవ్వరూ లేరు — చెప్పడంలోనూ, తెలిసికొనడంలోనూ. నీవు విష్ణువు నాభిలోని పద్మంలో జన్మించినవాడవు, అందరికన్నా పురాతనుడవు.
గోదావరీ భీమరథీ తుఙ్గభద్రా చ వేణికా తాపీ పయోఉష్ణీ విన్ధ్యస్య దక్షిణే తు ప్రకీర్తితాః
గోదావరి, భీమరథి, తుంగభద్ర, వేణిక, తాపీ, పయోష్ణి — ఇవన్నీ వింధ్యపర్వతానికి దక్షిణంగా ప్రసిద్ధమైన నదులు.
భాగీరథీ నర్మదా తు యమునా చ సరస్వతీ విశోకా చ వితస్తా చ హిమవత్పర్వతాశ్రితాః
భాగీరథి, నర్మదా, యమునా, సరస్వతి, విశోకా, వితస్తా — ఇవన్నీ హిమవంతు పర్వతాలలో ఉన్నాయి.
ఏతా నద్యః పుణ్యతమా దేవతీర్థాన్య్ ఉదాహృతాః గయః కోల్లాసురో వృత్రస్ త్రిపురో హ్య్ అన్ధకస్ తథా
ఈ నదులు అత్యంత పవిత్రమైనవి, దేవతీర్థాలుగా చెప్పబడ్డాయి. గయ, కొల్లాసుర, వృత్ర, త్రిపుర, అలాగే అంధకుడు కూడా ఉన్నాయి.
హయమూర్ధా చ లవణో నముచిః శృఙ్గకస్ తథా యమః పాతాలకేతుశ్ చ మయః పుష్కర ఏవ చ
హయమూర్ధ, లవణ, నముచి, శృంగక, యముడు, పాతాళకేతు, మయుడు, పుష్కరుడు—ఇవన్నీ
ఏతైర్ ఆవృతతీర్థాని ఆసురాణి శుభాని చ ప్రభాసో భార్గవో ఽగస్తిర్ నరనారాయణౌ తథా
ఈ రాక్షసుల వల్ల పుణ్యమైన, అపవిత్రమైన తీర్థాలు చుట్టుముట్టబడ్డాయి. ప్రభాస, భార్గవ, అగస్త్యుడు, నరనారాయణులు కూడా—
వసిష్ఠశ్ చ భరద్వాజో గోతమః కశ్యపో మనుః ఇత్యాదిమునిజుష్టాని ఋషితీర్థాని నారద
వశిష్ఠుడు, భరద్వాజుడు, గౌతముడు, కశ్యపుడు, మనువు—ఇలాంటి మహర్షులు, నారదా, ఈ ఋషితీర్థాలను పవిత్రం చేశారు.
అమ్బరీషో హరిశ్చన్ద్రో మాన్ధాతా మనుర్ ఏవ చ కురుః కనఖలశ్ చైవ భద్రాశ్వః సగరస్ తథా
అంబరీషుడు, హరిశ్చంద్రుడు, మాంధాత, మనువు, కురు, కనఖలుడు, భద్రాశ్వుడు, సాగరుడు కూడా—
అశ్వయూపో నాచికేతా వృషాకపిర్ అరిందమః ఇత్యాదిమానుషైర్ విప్ర నిర్మితాని శుభాని చ
అశ్వయూపుడు, నచికేత, వృషాకపి, అరిందముడు—ఇలాంటి మరికొంత మంది మానవులు, మునివరా, పుణ్యమైన తీర్థాలను స్థాపించారు.
యశసః ఫలభూత్యర్థం నిర్మితానీహ నారద స్వతోఉద్భూతాని దైవాని యత్ర క్వాపి జగత్త్రయే పుణ్యతీర్థాని తాన్య్ ఆహుస్ తీర్థభేదో మయోదితః
పేరు, ఫలం, ఐశ్వర్యం కోసం ఇవన్నీ ఇక్కడ నిర్మించబడ్డాయి, నారదా. మూడు లోకాలలో ఎన్నో చోట్ల స్వయంగా ఉద్భవించిన దైవతీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే పవిత్రమైన తీర్థాలు. తీర్థాల వైవిధ్యం ఇదే అని నేను వివరించాను.
త్రిదైవత్యం తు యత్ తీర్థం సర్వేభ్యో హ్య్ ఉక్తమ్ ఉత్తమమ్ తస్య స్వరూపభేదం చ విస్తరేణ బ్రవీతు మే
మూడు దేవతలకు అంకితమైన తీర్థం అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనదని చెప్పబడింది. దాని రూపభేదాలను విస్తరంగా చెప్పు.
తావద్ అన్యాని తీర్థాని తావత్ తాః పుణ్యభూమయః తావద్ యజ్ఞాదయో యావత్ త్రిదైవత్యం న దృశ్యతే
మూడు దేవతల తీర్థం కనిపించేవరకు, ఇతర తీర్థాలు, పుణ్యభూములు, యజ్ఞాదులు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.
గఙ్గేయం సరితాం శ్రేష్ఠా సర్వకామప్రదాయినీ త్రిదైవత్యా మునిశ్రేష్ఠ తదుత్పత్తిమ్ అతః శృణు
సరితలలో గంగా అత్యుత్తమది, అన్ని కోరికలను తీరుస్తుంది. అది మూడు దేవతలకు సంబంధించినది, మునిశ్రేష్ఠా. అందుకే దాని ఉద్భవాన్ని విను.
వర్షాణామ్ అయుతాత్ పూర్వం దేవకార్య ఉపస్థితే తారకో బలవాన్ ఆసీన్ మద్వరాద్ అతిగర్వితః
పదివేల సంవత్సరాల క్రితం, దేవతల పని సమీపించినప్పుడు, నా వరంతో తారకుడు బలవంతుడై, అతిగా గర్వించాడు.
దేవానాం పరమైశ్వర్యం హృతం తేన బలీయసా తతస్ తే శరణం జగ్ముర్ దేవాః సేన్ద్రపురోగమాః
ఆ బలవంతుడు దేవతల పరమాధికారాన్ని హరిచేశాడు. అప్పుడు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఆశ్రయం కోసం వెళ్లారు.
క్షీరోదశాయినం దేవం జగతాం ప్రపితామహమ్ కృతాఞ్జలిపుటా దేవా విష్ణుమ్ ఊచుర్ అనన్యగాః
దేవతలు చేతులు జోడించి, పాలపొంగు సముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న జగత్పితామహుడైన విష్ణువును ఏకాగ్రతతో ప్రార్థించారు.
త్వం త్రాతా జగతాం నాథ దేవానాం కీర్తివర్ధన సర్వేశ్వర జగద్యోనే త్రయీమూర్తే నమో ఽస్తు తే
ప్రభూ! నీవే లోకాల రక్షకుడు, దేవతలకు కీర్తిని పెంచేవాడు, సర్వాధిపతి, జగత్కారణుడు, మూడు వేదాల స్వరూపుడవు—మేము నీకు నమస్కరిస్తున్నాము.
లోకస్రష్టాసురాన్ హన్తా త్వమ్ ఏవ జగతాం పతిః స్థిత్యుత్పత్తివినాశానాం కారణం త్వం జగన్మయ
నీవే లోకాల సృష్టికర్త, అసురులను సంహరించేవాడు, జగత్పతి. సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమైన పరిపూర్ణుడవు.
త్రాతా న కోప్య్ అస్తి జగత్త్రయే ఽపి శరీరిణాం సర్వవిపద్గతానామ్ త్వయా వినా వారిజపత్త్రనేత్ర తాపత్రయాణాం శరణం న చాన్యత్
మూడు లోకాలలో శరీరధారులకు, అన్ని కష్టాల్లో ఉన్నవారికి, కమలనేత్రా, నీ తప్ప మరొక రక్షకుడు లేడు. మూడు విధాల బాధలకు నీ తప్ప మరొక ఆశ్రయం లేదు.
పితా చ మాతా జగతో ఽఖిలస్య త్వమ్ ఏవ సేవాసులభో ఽసి విష్ణో ప్రసీద పాహీశ మహాభయేభ్యో శ్మదార్తిహన్తా వద కస్ త్వదన్యః
విష్ణూ! నీవే ఈ జగత్తుకు తండ్రి, తల్లి, సేవచేసేవారికి సులభంగా లభించేవాడవు. ప్రభూ, దయచూపి, మమ్మల్ని మహాభయాల నుంచి రక్షించు. నీకంటే మాకెవరూ బాధను తొలగించలేరు.
ఆదికర్తా వరాహస్ త్వం మత్స్యః కూర్మస్ తథైవ చ ఇత్యాదిరూపభేదైర్ నో రక్షసే భయ ఆగతే
నీవే ఆదికర్త, వరాహ రూపం, మత్స్య రూపం, కూర్మ రూపం—ఇలాంటి అనేక రూపాలతో మాపై విపత్తు వచ్చినప్పుడు రక్షిస్తావు.
హృతస్వామ్యాన్ సురగణాన్ హృతదారాన్ గతాపదః కస్మాన్ న రక్షసే దేవ అనన్యశరణాన్ హరే
దేవతలు తమ అధికారాన్ని కోల్పోయారు, భార్యలను కోల్పోయారు, స్థానాలు పోయాయి. ప్రభూ, హరి! నీ తప్ప మరొక ఆశ్రయం లేని వారిని ఎందుకు రక్షించడంలేదు?
తతః ప్రోవాచ భగవాఞ్ శేషశాయీ జగత్పతిః కస్మాచ్ చ భయమ్ ఆపన్నం తద్ బ్రువన్తు గతజ్వరాః తతః శ్రియః పతిం ప్రాహుస్ తం తారకవధం ప్రతి
అప్పుడు శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న జగత్తు యొక్క అధిపతి భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: "మీరు భయపడకుండా నిజంగా ఏ కారణంతో భయపడుతున్నారో చెప్పండి." ఆ తరువాత, వారు శ్రీపతికి తారకాసురుని సంహారానికి సంబంధించిన విషయాన్ని వివరించారు.
తారకాద్ భయమ్ ఆపన్నం భీషణం రోమహర్షణమ్ న యుద్ధైస్ తపసా శాపైర్ హన్తుం నైవ క్షమా వయమ్
తారకుడి వల్ల మాకు భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచేంత భయం వచ్చింది. యుద్ధం, తపస్సు, శాపాలు — ఏవీ అతన్ని సంహరించలేవు.