తేజస్ త్వ్ అభ్యధికం తస్య నిత్యమ్ ఏవ వివస్వతః యేనాతితాపయామ్ ఆస త్రీంల్ లోకాన్ కశ్యపాత్మజః
వివస్వంతుని తేజస్సు ఎప్పుడూ అధికంగా ఉండేది; ఆ కశ్యపుని కుమారుడు మూడు లోకాల్నీ కాల్చేశాడు.
త్రీణ్య్ అపత్యాని భో విప్రాః సంజ్ఞాయాం తపతాం వరః ఆదిత్యో జనయామ్ ఆస కన్యాం ద్వౌ చ ప్రజాపతీ
బ్రాహ్మణులారా, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన ఆదిత్యుడు సంజ్ఞ నుంచి ముగ్గురు సంతానాన్ని కనేశాడు: ఒక కుమార్తె, ఇద్దరు కుమారులు, వారు ప్రజల పాలకులు.
మనుర్ వైవస్వతః పూర్వం శ్రాద్ధదేవః ప్రజాపతిః యమశ్ చ యమునా చైవ యమజౌ సంబభూవతుః
వివస్వంతుని కుమారుడు మనువు ముందుగా శ్రాద్ధదేవుడిగా, ప్రజాపతిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. యముడు, యమున కూడా ఇద్దరూ జంటగా జన్మించారు.
శ్యామవర్ణం తు తద్ రూపం సంజ్ఞా దృష్ట్వా వివస్వతః అసహన్తీ తు స్వాం ఛాయాం సవర్ణాం నిర్మమే తతః
వివస్వంతుని నలుపు వర్ణాన్ని చూసి, సంజ్ఞా తట్టుకోలేక తన రూపానికి సమానంగా ఒక నీడను సృష్టించింది.
మాయామయీ తు సా సంజ్ఞా తస్యాం ఛాయాసముత్థితామ్ ప్రాఞ్జలిః ప్రణతా భూత్వా ఛాయా సంజ్ఞాం ద్విజోత్తమాః
ఆ సంజ్ఞా మాయతో కూడినవాడై తన నుంచే ఆ నీడను పుట్టించింది. ఆ నీడ చేతులు జోడించి వినయంగా సంజ్ఞా వద్దకు వచ్చి నమస్కరించింది.
ఉవాచ కిం మయా కార్యం కథయస్వ శుచిస్మితే స్థితాస్మి తవ నిర్దేశే శాధి మాం వరవర్ణిని
ఆమె, 'నేను ఏమి చేయాలి? నీవు చెప్పు, నవ్వుతూ ఉన్నవాడా. నీ ఆజ్ఞకు లోబడి ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. నన్ను ఉపదేశించు, అందమైనవాడా,' అని అడిగింది.
అహం యాస్యామి భద్రం తే స్వమ్ ఏవ భవనం పితుః త్వయైవ భవనే మహ్యం వస్తవ్యం నిర్విశఙ్కయా
సంజ్ఞా, 'నేను నా తండ్రి ఇంటికి వెళ్తున్నాను. నీవు భయపడకుండా నా ఇంట్లోనే ఉండాలి,' అని చెప్పింది.
ఇమౌ చ బాలకౌ మహ్యం కన్యా చేయం సుమధ్యమా సంభావ్యాస్ తే న చాఖ్యేయమ్ ఇదం భగవతే క్వచిత్
'ఈ ఇద్దరు కుమారులు, ఈ సన్నని నడుము గల కుమార్తె కూడా నావే. నీవు వీరిని చూసుకోవాలి. కానీ ఈ విషయం ఎప్పుడూ భర్తకు చెప్పకూడదు,' అని చెప్పింది.
ఆ కచగ్రహణాద్ దేవి ఆ శాపాన్ నైవ కర్హిచిత్ ఆఖ్యాస్యామి నమస్ తుభ్యం గచ్ఛ దేవి యథాసుఖమ్
'దేవీ, నిన్ను జుట్టు పట్టుకుని లాగేవరకు లేదా శాపం వేయేవరకు నేను ఈ రహస్యాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పను. నీకు నమస్కారం. నీవు సుఖంగా వెళ్ళు,' అని అంది.
సమాదిశ్య సవర్ణాం తు తథేత్య్ ఉక్తా తయా చ సా త్వష్టుః సమీపమ్ అగమద్ వ్రీడితేవ తపస్వినీ
సంజ్ఞా సవర్ణకు ఇలా చెప్పి, ఆమె అంగీకరించగానే, సిగ్గుతో తలవంచి, తపస్సుతో తండ్రి త్వష్టృవద్దకు వెళ్లింది.
పితుః సమీపగా సా తు పిత్రా నిర్భర్త్సితా శుభా భర్తుః సమీపం గచ్ఛేతి నియుక్తా చ పునః పునః
తండ్రి వద్దకు వచ్చిన సంజ్ఞను, తండ్రి పదే పదే భర్త వద్దకు వెళ్ళమని మందలించాడు.
ఆగచ్ఛద్ వడవా భూత్వా ఆచ్ఛాద్య రూపమ్ అనిన్దితా కురూన్ అథోత్తరాన్ గత్వా తృణాన్య్ అథ చచార హ
ఆమె నిర్దోషిణిగా, తన అసలు రూపాన్ని దాచుకొని, గుర్రపు రూపంలో ఉత్తర కురుదేశానికి వెళ్లి అక్కడ గడ్డి మేకింది.
ద్వితీయాయాం తు సంజ్ఞాయాం సంజ్ఞేయమ్ ఇతి చిన్తయన్ ఆదిత్యో జనయామ్ ఆస పుత్రమ్ ఆత్మసమం తదా
ఇది తన రెండవ భార్య అని భావించిన ఆదిత్యుడు, తనకు సమానమైన కుమారుడిని ఆమె ద్వారా పుట్టించాడు.
పూర్వజస్య మనోర్ విప్రాః సదృశో ఽయమ్ ఇతి ప్రభుః మనుర్ ఏవాభవన్ నామ్నా సావర్ణ ఇతి చోచ్యతే
'ఇతడు మొదటి మనువుతో సమానమైనవాడు' అని ప్రభువు చెప్పాడు. అందువల్ల అతడికి 'సావర్ణి' అనే పేరు వచ్చింది.
ద్వితీయో యః సుతస్ తస్యాః స విజ్ఞేయః శనైశ్చరః సంజ్ఞా తు పార్థివీ విప్రాః స్వస్య పుత్రస్య వై తదా
ఆమెకు పుట్టిన రెండవ కుమారుడు శని అని తెలుసుకోవాలి. సంజ్ఞా అప్పటికి తన కుమారుడికి తల్లి అయ్యింది.
చకారాభ్యధికం స్నేహం న తథా పూర్వజేషు వై మనుస్ తస్యాః క్షమత్ తత్ తు యమస్ తస్యా న చక్షమే
ఆమె అతనికి మునుపటి పిల్లలకన్నా ఎక్కువ ప్రేమ చూపింది. మనువు దాన్ని సహించగా, యముడు మాత్రం సహించలేదు.
స వై రోషాచ్ చ బాల్యాచ్ చ భావినో ఽర్థస్య వానఘ పదా సంతర్జయామ్ ఆస సంజ్ఞాం వైవస్వతో యమః
కోపంతో, బాల్యంతో, భవిష్యత్తు ఫలితాలు తెలియక, వివస్వంతుని కుమారుడు యముడు తన కాలితో సంజ్ఞను బెదిరించాడు.
తం శశాప తతః క్రోధాత్ సావర్ణజననీ తదా చరణః పతతామ్ ఏష తవేతి భృశదుఃఖితా
అప్పుడు సావర్ణి తల్లి కోపంతో, ఎంతో బాధతో, 'నీ కాలు పడిపోవాలి' అని యముని శపించింది.
యమస్ తు తత్ పితుః సర్వం ప్రాఞ్జలిః ప్రత్యవేదయత్ భృశం శాపభయోద్విగ్నః సంజ్ఞావాక్యైర్ విశఙ్కితః
శాప భయంతో, సంజ్ఞ మాటలతో కలవరపడి, యముడు చేతులు జోడించి తండ్రికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
శాపో ఽయం వినివర్తేత ప్రోవాచ పితరం ద్విజాః మాత్రా స్నేహేన సర్వేషు వర్తితవ్యం సుతేషు వై
'ఈ శాపం తొలగిపోవాలి' అని తండ్రిని యముడు అడిగాడు. దానికి ద్విజులు, 'తల్లి తన పిల్లలందరినీ సమానంగా ప్రేమించాలి' అని సమాధానం ఇచ్చారు.
సేయమ్ అస్మాన్ అపాస్యేహ వివస్వన్ సంబుభూషతి తస్యాం మయోద్యతః పాదో న తు దేహే నిపాతితః
ఇక్కడ మమ్మల్ని వదిలేసి, వివస్వాన్ ఇప్పుడు ఆమెను అలంకరించాలనుకుంటున్నాడు. నేను ఆమెపై కాలును ఎత్తాను, కానీ దేహంపై దించలేదు.
బాల్యాద్ వా యది వా లౌల్యాన్ మోహాత్ తత్ క్షన్తుమ్ అర్హసి శప్తో ఽహమ్ అస్మి లోకేశ జనన్యా తపతాం వర తవ ప్రసాదాచ్ చరణో న పతేన్ మమ గోపతే
పిల్లగా ఉండి లేదా లోభంతో లేదా మాయతో ఇలా జరిగితే, నీవు క్షమించాలి ప్రభూ. నేను తల్లి శాపం పొందాను, తపస్సులో ఉత్తముడా, నీ కృప వల్ల నా కాలు పడదు, గోపాలకా.
అసంశయం పుత్ర మహద్ భవిష్యత్య్ అత్ర కారణమ్ యేన త్వామ్ ఆవిశత్ క్రోధో ధర్మజ్ఞం సత్యవాదినమ్
నిస్సందేహంగా నా బిడ్డా, నీలో ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివై, సత్యం చెప్పేవాడివై, కోపం ఎందుకు వచ్చిందో దీనికి గొప్ప కారణం ఉంది.
న శక్యమ్ ఏతన్ మిథ్యా తు కర్తుం మాతృవచస్ తవ కృమయో మాంసమ్ ఆదాయ యాస్యన్త్య్ అవనిమ్ ఏవ చ
నీ తల్లి మాటలు అబద్ధం చేయడం సాధ్యం కాదు. పురుగులు నీ మాంసాన్ని తీసుకుని భూమిలోకి వెళ్తాయి.
కృతమ్ ఏవం వచస్ తథ్యం మాతుస్ తవ భవిష్యతి శాపస్య పరిహారేణ త్వం చ త్రాతో భవిష్యసి
ఇలా నీ తల్లి మాటలు నిజమవుతాయి. కానీ శాపం తొలగిన తర్వాత నీవు కూడా రక్షింపబడతావు.
ఆదిత్యశ్ చాబ్రవీత్ సంజ్ఞాం కిమర్థం తనయేషు వై తుల్యేష్వ్ అభ్యధికః స్నేహ ఏకస్మిన్ క్రియతే త్వయా
ఆదిత్యుడు సంజ్ఞను అడిగాడు: 'నీ పిల్లల్లో అందరూ సమానమే, అయితే ఒకరిపై మాత్రమే ఎక్కువ ప్రేమ చూపుతున్నావు ఎందుకు?'
సా తత్ పరిహరన్తీ తు నాచచక్షే వివస్వతే స చాత్మానం సమాధాయ యోగాత్ తథ్యమ్ అపశ్యత
ఆమె దాన్ని తప్పించుకోవడానికి వివస్వాన్కు చెప్పలేదు. ఆయన యోగబలంతో మనసు స్థిరపర్చుకుని నిజాన్ని గ్రహించాడు.
తాం శప్తుకామో భగవాన్ నాశపన్ మునిసత్తమాః మూర్ధజేషు నిజగ్రాహ స తు తాం మునిసత్తమాః
ఆమెను శపించాలనుకున్నా, భగవంతుడు ఆమెను శపించలేదు, మునిశ్రేష్ఠులారా. కానీ ఆమె జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
తతః సర్వం యథావృత్తమ్ ఆచచక్షే వివస్వతే వివస్వాన్ అథ తచ్ ఛ్రుత్వా క్రుద్ధస్ త్వష్టారమ్ అభ్యగాత్
ఆమె జరిగినదంతా వివస్వాన్కు చెప్పింది. వివస్వాన్ అది విని కోపంతో త్వష్టను దగ్గరికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా తు తం యథాన్యాయమ్ అర్చయిత్వా విభావసుమ్ నిర్దగ్ధుకామం రోషేణ సాన్త్వయామ్ ఆస వై తదా
అతన్ని చూచి, యథావిధిగా పూజించి, అతను కోపంతో కాల్చాలని ఉద్దేశించినందుకు, ఆమె శాంతింపజేయాలని ప్రయత్నించింది.