పితుః సమీపగా సా తు పిత్రా నిర్భర్త్సితా శుభా భర్తుః సమీపం గచ్ఛేతి నియుక్తా చ పునః పునః
తండ్రి వద్దకు వచ్చిన సంజ్ఞను, తండ్రి పదే పదే భర్త వద్దకు వెళ్ళమని మందలించాడు.
ఆగచ్ఛద్ వడవా భూత్వా ఆచ్ఛాద్య రూపమ్ అనిన్దితా కురూన్ అథోత్తరాన్ గత్వా తృణాన్య్ అథ చచార హ
ఆమె నిర్దోషిణిగా, తన అసలు రూపాన్ని దాచుకొని, గుర్రపు రూపంలో ఉత్తర కురుదేశానికి వెళ్లి అక్కడ గడ్డి మేకింది.
ద్వితీయాయాం తు సంజ్ఞాయాం సంజ్ఞేయమ్ ఇతి చిన్తయన్ ఆదిత్యో జనయామ్ ఆస పుత్రమ్ ఆత్మసమం తదా
ఇది తన రెండవ భార్య అని భావించిన ఆదిత్యుడు, తనకు సమానమైన కుమారుడిని ఆమె ద్వారా పుట్టించాడు.
పూర్వజస్య మనోర్ విప్రాః సదృశో ఽయమ్ ఇతి ప్రభుః మనుర్ ఏవాభవన్ నామ్నా సావర్ణ ఇతి చోచ్యతే
'ఇతడు మొదటి మనువుతో సమానమైనవాడు' అని ప్రభువు చెప్పాడు. అందువల్ల అతడికి 'సావర్ణి' అనే పేరు వచ్చింది.
ద్వితీయో యః సుతస్ తస్యాః స విజ్ఞేయః శనైశ్చరః సంజ్ఞా తు పార్థివీ విప్రాః స్వస్య పుత్రస్య వై తదా
ఆమెకు పుట్టిన రెండవ కుమారుడు శని అని తెలుసుకోవాలి. సంజ్ఞా అప్పటికి తన కుమారుడికి తల్లి అయ్యింది.
చకారాభ్యధికం స్నేహం న తథా పూర్వజేషు వై మనుస్ తస్యాః క్షమత్ తత్ తు యమస్ తస్యా న చక్షమే
ఆమె అతనికి మునుపటి పిల్లలకన్నా ఎక్కువ ప్రేమ చూపింది. మనువు దాన్ని సహించగా, యముడు మాత్రం సహించలేదు.
స వై రోషాచ్ చ బాల్యాచ్ చ భావినో ఽర్థస్య వానఘ పదా సంతర్జయామ్ ఆస సంజ్ఞాం వైవస్వతో యమః
కోపంతో, బాల్యంతో, భవిష్యత్తు ఫలితాలు తెలియక, వివస్వంతుని కుమారుడు యముడు తన కాలితో సంజ్ఞను బెదిరించాడు.
తం శశాప తతః క్రోధాత్ సావర్ణజననీ తదా చరణః పతతామ్ ఏష తవేతి భృశదుఃఖితా
అప్పుడు సావర్ణి తల్లి కోపంతో, ఎంతో బాధతో, 'నీ కాలు పడిపోవాలి' అని యముని శపించింది.
యమస్ తు తత్ పితుః సర్వం ప్రాఞ్జలిః ప్రత్యవేదయత్ భృశం శాపభయోద్విగ్నః సంజ్ఞావాక్యైర్ విశఙ్కితః
శాప భయంతో, సంజ్ఞ మాటలతో కలవరపడి, యముడు చేతులు జోడించి తండ్రికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
శాపో ఽయం వినివర్తేత ప్రోవాచ పితరం ద్విజాః మాత్రా స్నేహేన సర్వేషు వర్తితవ్యం సుతేషు వై
'ఈ శాపం తొలగిపోవాలి' అని తండ్రిని యముడు అడిగాడు. దానికి ద్విజులు, 'తల్లి తన పిల్లలందరినీ సమానంగా ప్రేమించాలి' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
సేయమ్ అస్మాన్ అపాస్యేహ వివస్వన్ సంబుభూషతి తస్యాం మయోద్యతః పాదో న తు దేహే నిపాతితః
ఇక్కడ మమ్మల్ని వదిలేసి, వివస్వాన్ ఇప్పుడు ఆమెను అలంకరించాలనుకుంటున్నాడు. నేను ఆమెపై కాలును ఎత్తాను, కానీ దేహంపై దించలేదు.
బాల్యాద్ వా యది వా లౌల్యాన్ మోహాత్ తత్ క్షన్తుమ్ అర్హసి శప్తో ఽహమ్ అస్మి లోకేశ జనన్యా తపతాం వర తవ ప్రసాదాచ్ చరణో న పతేన్ మమ గోపతే
పిల్లగా ఉండి లేదా లోభంతో లేదా మాయతో ఇలా జరిగితే, నీవు క్షమించాలి ప్రభూ. నేను తల్లి శాపం పొందాను, తపస్సులో ఉత్తముడా, నీ కృప వల్ల నా కాలు పడదు, గోపాలకా.
అసంశయం పుత్ర మహద్ భవిష్యత్య్ అత్ర కారణమ్ యేన త్వామ్ ఆవిశత్ క్రోధో ధర్మజ్ఞం సత్యవాదినమ్
నిస్సందేహంగా నా బిడ్డా, నీలో ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివై, సత్యం చెప్పేవాడివై, కోపం ఎందుకు వచ్చిందో దీనికి గొప్ప కారణం ఉంది.
న శక్యమ్ ఏతన్ మిథ్యా తు కర్తుం మాతృవచస్ తవ కృమయో మాంసమ్ ఆదాయ యాస్యన్త్య్ అవనిమ్ ఏవ చ
నీ తల్లి మాటలు అబద్ధం చేయడం సాధ్యం కాదు. పురుగులు నీ మాంసాన్ని తీసుకుని భూమిలోకి వెళ్తాయి.
కృతమ్ ఏవం వచస్ తథ్యం మాతుస్ తవ భవిష్యతి శాపస్య పరిహారేణ త్వం చ త్రాతో భవిష్యసి
ఇలా నీ తల్లి మాటలు నిజమవుతాయి. కానీ శాపం తొలగిన తర్వాత నీవు కూడా రక్షింపబడతావు.
ఆదిత్యశ్ చాబ్రవీత్ సంజ్ఞాం కిమర్థం తనయేషు వై తుల్యేష్వ్ అభ్యధికః స్నేహ ఏకస్మిన్ క్రియతే త్వయా
ఆదిత్యుడు సంజ్ఞను అడిగాడు: 'నీ పిల్లల్లో అందరూ సమానమే, అయితే ఒకరిపై మాత్రమే ఎక్కువ ప్రేమ చూపుతున్నావు ఎందుకు?'
సా తత్ పరిహరన్తీ తు నాచచక్షే వివస్వతే స చాత్మానం సమాధాయ యోగాత్ తథ్యమ్ అపశ్యత
ఆమె దాన్ని తప్పించుకోవడానికి వివస్వాన్కు చెప్పలేదు. ఆయన యోగబలంతో మనసు స్థిరపర్చుకుని నిజాన్ని గ్రహించాడు.
తాం శప్తుకామో భగవాన్ నాశపన్ మునిసత్తమాః మూర్ధజేషు నిజగ్రాహ స తు తాం మునిసత్తమాః
ఆమెను శపించాలనుకున్నా, భగవంతుడు ఆమెను శపించలేదు, మునిశ్రేష్ఠులారా. కానీ ఆమె జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
తతః సర్వం యథావృత్తమ్ ఆచచక్షే వివస్వతే వివస్వాన్ అథ తచ్ ఛ్రుత్వా క్రుద్ధస్ త్వష్టారమ్ అభ్యగాత్
ఆమె జరిగినదంతా వివస్వాన్కు చెప్పింది. వివస్వాన్ అది విని కోపంతో త్వష్టను దగ్గరికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా తు తం యథాన్యాయమ్ అర్చయిత్వా విభావసుమ్ నిర్దగ్ధుకామం రోషేణ సాన్త్వయామ్ ఆస వై తదా
అతన్ని చూచి, యథావిధిగా పూజించి, అతను కోపంతో కాల్చాలని ఉద్దేశించినందుకు, ఆమె శాంతింపజేయాలని ప్రయత్నించింది.
తవాతితేజసావిష్టమ్ ఇదం రూపం న శోభతే అసహన్తీ చ సంజ్ఞా సా వనే చరతి శాడ్వలే
నీ అపారమైన తేజస్సు కారణంగా ఈ రూపం అందంగా లేదు. దాన్ని భరించలేక సంజ్ఞ ఇప్పుడు గడ్డి అడవిలో తిరుగుతోంది.
ద్రష్టా హి తాం భవాన్ అద్య స్వాం భార్యాం శుభచారిణీమ్ శ్లాఘ్యాం యోగబలోపేతాం యోగమ్ ఆస్థాయ గోపతే
ఈ రోజు నువ్వు నీ ధర్మపత్నిని, యోగబలంతో ఉన్న, ప్రశంసనీయమైనవారిని యోగబలంతో చూసేవాడవు, గోపాలకా.
అనుకూలం తు తే దేవ యది స్యాన్ మమ సంమతమ్ రూపం నిర్వర్తయామ్య్ అద్య తవ కాన్తమ్ అరిందమ
దేవా, నీకు నచ్చితే, నాకు కూడా సమ్మతమైతే, ఈ రోజు నీకు ఇష్టమైన అందమైన రూపాన్ని సృష్టిస్తాను, శత్రువులను జయించేవాడా.
తతో ఽభ్యుపగమాత్ త్వష్టా మార్తణ్డస్య వివస్వతః భ్రమిమ్ ఆరోప్య తత్ తేజః శాతయామ్ ఆస భో ద్విజాః
ఆయన అంగీకరించగానే, త్వష్టుడు మార్తాండుడైన వివస్వాన్ను చక్రంపై ఉంచి, అతని తేజస్సును తగ్గించాడు, ద్విజులారా.
తతో నిర్భాసితం రూపం తేజసా సంహతేన వై కాన్తాత్ కాన్తతరం ద్రష్టుమ్ అధికం శుశుభే తదా
అప్పుడు తేజస్సు సమీకృతమై, ఆ రూపం మరింత అందంగా, మరింత కాంతివంతంగా కనిపించింది.
దదర్శ యోగమ్ ఆస్థాయ స్వాం భార్యాం వడవాం తతః అధృష్యాం సర్వభూతానాం తేజసా నియమేన చ
తర్వాత యోగబలంతో అతను తన భార్య వడవను చూశాడు. ఆమె తేజస్సు, నియమం వల్ల అన్ని ప్రాణులకూ అందని వాడై ఉంది.
వడవావపుషా విప్రాశ్ చరన్తీమ్ అకుతోభయామ్ సో ఽశ్వరూపేణ భగవాంస్ తాం ముఖే సమభావయత్
వడవ రూపంలో భయమేమీ లేకుండా తిరుగుతున్న ఆమెను మునులు చూశారు. భగవంతుడు అశ్వరూపంలో ఆమె నోటికి దగ్గరయ్యాడు.
మైథునాయ విచేష్టన్తీం పరపుంసో ఽవశఙ్కయా సా తన్ నిరవమచ్ ఛుక్రం నాసికాభ్యాం వివస్వతః
ఆమె ఇతర పురుషుడని అనుమానంతో మైథునానికి ఒప్పుకోకుండా ఉండగా, వివస్వాన్ వీర్యాన్ని ఆమె నాసికా ద్వారం ద్వారా విడిచిపెట్టింది.
దేవౌ తస్యామ్ అజాయేతామ్ అశ్వినౌ భిషజాం వరౌ నాసత్యశ్ చైవ దస్రశ్ చ స్మృతౌ ద్వావ్ అశ్వినావ్ ఇతి
ఆమె నుండి అశ్వినీదేవులు జన్మించారు. వారు వైద్యులలో శ్రేష్ఠులు, నాసత్యుడు, దస్రుడు అని ప్రసిద్ధి. ఈ ఇద్దరినీ అశ్వినీదేవులు అని పిలుస్తారు.
మార్తణ్డస్యాత్మజావ్ ఏతావ్ అష్టమస్య ప్రజాపతేః తాం తు రూపేణ కాన్తేన దర్శయామ్ ఆస భాస్కరః
ఈ ఇద్దరూ మర్తాండుని కుమారులు, ఆయన ఎనిమిదవ ప్రజాపతి. భాస్కరుడు ఆమెను అద్భుతమైన రూపంలో వారికి చూపించాడు.