దానవాస్ త్వం తథా యక్షాస్ త్వం దైత్యాః సమరుద్గణాః సిద్ధాశ్ చాప్సరసో నాగా గన్ధర్వాస్ త్వం సచారణాః
నువ్వే దానవులు, నువ్వే యక్షులు, నువ్వే దైత్యులు, మరుత్ గణాలు, సిద్ధులు, అప్సరసలు, నాగులు, గంధర్వులు, చారణులు కూడా నీవే.
పితరో వాలఖిల్యాశ్ చ ప్రజానాం పతయో ఽచ్యుత మునయస్ త్వమ్ ఋషిగణాస్ త్వమ్ అశ్వినౌ నిశాచరాః
నువ్వే పితృదేవతలు, వాలఖిల్యులు, ప్రజలకు అధిపతులు, అచ్యుతుడా, మునులు, ఋషులు, అశ్వినులు, రాత్రివేళ తిరిగే వారు కూడా నీవే.
అన్యాశ్ చ జాతయస్ త్వం హి యత్ కించిజ్ జీవసంజ్ఞితమ్ కిం చాత్ర బహునోక్తేన బ్రహ్మాదిస్తమ్బగోచరమ్
ఇంకా ఎన్ని జీవరాశులైనా నీవే. ఏది జీవిగా పిలవబడుతుందో అది నీవే. ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. బ్రహ్మ నుంచి గడ్డి వరకు అన్నీ నీవే.
భూతం భవ్యం భవిష్యం చ త్వం జగత్ సచరాచరమ్ యత్ తే రూపం పరం దేవ కూటస్థమ్ అచలం ధ్రువమ్
నీవే గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, నీవే చలించేవి, నిలిచేవి కలిగిన జగత్తు. నీ పరమ రూపం, దేవా, ఎప్పటికీ మారని, స్థిరమైనది.
బ్రహ్మాద్యాస్ తన్ న జానన్తి కథమ్ అన్యే ఽల్పమేధసః దేవ శుద్ధస్వభావో ఽసి నిత్యస్ త్వం ప్రకృతేః పరః
బ్రహ్మ మొదలైన వారు కూడా నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు; మరి తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవారు ఎలా తెలుసుకోగలరు? దేవా! నీవు పవిత్ర స్వభావం కలవాడవు, నిత్యుడవు, ప్రకృతికి అతీతుడవు.
అవ్యక్తః శాశ్వతో ఽనన్తః సర్వవ్యాపీ మహేశ్వరః త్వమ్ ఆకాశః పరః శాన్తో అజస్ త్వం విభుర్ అవ్యయః
నీవు కనిపించని వాడవు, శాశ్వతుడవు, అనంతుడవు, అన్నింటినీ వ్యాపించిన మహేశ్వరుడవు. నీవు ఆకాశానికి మించినవాడవు, శాంతుడవు, జన్మించని వాడవు, సర్వశక్తిమంతుడవు, నశించని వాడవు.
ఏవం త్వాం నిర్గుణం స్తోతుం కః శక్నోతి నిరఞ్జనమ్ స్తుతో ఽసి యన్ మయా దేవ వికలేనాల్పచేతసా తత్ సర్వం దేవదేవేశ క్షన్తుమ్ అర్హసి చావ్యయ
ఇలా నిగుణుడైన నిన్ను, మచ్చలేని నిన్ను ఎవరు స్తుతించగలరు? దేవా! నా బుద్ధి చిన్నదైనా, లోపమున్నా, నేను నిన్ను స్తుతించినది అన్నీ, దేవదేవా! నశించని వాడవా, దయచేసి క్షమించు.
ఇత్థం స్తుతస్ తదా తేన మార్కణ్డేయేన భో ద్విజాః ప్రీతః ప్రోవాచ భగవాన్ మేఘగమ్భీరయా గిరా
అప్పుడు మర్కండేయుడు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, బ్రాహ్మణులారా! ఆనందించిన భగవంతుడు మేఘగంభీరమైన స్వరంతో పలికాడు.
బ్రూహి కామం మునిశ్రేష్ఠ యత్ తే మనసి వర్తతే దదామి సర్వం విప్రర్షే మత్తో యద్ అభివాఞ్ఛసి
మహర్షీ! నీ మనసులో ఉన్న కోరికను చెప్పు. బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు కోరినది ఏదైనా నేను నెరవేర్చుతాను.
శ్రుత్వా స వచనం విప్రాః శిశోస్ తస్య మహాత్మనః ఉవాచ పరమప్రీతో మునిస్ తద్గతమానసః
ఆ మహాత్ముడైన బాలుడి మాటలు విని, ఆ ముని పరమానందంతో, మనసంతా ఆయనలో లీనమై, ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి దేవ త్వాం మాయాం వై తవ చోత్తమామ్ త్వత్ప్రసాదాచ్ చ దేవేశ స్మృతిర్ న పరిహీయతే
దేవా! నిన్ను, నీ మహత్తరమైన మాయను తెలుసుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. దేవదేవా! నీ కృపతో నా జ్ఞాపకం ఎప్పుడూ తగ్గిపోకూడదు.
ద్రుతమ్ అన్తః శరీరేణ సతతం పర్యవర్తితమ్ ఇచ్ఛామి పుణ్డరీకాక్ష జ్ఞాతుం త్వామ్ అహమ్ అవ్యయమ్
పుండరీకాక్షా! నీవు శరీరంలో వేగంగా, ఎప్పుడూ సంచరించే నశించని వాడవు. నిన్ను తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను.
ఇహ భూత్వా శిశుః సాక్షాత్ కిం భవాన్ అవతిష్ఠతే పీత్వా జగద్ ఇదం సర్వమ్ ఏతద్ ఆఖ్యాతుమ్ అర్హసి
ఇక్కడ నీవు స్వయంగా బాలుడిగా అవతరించి, ఈ జగత్తంతా నీలో లీనమై ఉన్నప్పుడు ఎందుకు ఇక్కడ ఉంటున్నావో చెప్పాలి.
కిమర్థం చ జగత్ సర్వం శరీరస్థం తవానఘ కియన్తం చ త్వయా కాలమ్ ఇహ స్థేయమ్ అరిందమ
అఖండుడవా! ఈ జగత్తంతా నీ శరీరంలో ఎందుకు స్థితమై ఉంది? శత్రువులను జయించినవాడవా! ఇక్కడ ఎంతకాలం ఉండాలని భావిస్తున్నావో చెప్పు.
జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి దేవేశ బ్రూహి సర్వమ్ అశేషతః త్వత్తః కమలపత్త్రాక్ష విస్తరేణ యథాతథమ్ మహద్ ఏతద్ అచిన్త్యం చ యద్ అహం దృష్టవాన్ ప్రభో
దేవదేవా! నేను అన్నీ పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. కమలదళనేత్రుడా! నేను చూచిన ఈ గొప్ప, అద్భుతమైన విషయాన్ని నిజంగా, విపులంగా నీవు వివరించు.
ఇత్య్ ఉక్తః స తదా తేన దేవదేవో మహాద్యుతిః సాన్త్వయన్ స తదా వాక్యమ్ ఉవాచ వదతాం వరః
అతను ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవదేవుడు, మహాతేజస్సుతో, అతన్ని ఓదార్చి, అందరిలో ఉత్తముడైన వాక్కుతో పలికాడు.
కామం దేవాశ్ చ మాం విప్ర నహి జానన్తి తత్త్వతః తవ ప్రీత్యా ప్రవక్ష్యామి యథేదం విసృజామ్య్ అహమ్
బ్రాహ్మణా! దేవతలు కూడా నన్ను నిజంగా తెలుసుకోలేరు. నీపై ప్రేమతో నేను ఈ సృష్టిని ఎలా చేస్తానో వివరంగా చెబుతాను.
పితృభక్తో ఽసి విప్రర్షే మామ్ ఏవ శరణం గతః తతో దృష్టో ఽస్మి తే సాక్షాద్ బ్రహ్మచర్యం చ తే మహత్
బ్రాహ్మణమహర్షీ! నీవు పితృదేవతలకు భక్తుడవు, నన్ను శరణు పొందినవాడవు. అందుకే నేను నిన్ను ప్రత్యక్షంగా దర్శించాను; నీ బ్రహ్మచర్యం గొప్పది.
ఆపో నారా ఇతి పురా సంజ్ఞాకర్మ కృతం మయా తేన నారాయణో ఽస్మ్య్ ఉక్తో మమ తాస్ త్వ్ అయనం సదా
పూర్వం నేను నీటికి 'నార' అనే పేరు పెట్టాను. అందుకే నన్ను నారాయణుడని అంటారు; ఆ నీరు ఎప్పుడూ నా నివాసస్థానం.
అహం నారాయణో నామ ప్రభవః శాశ్వతో ఽవ్యయః విధాతా సర్వభూతానాం సంహర్తా చ ద్విజోత్తమ
నేనే నారాయణుడు, శాశ్వతుడిని, నశించని మూలకారణాన్ని, సమస్త భూతాల సృష్టికర్తను, సంహారకుడిని కూడా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా!
అహం విష్ణుర్ అహం బ్రహ్మా శక్రశ్ చాపి సురాధిపః అహం వైశ్రవణో రాజా యమః ప్రేతాధిపస్ తథా
నేనే విష్ణువు, నేనే బ్రహ్మ, నేనే దేవతల అధిపతి శక్రుడు, నేనే వైశ్రవణుడు రాజు, అలాగే నేనే యముడు, ప్రేతల అధిపతి.
అహం శివశ్ చ సోమశ్ చ కశ్యపశ్ చ ప్రజాపతిః అహం ధాతా విధాతా చ యజ్ఞశ్ చాహం ద్విజోత్తమ
నేనే శివుడు, నేనే సోముడు, నేనే కశ్యపుడు, ప్రజాపతి, నేనే ధాత, నేనే విధాత, నేనే యజ్ఞం కూడా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా!
అగ్నిర్ ఆస్యం క్షితిః పాదౌ చన్ద్రాదిత్యౌ చ లోచనే ద్యౌర్ మూర్ధా ఖం దిశః శ్రోత్రే తథాపః స్వేదసంభవాః
నా నోటిలో అగ్ని ఉంది, నా పాదాలు భూమి, నా కన్నులు చంద్రుడు, సూర్యుడు, నా తల ఆకాశం, నా శరీరం ఖం, నా చెవులు దిశలు, నా చెమటతో నీళ్లు పుట్టాయి.
సదిశం చ నభః కాయో వాయుర్ మనసి మే స్థితః మయా క్రతుశతైర్ ఇష్టం బహుభిశ్ చాప్తదక్షిణైః
దిశలు, ఖం నా శరీరంగా, గాలి నా మనసులో స్థిరంగా ఉంది. నన్ను వందల యాగాలతో, విరివిగా దానం చేసిన యాగాలతో పూజించారు.
యజన్తే వేదవిదుషో మాం దేవయజనే స్థితమ్ పృథివ్యాం క్షత్రియేన్ద్రాశ్ చ పార్థివాః స్వర్గకాఙ్క్షిణః
వేదాలు తెలిసినవారు, దేవతలకు చేసే యజ్ఞంలో స్థిరంగా ఉన్న నన్ను పూజిస్తారు. భూమిపై పరిపాలకులు, రాజులు, స్వర్గాన్ని కోరే వారు కూడా నన్ను పూజిస్తారు.
యజన్తే మాం తథా వైశ్యాః స్వర్గలోకజిగీషవః చతుఃసముద్రపర్యన్తాం మేరుమన్దరభూషణామ్
అలాగే, వైశ్యులు కూడా స్వర్గాన్ని గెలుచుకోవాలని ఆశించి, నాలుగు సముద్రాల వరకు విస్తరించిన, మేరు, మందర పర్వతాలు అలంకారంగా ఉన్న నన్ను పూజిస్తారు.
శేషో భూత్వాహమ్ ఏకో హి ధారయామి వసుంధరామ్ వారాహం రూపమ్ ఆస్థాయ మమేయం జగతీ పురా
నేనే శేషునిగా మారి భూమిని మోస్తున్నాను. పురాతన కాలంలో వరాహరూపం ధరించి ఈ లోకాన్ని నా స్వంతంగా చేసుకున్నాను.
మజ్జమానా జలే విప్ర వీర్యేణాస్మి సముద్ధృతా అగ్నిశ్ చ వాడవో విప్ర భూత్వాహం ద్విజసత్తమ
ఓ మునివరా! భూమి నీటిలో మునిగిపోతున్నప్పుడు నా శక్తితో ఆమెను పైకి తీయడం జరిగింది. ద్విజశ్రేష్ఠా! నేను వాడవాగ్ని రూపంలో మారి ఆ నీటిని తాగాను.
పిబామ్య్ అపః సమావిష్టస్ తాశ్ చైవ విసృజామ్య్ అహమ్ బ్రహ్మ వక్త్రం భుజౌ క్షత్రమ్ ఊరూ మే సంశ్రితా విశః
నీళ్లు నాలో చేరినప్పుడు నేను వాటిని పీల్చుకుంటాను, మళ్లీ విడిచిపెడతాను. బ్రాహ్మణులు నా నోటిలో, క్షత్రియులు నా భుజాల్లో, వైశ్యులు నా తొడల్లో ఆశ్రయం పొందారు.
పాదౌ శూద్రా భవన్తీమే విక్రమేణ క్రమేణ చ ఋగ్వేదః సామవేదశ్ చ యజుర్వేదస్ త్వ్ అథర్వణః
శూద్రులు నా పాదాలవైపు అవుతారు, క్రమంగా, శక్తితో. ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం—