శ్వేతమాధవమ్ ఆలోక్య సమీపే మత్స్యమాధవమ్ ఏకార్ణవజలే పూర్వం రోహితం రూపమ్ ఆస్థితమ్
తెలుపు వర్ణంలో ఉన్న మాధవుడిని, పక్కనే ఉన్న చేప రూపంలో ఉన్న మాధవుడిని చూసి — ఆ ప్రాచీన సముద్రంలో ఎర్ర చేపగా అవతరించినవాడిని దర్శించాను.
వేదానాం హరణార్థాయ రసాతలతలే స్థితమ్ చిన్తయిత్వా క్షితిం సమ్యక్ తస్మిన్ స్థానే ప్రతిష్ఠితమ్
వేదాలను తిరిగి పొందేందుకు పాతాళంలో స్థిరంగా ఉన్న వాడు, భూమిని పూర్తిగా ఆలోచించి, అదే స్థలంలో నిలిచిపోయాడు.
ఆద్యావతరణం రూపం మాధవం మత్స్యరూపిణమ్ ప్రణమ్య ప్రణతో భూత్వా సర్వదుఃఖాద్ విముచ్యతే
ఆ మొదటి అవతారమైన చేప రూప మాధవుడిని నమస్కరించి, భక్తితో శరణాగతుడైతే, అన్ని బాధల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
ప్రయాతి పరమం స్థానం యత్ర దేవో హరిః స్వయమ్ కాలే పునర్ ఇహాయాతో రాజా స్యాత్ పృథివీతలే
అతడు పరమస్థానాన్ని పొందుతాడు, అక్కడ దేవుడు హరివు స్వయంగా ఉంటాడు; సమయం వచ్చినప్పుడు, మళ్ళీ భూమిపైకి వచ్చి రాజుగా అవతరిస్తాడు.
వత్సమాధవమ్ ఆసాద్య దురాధర్షో భవేన్ నరః దాతా భోక్తా భవేద్ యజ్వా వైష్ణవః సత్యసంగరః
వత్సరూప మాధవుడిని చేరితే, మనిషి ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వాడవుతాడు, దాతగా, భోగభాగిగా, యజ్ఞాలు చేసే వాడిగా, విష్ణుభక్తుడిగా, సత్యంలో నిలిచే వాడిగా మారతాడు.
యోగం ప్రాప్య హరేః పశ్చాత్ తతో మోక్షమ్ అవాప్నుయాత్ మత్స్యమాధవమాహాత్మ్యం మయా సంపరికీర్తితమ్ యం దృష్ట్వా మునిశార్దూలాః సర్వాన్ కామాన్ అవాప్నుయాత్
హరివుతో యోగాన్ని పొందిన తరువాత, మోక్షాన్ని పొందుతాడు. నేను నీకు చేప రూప మాధవుని మహిమను పూర్తిగా వివరించాను. ఆ మహర్షులారా, ఆయనను దర్శించినవాడు అన్ని కోరికలు పొందుతాడు.
భగవఞ్ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామో మార్జనం వరుణాలయే క్రియతే స్నానదానాది తస్యాశేషఫలం వద
భగవంతుడా, వరుణుని ఆలయంలో జరిగే పవిత్రీకరణ, స్నానం, దానం మొదలైన వాటి గురించి వినాలని మేము కోరుతున్నాము. వాటి ఫలితాన్ని పూర్తిగా చెప్పు.
శృణుధ్వం మునిశార్దూలా మార్జనస్య యథావిధి భక్త్యా తు తన్మనా భూత్వా సంప్రాప్య పుణ్యమ్ ఉత్తమమ్
మహర్షులారా, పవిత్రీకరణ విధానాన్ని శ్రద్ధగా వినండి. భక్తితో, ఏకాగ్రతతో ఆచరిస్తే, అత్యున్నత పుణ్యాన్ని పొందుతారు.
మార్కణ్డేయహ్రదే స్నానం పూర్వకాలే ప్రశస్యతే చతుర్దశ్యాం విశేషేణ సర్వపాపప్రణాశనమ్
మార్కండేయ హ్రదంలో స్నానం చేయడం పురాతన కాలంలో ఎంతో ప్రశంసించబడింది. ముఖ్యంగా చతుర్దశి నాడు, అది అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది.
తద్వత్ స్నానం సముద్రస్య సర్వకాలం ప్రశస్యతే పౌర్ణమాస్యాం విశేషేణ హయమేధఫలం లభేత్
అలాగే సముద్రంలో స్నానం ఎప్పుడూ ప్రశంసించబడుతుంది. ముఖ్యంగా పౌర్ణమి నాడు, అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
మార్కణ్డేయం వటం కృష్ణం రౌహిణేయం మహోదధిమ్ ఇన్ద్రద్యుమ్నసరశ్ చైవ పఞ్చతీర్థీవిధిః స్మృతః
మార్కండేయ వటవృక్షం, కృష్ణవృక్షం, రౌహిణేయం, మహాసముద్రం, ఇంద్రద్యూమ్న సరస్సు — ఇవే ఐదు పవిత్ర క్షేత్రాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
పూర్ణిమా జ్యేష్ఠమాసస్య జ్యేష్ఠా ఋక్షం యదా భవేత్ తదా గచ్ఛేద్ విశేషేణ తీర్థరాజం పరం శుభమ్
జ్యేష్ఠ మాసంలో పూర్ణిమ రోజు, జ్యేష్ఠ నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు, ప్రత్యేకంగా అత్యుత్తమమైన పవిత్ర క్షేత్రరాజును దర్శించాలి.
కాయవాఙ్మానసైః శుద్ధస్ తద్భావో నాన్యమానసః సర్వద్వంద్వవినిర్ముక్తో వీతరాగో విమత్సరః
శరీరం, మాట, మనస్సు శుద్ధిగా ఉండాలి; మనస్సు మరొకదానిపై కాకుండా ఆ దైవంపైనే నిలవాలి; అన్ని ద్వంద్వాల నుంచి విముక్తి, రాగం లేకుండా, అసూయ లేకుండా ఉండాలి.
కల్పవృక్షవటం రమ్యం తత్ర స్నాత్వా జనార్దనమ్ ప్రదక్షిణం ప్రకుర్వీత త్రివారం సుసమాహితః
ఆ కల్పవృక్ష వటవృక్షం వద్ద స్నానం చేసి, జనార్ధనుని మూడు సార్లు ప్రదక్షిణగా చేయాలి; అంతా ఏకాగ్రతతో చేయాలి.
యం దృష్ట్వా ముచ్యతే పాపాత్ సప్తజన్మసముద్భవాత్ పుణ్యం చాప్నోతి విపులం గతిమ్ ఇష్టాం చ భో ద్విజాః
ఆయనను దర్శించగానే, ఏడు జన్మల్లో కూడిన పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది; విస్తృతమైన పుణ్యం లభిస్తుంది; ద్విజులారా, కోరిన స్థితిని చేరుతారు.
తస్య నామాని వక్ష్యామి ప్రమాణం చ యుగే యుగే యథాసంఖ్యం చ భో విప్రాః కృతాదిషు యథాక్రమమ్
ఆయన నామాలను, ప్రతి యుగంలో ఆయన రూప పరిమాణాన్ని, వాటి సంఖ్యను, కృతయుగ మొదలుకొని యుగానుసారం వివరంగా చెప్పుతాను, బ్రాహ్మణులారా.
వటం వటేశ్వరం కృష్ణం పురాణపురుషం ద్విజాః వటస్యైతాని నామాని కీర్తితాని కృతాదిషు
వటవృక్షం, వటేశ్వరుడు, కృష్ణుడు, పురాతన పురుషుడు — బ్రాహ్మణులారా, ఇవే వటవృక్షానికి కృతయుగ మొదలైన యుగాల్లో ప్రసిద్ధమైన పేర్లు.
యోజనం పాదహీనం చ యోజనార్ధం తదర్ధకమ్ ప్రమాణం కల్పవృక్షస్య కృతాదౌ పరికీర్తితమ్
యోజనం లో కొంత తక్కువ, అర్ధ యోజనం, దాని అర్ధం — ఇలా కల్పవృక్ష పరిమాణం కృతయుగ ప్రారంభంలో చెప్పబడింది.
యథోక్తేన తు మన్త్రేణ నమస్కృత్వా తు తం వటమ్ దక్షిణాభిముఖో గచ్ఛేద్ ధన్వన్తరశతత్రయమ్
పూర్వంగా చెప్పిన మంత్రంతో ఆ వటవృక్షాన్ని నమస్కరించి, దక్షిణదిశగా మూడు వందల ధన్వంతర దూరం ముందుకు వెళ్లాలి.
యత్రాసౌ దృశ్యతే విష్ణుః స్వర్గద్వారం మనోరమమ్ సాగరామ్భఃసమాకృష్టం కాష్ఠం సర్వగుణాన్వితమ్
అక్కడ విష్ణువు దర్శనమిచ్చే స్థలం, ఆకాశంలోకి వెళ్లే అందమైన ద్వారం, సముద్రం నుండి తేలిన, అన్ని గుణాలతో కూడిన కలప అక్కడ కనిపిస్తుంది.
ప్రణిపత్య తతస్ తం భోః పరిపూజ్య తతః పునః ముచ్యతే సర్వరోగాద్యైస్ తథా పాపైర్ గ్రహాదిభిః
అక్కడ భక్తితో నమస్కరించి, పూజ చేసి, మళ్లీ నమస్కరించినవాడు అన్ని రోగాలు, పాపాలు, గ్రహాదుల బాధల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
ఉగ్రసేనం పురా దృష్ట్వా స్వర్గద్వారేణ సాగరమ్ గత్వాచమ్య శుచిస్ తత్ర ధ్యాత్వా నారాయణం పరమ్
ఒకసారి ఉగ్రసేనుడిని ఆ స్వర్గద్వారంలో సముద్రతీరంలో చూసినవాడు, అక్కడికి వెళ్లి, నీరు మ్రోగి, శుద్ధుడై, పరమ నారాయణుని ధ్యానం చేయాలి.
న్యసేద్ అష్టాక్షరం మన్త్రం పశ్చాద్ ధస్తశరీరయోః ఓం నమో నారాయణాయేతి యం వదన్తి మనీషిణః
తర్వాత, జ్ఞానులు చెప్పినట్టు, 'ఓం నమో నారాయణాయ' అనే ఎనిమిది అక్షరాల మంత్రాన్ని చేతులకు, శరీరానికి ఉంచాలి.
కిం కార్యం బహుభిర్ మన్త్రైర్ మనోవిభ్రమకారకైః ఓం నమో నారాయణాయేతి మన్త్రః సర్వార్థసాధకః
మనసుకు గందరగోళం కలిగించే అనేక మంత్రాలు ఎందుకు? 'ఓం నమో నారాయణాయ' మంత్రమే అన్ని కార్యాలను సిద్ధింపజేస్తుంది.
ఆపో నరస్య సూనుత్వాన్ నారా ఇతీహ కీర్తితాః విష్ణోస్ తాస్ త్వ్ అయనం పూర్వం తేన నారాయణః స్మృతః
నీళ్ళను ఇక్కడ 'నారాలు' అంటారు, ఎందుకంటే అవి నరుని సంతానంగా పిలవబడతాయి. ఆ నీళ్ళు పూర్వం విష్ణువు విశ్రాంతి స్థలంగా ఉండేవి, అందుకే ఆయన నారాయణుడు అని గుర్తించబడతాడు.
నారాయణపరా వేదా నారాయణపరా ద్విజాః నారాయణపరా యజ్ఞా నారాయణపరాః క్రియాః
వేదాలు నారాయణునికి అంకితమై ఉన్నాయి; ద్విజులు నారాయణునికి అంకితభావంతో ఉంటారు; యజ్ఞాలు నారాయణునికి అర్పించబడతాయి; అన్ని కర్మలు నారాయణునికి సంబంధించినవే.
నారాయణపరా పృథ్వీ నారాయణపరం జలమ్ నారాయణపరో వహ్నిర్ నారాయణపరం నభః
ఈ భూమి నారాయణునికి అంకితమైనది; నీరు నారాయణునికి అంకితమైనది; అగ్ని నారాయణునికి అంకితమైనది; ఆకాశం కూడా నారాయణునికి అంకితమైనదే.
నారాయణపరో వాయుర్ నారాయణపరం మనః అహంకారశ్ చ బుద్ధిశ్ చ ఉభే నారాయణాత్మకే
గాలి నారాయణునికి అంకితమైనది; మనస్సు నారాయణునికి అంకితమైనది; అహంకారం, బుద్ధి రెండూ నారాయణుని స్వరూపమే.
భూతం భవ్యం భవిష్యం చ యత్ కించిజ్ జీవసంజ్ఞితమ్ స్థూలం సూక్ష్మం పరం చైవ సర్వం నారాయణాత్మకమ్
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—ఏదైనా జీవిగా పిలవబడేది, స్థూలంగా, సూక్ష్మంగా, పరమంగా ఉన్నదీ—అన్నీ నారాయణుని స్వరూపమే.
శబ్దాద్యా విషయాః సర్వే శ్రోత్రాదీనీన్ద్రియాణి చ ప్రకృతిః పురుషశ్ చైవ సర్వే నారాయణాత్మకాః
ధ్వని మొదలైన అన్ని విషయాలు, వినికిడి మొదలైన ఇంద్రియాలు, ప్రకృతి, పురుషుడు—అన్నీ నారాయణుని స్వరూపమే.