వటసాగరయోర్ మధ్యే యః స్మరేత్ పురుషోత్తమమ్ తే ఽపి తత్ర నరా యాన్తి యే మృతాః పురుషోత్తమే
వటవృక్షం, సముద్రం మధ్యలో పురుషోత్తముని స్మరించిన వారు, పురుషోత్తమ క్షేత్రంలో మరణించిన వారు కూడా అక్కడికి చేరుతారు.
తే ఽపి తత్ర పరం స్థానం యాన్తి నాస్త్య్ అత్ర సంశయః ఏవం మయా మునిశ్రేష్ఠా విష్ణులోకః సనాతనః సర్వానన్దకరః ప్రోక్తో భుక్తిముక్తిఫలప్రదః
వారు కూడా ఆ పరమస్థానాన్ని చేరుతారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా! ఇలా నేను శాశ్వతమైన, అన్ని ఆనందాలను ఇచ్చే, భోగముక్తి ఫలాలను ప్రసాదించే విష్ణు లోకాన్ని వివరించాను.
బహ్వాశ్చర్యస్ త్వయా ప్రోక్తో విష్ణులోకో జగత్పతే నిత్యానన్దకరః శ్రీమాన్ భుక్తిముక్తిఫలప్రదః
ఓ జగత్పతీ! మీరు వివరించిన విష్ణు లోకం అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినది, శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని కలిగించేది, మహిమతో కూడినది, భోగముక్తి ఫలాలను ప్రసాదించేది.
క్షేత్రం చ దుర్లభం లోకే కీర్తితం పురుషోత్తమమ్ త్యక్త్వా యత్ర నరో దేహం యాతి సాలోక్యతాం హరేః
పురుషోత్తమం అనే క్షేత్రం లోకంలో అత్యంత అరుదైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ శరీరం విడిచినవారు హరిదేవుని లోకాన్ని పొందుతారు.
సమ్యక్ క్షేత్రస్య మాహాత్మ్యం త్వయా సమ్యక్ ప్రకీర్తితమ్ యత్ర స్వదేహసంత్యాగాద్ విష్ణులోకం వ్రజేన్ నరః
ఆ క్షేత్ర మహిమను మీరు పూర్తిగా వివరించారు. అక్కడ తన శరీరాన్ని విడిచినవాడు విష్ణు లోకాన్ని పొందుతాడు.
అహో మోక్షస్య మార్గో ఽయం దేహత్యాగస్ త్వయోదితః నరాణామ్ ఉపకారాయ పురుషాఖ్యే న సంశయః
అయ్యో! మీరు చెప్పినదాని ప్రకారం, శరీరం విడిచడం మోక్షానికి మార్గం. పురుషోత్తమ క్షేత్రంలో ఇది మనుషులకు ఎంతో ఉపయోగకరం, ఇందులో సందేహం లేదు.
అనాయాసేన దేవేశ దేహం త్యక్త్వా నరోత్తమాః తస్మిన్ క్షేత్రే పరం విష్ణోః పదం యాన్తి నిరామయమ్
ఓ దేవతాధిపతీ! ఆ క్షేత్రంలో శ్రమ లేకుండా శరీరాన్ని విడిచిన ఉత్తమ పురుషులు, విష్ణువు యొక్క పరమ, వ్యాధిలేని లోకాన్ని చేరుతారు.
శ్రుత్వా క్షేత్రస్య మాహాత్మ్యం విస్మయో నో మహాన్ అభూత్ ప్రయాగపుష్కరాదీని క్షేత్రాణ్య్ ఆయతనాని చ
ఆ క్షేత్ర మహిమను విని మాకు పెద్దగా ఆశ్చర్యం కలగలేదు. ప్రయాగ, పుష్కరాది క్షేత్రాలు, పుణ్యస్థలాలు కూడా ఉన్నాయి.
పృథివ్యాం సర్వతీర్థాని సరితశ్ చ సరాంసి చ న తథా తాని సర్వాణి ప్రశంససి సురోత్తమ
భువిలో ఉన్న అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలు, నదులు, సరస్సులు అంతగా మీరు ప్రశంసించరు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవు.
యథా ప్రశంససి క్షేత్రం పురుషాఖ్యం పునః పునః జ్ఞాతో ఽస్మాభిర్ అభిప్రాయస్ తవేదానీం పితామహ
మీరు పునఃపునః పురుష అనే క్షేత్రాన్ని ఎంతగా ప్రశంసిస్తున్నారో ఇప్పుడు మేము మీ అభిప్రాయాన్ని గ్రహించాము, పితామహా.
యేన ప్రశంససి క్షేత్రం ముక్తిదం పురుషోత్తమమ్ పురుషాఖ్యసమం నూనం క్షేత్రం నాస్తి మహీతలే తేన త్వం విబుధశ్రేష్ఠ ప్రశంససి పునః పునః
మీరు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే పురుషోత్తమ క్షేత్రాన్ని ఎన్నిసార్లు ప్రశంసిస్తున్నారో చూస్తే, భూమిపై పురుష అనే క్షేత్రానికి సమానమైనది మరొకటి లేదని స్పష్టమవుతోంది. అందుకే, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవు, మీరు దానిని మళ్లీ మళ్లీ ప్రశంసిస్తున్నారు.
సత్యం సత్యం మునిశ్రేష్ఠా భవద్భిః సముదాహృతమ్ పురుషాఖ్యసమం క్షేత్రం నాస్త్య్ అత్ర పృథివీతలే
మహర్షులారా, మీరు చెప్పింది నిజమే, భూమిపై పురుష అనే క్షేత్రానికి సమానమైనది లేదు.
సన్తి యాని తు తీర్థాని పుణ్యాన్య్ ఆయతనాని చ తాని శ్రీపురుషాఖ్యస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
ఎన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలు, పుణ్యస్థానాలు ఉన్నా, అవన్నీ శ్రీపురుష అనే క్షేత్రానికి పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు.
యథా సర్వేశ్వరో విష్ణుః సర్వలోకోత్తమోత్తమః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
యెలాగైతే విష్ణువు అన్ని లోకాలలో శ్రేష్ఠుడు, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం అత్యుత్తమమైనది.
ఆదిత్యానాం యథా విష్ణుః శ్రేష్ఠత్వే సముదాహృతః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
యెలాగైతే ఆదిత్యులలో విష్ణువు శ్రేష్ఠుడని చెప్పబడతాడో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం అత్యుత్తమమైనది.
నక్షత్రాణాం యథా సోమః సరసాం సాగరో యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
నక్షత్రాలలో సోముడు, జలాలలో సముద్రం యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
వసూనాం పావకో యద్వద్ రుద్రాణాం శంకరో యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
వసువులలో పవకుడు, రుద్రులలో శంకరుడు యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
వర్ణానాం బ్రాహ్మణో యద్వద్ వైనతేయశ్ చ పక్షిణామ్ తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
వర్ణాలలో బ్రాహ్మణుడు, పక్షుల్లో వినతేయుడు (గరుత్మంతుడు) యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
శిఖరిణాం యథా మేరుః పర్వతానాం హిమాలయః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
శిఖరాలలో మెరు, పర్వతాలలో హిమాలయం యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
ప్రమదానాం యథా లక్ష్మీః సరితాం జాహ్నవీ యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
స్త్రీలలో లక్ష్మీదేవి, నదుల్లో జాహ్నవి (గంగ) యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
ఐరావతో గజేన్ద్రాణాం మహర్షీణాం భృగుర్ యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
ఏనుగుల్లో ఐరావతం, మహర్షుల్లో భృగు యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
సేనానీనాం యథా స్కన్దః సిద్ధానాం కపిలో యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
సైన్యాధిపతుల్లో స్కందుడు, సిద్ధుల్లో కపిలుడు యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
ఉచ్చైఃశ్రవా యథాశ్వానాం కవీనామ్ ఉశనా కవిః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
కుదిరిన గుర్రాల్లో ఉచ్చైశ్రవ, కవుల్లో ఉశనుడు యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
మునీనాం చ యథా వ్యాసః కుబేరో యక్షరక్షసామ్ తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
మహర్షుల్లో వ్యాసుడు, యక్షరాక్షసుల్లో కుబేరుడు యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
ఇన్ద్రియాణాం మనో యద్వద్ భూతానామ్ అవనీ యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
ఇంద్రియాల్లో మనస్సు, భూతాల్లో భూమి యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
అశ్వత్థః సర్వవృక్షాణాం పవనః ప్లవతాం యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
అన్ని వృక్షాలలో అశ్వత్థవృక్షం, కదిలే వాటిలో గాలి యెలాగో, అలాగే అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో పురుషోత్తమం శ్రేష్ఠమైనది.
భూషణానాం తు సర్వేషాం యథా చూడామణిర్ ద్విజాః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
ద్విజులారా! అందరు అలంకారాల్లో ముదుటి రత్నంగా కుడిమూలలో పెట్టే మణి ఉన్నట్టు, అన్ని పవిత్ర తీర్థాల్లో పురుషోత్తమం అగ్రస్థానంలో ఉంది.
గన్ధర్వాణాం చిత్రరథః శస్త్రాణాం కులిశో యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
గంధర్వుల్లో చిత్రరథుడు ముఖ్యుడు అయినట్టు, ఆయుధాల్లో వజ్రాయుధం శ్రేష్ఠమైనట్టు, అన్ని తీర్థాల్లో పురుషోత్తమం అత్యుత్తమమైనది.
అకారః సర్వవర్ణానాం గాయత్రీ ఛన్దసాం యథా తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
అక్షరాల్లో 'అ' అక్షరం ముఖ్యమైనట్టు, ఛందస్సుల్లో గాయత్రీ శ్రేష్ఠమైనట్టు, అన్ని తీర్థాల్లో పురుషోత్తమం అగ్రగణ్యమైనది.
సర్వాఙ్గేభ్యో యథా శ్రేష్ఠమ్ ఉత్తమాఙ్గం ద్విజోత్తమాః తథా సమస్తతీర్థానాం వరిష్ఠం పురుషోత్తమమ్
ద్విజోత్తములారా! శరీరంలోని అన్ని అవయవాల్లో తల శ్రేష్ఠమైనట్టు, అన్ని పవిత్ర తీర్థాల్లో పురుషోత్తమం అత్యుత్తమమైనది.