జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి దేవ త్వాం మాయాం వై తవ చోత్తమామ్ త్వత్ప్రసాదాచ్ చ దేవేశ స్మృతిర్ న పరిహీయతే
దేవా! నిన్ను, నీ మహత్తరమైన మాయను తెలుసుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. దేవదేవా! నీ కృపతో నా జ్ఞాపకం ఎప్పుడూ తగ్గిపోకూడదు.
ద్రుతమ్ అన్తః శరీరేణ సతతం పర్యవర్తితమ్ ఇచ్ఛామి పుణ్డరీకాక్ష జ్ఞాతుం త్వామ్ అహమ్ అవ్యయమ్
పుండరీకాక్షా! నీవు శరీరంలో వేగంగా, ఎప్పుడూ సంచరించే నశించని వాడవు. నిన్ను తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను.
ఇహ భూత్వా శిశుః సాక్షాత్ కిం భవాన్ అవతిష్ఠతే పీత్వా జగద్ ఇదం సర్వమ్ ఏతద్ ఆఖ్యాతుమ్ అర్హసి
ఇక్కడ నీవు స్వయంగా బాలుడిగా అవతరించి, ఈ జగత్తంతా నీలో లీనమై ఉన్నప్పుడు ఎందుకు ఇక్కడ ఉంటున్నావో చెప్పాలి.
కిమర్థం చ జగత్ సర్వం శరీరస్థం తవానఘ కియన్తం చ త్వయా కాలమ్ ఇహ స్థేయమ్ అరిందమ
అఖండుడవా! ఈ జగత్తంతా నీ శరీరంలో ఎందుకు స్థితమై ఉంది? శత్రువులను జయించినవాడవా! ఇక్కడ ఎంతకాలం ఉండాలని భావిస్తున్నావో చెప్పు.
జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి దేవేశ బ్రూహి సర్వమ్ అశేషతః త్వత్తః కమలపత్త్రాక్ష విస్తరేణ యథాతథమ్ మహద్ ఏతద్ అచిన్త్యం చ యద్ అహం దృష్టవాన్ ప్రభో
దేవదేవా! నేను అన్నీ పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. కమలదళనేత్రుడా! నేను చూచిన ఈ గొప్ప, అద్భుతమైన విషయాన్ని నిజంగా, విపులంగా నీవు వివరించు.
ఇత్య్ ఉక్తః స తదా తేన దేవదేవో మహాద్యుతిః సాన్త్వయన్ స తదా వాక్యమ్ ఉవాచ వదతాం వరః
అతను ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవదేవుడు, మహాతేజస్సుతో, అతన్ని ఓదార్చి, అందరిలో ఉత్తముడైన వాక్కుతో పలికాడు.
కామం దేవాశ్ చ మాం విప్ర నహి జానన్తి తత్త్వతః తవ ప్రీత్యా ప్రవక్ష్యామి యథేదం విసృజామ్య్ అహమ్
బ్రాహ్మణా! దేవతలు కూడా నన్ను నిజంగా తెలుసుకోలేరు. నీపై ప్రేమతో నేను ఈ సృష్టిని ఎలా చేస్తానో వివరంగా చెబుతాను.
పితృభక్తో ఽసి విప్రర్షే మామ్ ఏవ శరణం గతః తతో దృష్టో ఽస్మి తే సాక్షాద్ బ్రహ్మచర్యం చ తే మహత్
బ్రాహ్మణమహర్షీ! నీవు పితృదేవతలకు భక్తుడవు, నన్ను శరణు పొందినవాడవు. అందుకే నేను నిన్ను ప్రత్యక్షంగా దర్శించాను; నీ బ్రహ్మచర్యం గొప్పది.
ఆపో నారా ఇతి పురా సంజ్ఞాకర్మ కృతం మయా తేన నారాయణో ఽస్మ్య్ ఉక్తో మమ తాస్ త్వ్ అయనం సదా
పూర్వం నేను నీటికి 'నార' అనే పేరు పెట్టాను. అందుకే నన్ను నారాయణుడని అంటారు; ఆ నీరు ఎప్పుడూ నా నివాసస్థానం.
అహం నారాయణో నామ ప్రభవః శాశ్వతో ఽవ్యయః విధాతా సర్వభూతానాం సంహర్తా చ ద్విజోత్తమ
నేనే నారాయణుడు, శాశ్వతుడిని, నశించని మూలకారణాన్ని, సమస్త భూతాల సృష్టికర్తను, సంహారకుడిని కూడా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా!
అహం విష్ణుర్ అహం బ్రహ్మా శక్రశ్ చాపి సురాధిపః అహం వైశ్రవణో రాజా యమః ప్రేతాధిపస్ తథా
నేనే విష్ణువు, నేనే బ్రహ్మ, నేనే దేవతల అధిపతి శక్రుడు, నేనే వైశ్రవణుడు రాజు, అలాగే నేనే యముడు, ప్రేతల అధిపతి.
అహం శివశ్ చ సోమశ్ చ కశ్యపశ్ చ ప్రజాపతిః అహం ధాతా విధాతా చ యజ్ఞశ్ చాహం ద్విజోత్తమ
నేనే శివుడు, నేనే సోముడు, నేనే కశ్యపుడు, ప్రజాపతి, నేనే ధాత, నేనే విధాత, నేనే యజ్ఞం కూడా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా!
అగ్నిర్ ఆస్యం క్షితిః పాదౌ చన్ద్రాదిత్యౌ చ లోచనే ద్యౌర్ మూర్ధా ఖం దిశః శ్రోత్రే తథాపః స్వేదసంభవాః
నా నోటిలో అగ్ని ఉంది, నా పాదాలు భూమి, నా కన్నులు చంద్రుడు, సూర్యుడు, నా తల ఆకాశం, నా శరీరం ఖం, నా చెవులు దిశలు, నా చెమటతో నీళ్లు పుట్టాయి.
సదిశం చ నభః కాయో వాయుర్ మనసి మే స్థితః మయా క్రతుశతైర్ ఇష్టం బహుభిశ్ చాప్తదక్షిణైః
దిశలు, ఖం నా శరీరంగా, గాలి నా మనసులో స్థిరంగా ఉంది. నన్ను వందల యాగాలతో, విరివిగా దానం చేసిన యాగాలతో పూజించారు.
యజన్తే వేదవిదుషో మాం దేవయజనే స్థితమ్ పృథివ్యాం క్షత్రియేన్ద్రాశ్ చ పార్థివాః స్వర్గకాఙ్క్షిణః
వేదాలు తెలిసినవారు, దేవతలకు చేసే యజ్ఞంలో స్థిరంగా ఉన్న నన్ను పూజిస్తారు. భూమిపై పరిపాలకులు, రాజులు, స్వర్గాన్ని కోరే వారు కూడా నన్ను పూజిస్తారు.
యజన్తే మాం తథా వైశ్యాః స్వర్గలోకజిగీషవః చతుఃసముద్రపర్యన్తాం మేరుమన్దరభూషణామ్
అలాగే, వైశ్యులు కూడా స్వర్గాన్ని గెలుచుకోవాలని ఆశించి, నాలుగు సముద్రాల వరకు విస్తరించిన, మేరు, మందర పర్వతాలు అలంకారంగా ఉన్న నన్ను పూజిస్తారు.
శేషో భూత్వాహమ్ ఏకో హి ధారయామి వసుంధరామ్ వారాహం రూపమ్ ఆస్థాయ మమేయం జగతీ పురా
నేనే శేషునిగా మారి భూమిని మోస్తున్నాను. పురాతన కాలంలో వరాహరూపం ధరించి ఈ లోకాన్ని నా స్వంతంగా చేసుకున్నాను.
మజ్జమానా జలే విప్ర వీర్యేణాస్మి సముద్ధృతా అగ్నిశ్ చ వాడవో విప్ర భూత్వాహం ద్విజసత్తమ
ఓ మునివరా! భూమి నీటిలో మునిగిపోతున్నప్పుడు నా శక్తితో ఆమెను పైకి తీయడం జరిగింది. ద్విజశ్రేష్ఠా! నేను వాడవాగ్ని రూపంలో మారి ఆ నీటిని తాగాను.
పిబామ్య్ అపః సమావిష్టస్ తాశ్ చైవ విసృజామ్య్ అహమ్ బ్రహ్మ వక్త్రం భుజౌ క్షత్రమ్ ఊరూ మే సంశ్రితా విశః
నీళ్లు నాలో చేరినప్పుడు నేను వాటిని పీల్చుకుంటాను, మళ్లీ విడిచిపెడతాను. బ్రాహ్మణులు నా నోటిలో, క్షత్రియులు నా భుజాల్లో, వైశ్యులు నా తొడల్లో ఆశ్రయం పొందారు.
పాదౌ శూద్రా భవన్తీమే విక్రమేణ క్రమేణ చ ఋగ్వేదః సామవేదశ్ చ యజుర్వేదస్ త్వ్ అథర్వణః
శూద్రులు నా పాదాలవైపు అవుతారు, క్రమంగా, శక్తితో. ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం—
మత్తః ప్రాదుర్భవన్త్య్ ఏతే మామ్ ఏవ ప్రవిశన్తి చ యతయః శాన్తిపరమా యతాత్మానో బుభుత్సవః
ఇవి అన్నీ నన్నుంచి ఉద్భవించి, మళ్లీ నాలో కలిసిపోతాయి. శాంతిని కోరే, మనస్సు నిగ్రహించుకున్న, జ్ఞానాన్ని ఆశించే యతులు నన్ను చేరుకుంటారు.
కామక్రోధద్వేషముక్తా నిఃసఙ్గా వీతకల్మషాః సత్త్వస్థా నిరహంకారా నిత్యమ్ అధ్యాత్మకోవిదాః
కామం, కోపం, ద్వేషం లేని వారు, అసక్తులు, పాపరహితులు, సత్వగుణంలో నిలిచినవారు, అహంకారములేని వారు, ఎప్పుడూ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో నిపుణులు—
మామ్ ఏవ సతతం విప్రాశ్ చిన్తయన్త ఉపాసతే అహం సంవర్తకో జ్యోతిర్ అహం సంవర్తకో ఽనలః
బ్రాహ్మణులు ఎప్పుడూ నన్ను ధ్యానిస్తూ పూజిస్తారు. నేను సంహారాగ్ని, నేను సంహారజ్యోతి.
అహం సంవర్తకః సూర్యస్ త్వ్ అహం సంవర్తకో ఽనిలః తారారూపాణి దృశ్యన్తే యాన్య్ ఏతాని నభస్తలే
నేనే సంహారసూర్యుడు, నేనే సంహారవాయువు. ఆకాశంలో కనిపించే నక్షత్రరూపాలు—
మమ వై రోమకూపాణి విద్ధి త్వం ద్విజసత్తమ రత్నాకరాః సముద్రాశ్ చ సర్వ ఏవ చతుర్దిశః
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! నాలుగు దిశల్లో ఉన్న సముద్రాలు, రత్నభాండాగారాలు అన్నీ నా రోమకూపాలే అని తెలుసుకో.
వసనం శయనం చైవ నిలయం చైవ విద్ధి మే కామః క్రోధశ్ చ హర్షశ్ చ భయం మోహస్ తథైవ చ
నా వేషం, పడక, నివాసం అన్నీ నా కామం, కోపం, ఆనందం, భయం, మోహం రూపాలే అని తెలుసుకో.
మమైవ విద్ధి రూపాణి సర్వాణ్య్ ఏతాని సత్తమ ప్రాప్నువన్తి నరా విప్ర యత్ కృత్వా కర్మ శోభనమ్
ఓ ఉత్తముడా! ఇవన్నీ నా రూపాలే అని తెలుసుకో. మానవులు శుభకర్మలు చేసి వాటిని పొందుతారు.
సత్యం దానం తపశ్ చోగ్రమ్ అహింసాం సర్వజన్తుషు మద్విధానేన విహితా మమ దేహవిచారిణః
సత్యం, దానం, కఠిన తపస్సు, అన్ని జీవుల పట్ల అహింస— ఇవన్నీ నా శరీరంలో నివసించేవారికి నేను నియమించిన ధర్మాలు.
మయాభిభూతవిజ్ఞానాశ్ చేష్టయన్తి న కామతః సమ్యగ్ వేదమ్ అధీయానా యజన్తో వివిధైర్ మఖైః
నా వల్ల జ్ఞానం ఆవరించబడినవారు కోరికతో ప్రవర్తించరు. వేదాన్ని సరిగ్గా అధ్యయనం చేసి, ఎన్నో యాగాలతో పూజించే వారు—
శాన్తాత్మానో జితక్రోధాః ప్రాప్నువన్తి ద్విజాతయః ప్రాప్తుం శక్యో న చైవాహం నరైర్ దుష్కృతకర్మభిః
శాంతమైన మనస్సు, కోపాన్ని జయించిన ద్విజులు నన్ను పొందుతారు. కానీ దుష్కర్మలు చేసే మనుష్యులు నన్ను పొందలేరు.