ఆపూరితా దిశః సర్వాః సలిలౌఘపరిప్లుతాః తతస్ తే జలదా ఘోరా వారిణా మునిసత్తమాః
అన్ని దిక్కులు నీటితో నిండిపోయాయి, జలప్రవాహాలతో మునిగిపోయాయి. ఆ భయంకరమైన మేఘాలు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, నీటితో అన్నింటినీ ముంచేశాయి.
సర్వతః ప్లావయామ్ ఆసుశ్ చోదితాః పరమేష్ఠినా వర్షమాణా మహాతోయం పూరయన్తో వసుంధరామ్
పరమేశ్వరుడు ప్రేరేపించగా, అవి అన్ని వైపులా జలాన్ని పారబోసి, భూమిని మహా జలంతో నింపాయి.
సుఘోరమ్ అశివం రౌద్రం నాశయన్తి స్మ పావకమ్ తతో ద్వాదశ వర్షాణి పయోదాః సముపప్లవే
అవి భయంకరమైన, అనర్ధకమైన, ఉగ్రమైన అగ్నిని నాశనం చేశాయి. ఆ తరువాత పన్నెండు సంవత్సరాలు ఆ వర్షమేఘాలు ప్రళయాన్ని కొనసాగించాయి.
ధారాభిః పూరయన్తో వై చోద్యమానా మహాత్మనా తతః సముద్రాః స్వాం వేలామ్ అతిక్రామన్తి భో ద్విజాః
మహాత్ముడి ప్రేరణతో అవి జలప్రవాహాలతో అన్నింటినీ నింపాయి. ఆ తరువాత, ఓ బ్రాహ్మణులారా, సముద్రాలు తమ సరిహద్దులను దాటి పోయాయి.
పర్వతాశ్ చ వ్యశీర్యన్త మహీ చాప్సు నిమజ్జతి సర్వతః సుమహాభ్రాన్తాస్ తే పయోదా నభస్తలమ్
పర్వతాలు విరిగిపడిపోయాయి, భూమి అంతా నీటిలో మునిగిపోయింది. ఆకాశమంతా పెద్ద పెద్ద మేఘాలు అయోమయంగా తిరుగుతూ నిండిపోయాయి.
సంవేష్టయిత్వా నశ్యన్తి వాయువేగసమాహతాః తతస్ తం మారుతం ఘోరం స విష్ణుర్ మునిసత్తమాః
ఆ మేఘాలు గాలి వేగానికి ఊదిపడిపోయి కనపడకుండా పోయాయి. ఆ భయంకరమైన గాలిని విష్ణువు ఆపేశాడు, మునులారా.
ఆదిపద్మాలయో దేవః పీత్వా స్వపితి భో ద్విజాః తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే నష్టే స్థావరజఙ్గమే
ఆది పద్మంలో నివసించే దేవుడు, నీటిని తాగి, ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రంపై, జంతువులూ చెట్లూ నశించినప్పుడు, నిద్రించేవాడు, ద్విజులారా.
నష్టే దేవాసురనరే యక్షరాక్షసవర్జితే తతో మునిః స విశ్రాన్తో ధ్యాత్వా చ పురుషోత్తమమ్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, యక్షులు, రాక్షసులు అందరూ నశించిన తర్వాత, ఆ ముని విశ్రాంతి తీసుకుని, పరమాత్ముని ధ్యానం చేశాడు.
దదర్శ చక్షుర్ ఉన్మీల్య జలపూర్ణాం వసుంధరామ్ నాపశ్యత్ తం వటం నోర్వీం న దిగాది న భాస్కరమ్
ఆ ముని కన్నులు తెరిచి చూస్తే, భూమంతా నీటితో నిండిపోయింది. అక్కడ వటవృక్షం కనిపించలేదు, భూమి కనిపించలేదు, దిక్కులు కూడా లేవు, సూర్యుడు కూడా కనబడలేదు.
న చన్ద్రార్కాగ్నిపవనం న దేవాసురపన్నగమ్ తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే తమోభూతే నిరాశ్రయే
అక్కడ చంద్రుడు లేదు, సూర్యుడు లేదు, అగ్ని లేదు, గాలి లేదు, దేవతలు, అసురులు, పాములు ఎవ్వరూ లేరు. ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రం, చీకటితో నిండి, ఆధారం లేకుండా ఉంది.
నిమజ్జన్ స తదా విప్రాః సంతర్తుమ్ ఉపచక్రమే బభ్రామాసౌ మునిశ్ చార్త ఇతశ్ చేతశ్ చ సంప్లవన్
ఆ సమయంలో, ముని మునిగిపోతూ, దాటి బయటపడాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ ముని బాధతో, ఆ వరదలో ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ అలమటించాడు.
నిమమజ్జ తదా విప్రాస్ త్రాతారం నాధిగచ్ఛతి ఏవం తం విహ్వలం దృష్ట్వా కృపయా పురుషోత్తమః ప్రోవాచ మునిశార్దూలాస్ తదా ధ్యానేన తోషితః
ఆ ముని మునిగిపోతూ, రక్షించేవాడు ఎవరూ లేడు. అతడు అయోమయంగా ఉన్నాడని చూసి, పరమాత్ముడు ధ్యానంతో సంతుష్టుడై, దయతో ఆ మునికి పలికాడు.
వత్స శ్రాన్తో ఽసి బాలస్ త్వం భక్తత్ర మమ సువ్రత ఆగచ్ఛాగచ్ఛ శీఘ్రం త్వం మార్కణ్డేయ మమాన్తికమ్
"బాలా, నీవు అలసిపోయావు, చిన్నవాడివి, నాకు భక్తిగా ఉన్నావు. త్వరగా రా, రా, మార్కండేయా, నా దగ్గరకు రా."
మా త్వయైవ చ భేతవ్యం సంప్రాప్తో ఽసి మమాగ్రతః మార్కణ్డేయ మునే ధీర బాలస్ త్వం శ్రమపీడితః
"భయపడవద్దు, నువ్వు నా ముందు వచ్చావు. ధైర్యవంతుడైన మార్కండేయ మునీ, నీవు చిన్నవాడివి, అలసటతో బాధపడుతున్నావు."
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా మునిః పరమకోపితః ఉవాచ స తదా విప్రా విస్మితశ్ చాభవన్ ముహుః
ఆ మాటలు విని, ఆ ముని చాలా కోపంగా మారాడు. అప్పుడు ఆయన మాట్లాడాడు, మునులారా, మళ్ళీ మళ్ళీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
కో ఽయం నామ్నా కీర్తయతి తపః పరిభవన్న్ ఇవ బహువర్షసహస్రాఖ్యం ధర్షయన్న్ ఇవ మే వపుః
"ఇంతకాలం తపస్సు చేసిన నన్ను, పేరు పెట్టి పిలుస్తూ, నా తపస్సును అవమానిస్తున్నట్టు, నా శరీరాన్ని సవాల్ చేస్తున్నట్టు, ఈవాడు ఎవరు?"
న హ్య్ ఏష సముదాచారో దేవేష్వ్ అపి సమాహితః మాం బ్రహ్మా స చ దేవేశో దీర్ఘాయుర్ ఇతి భాషతే
"ఇలాంటి ప్రవర్తన దేవతల్లో కూడా ఉండదు. అయినా బ్రహ్మా, దేవేంద్రుడు నన్ను దీర్ఘాయువు అని పిలుస్తారు."
కస్ తపో ఘోరశిరసో మమాద్య త్యక్తజీవితః మార్కణ్డేయేతి చోక్త్వా మన్మృత్యుం గన్తుమ్ ఇహేచ్ఛతి
"ఈ రోజు నా ప్రాణాన్ని త్యజించాలనుకుంటూ, భయంకరమైన ఉద్దేశంతో, 'మార్కండేయ' అని పిలిచి, నా మరణాన్ని కోరుకుంటున్నవాడు ఎవరు?"
ఏవమ్ ఉక్త్వా తదా విప్రాశ్ చిన్తావిష్టో ఽభవన్ మునిః కిం స్వప్నో ఽయం మయా దృష్టః కిం వా మోహో ఽయమ్ ఆగతః
ఇలా మాట్లాడిన తర్వాత, ఆ ముని ఆందోళనలో పడ్డాడు: "ఇది నేను చూసిన కలా? లేక ఏదైనా మాయనా?"
ఇత్థం చిన్తయతస్ తస్య ఉత్పన్నా దుఃఖహా మతిః వ్రజామి శరణం దేవం భక్త్యాహం పురుషోత్తమమ్
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దుఃఖాన్ని పోగొట్టే ఆలోచన వచ్చింది: "నేను భక్తితో పరమాత్ముని ఆశ్రయిస్తాను."
స గత్వా శరణం దేవం మునిస్ తద్గతమానసః దదర్శ తం వటం భూయో విశాలం సలిలోపరి
ఆ ముని మనసంతా దేవునిపై నిలిపి, ఆయన ఆశ్రయానికి వెళ్లాడు. అప్పుడు మళ్లీ ఆ విశాలమైన వటవృక్షాన్ని నీటిమీద చూశాడు.
శాఖాయాం తస్య సౌవర్ణం విస్తీర్ణాయాం మహాద్భుతమ్ రుచిరం దివ్యపర్యఙ్కం రచితం విశ్వకర్మణా
ఆ పెద్ద వటవృక్షపు ఒక కొమ్మపై, బంగారు రంగులో, అద్భుతంగా, అందంగా, విశ్వకర్మ చేయించిన దివ్యమైన పరుపు కనిపించింది.
వజ్రవైదూర్యరచితం మణివిద్రుమశోభితమ్ పద్మరాగాదిభిర్ జుష్టం రత్నైర్ అన్యైర్ అలంకృతమ్
వజ్రం, వైడూర్యం, మణులు, పగడాలు, పద్మరాగాది రత్నాలు, ఇంకా ఇతర విలువైన రత్నాలతో అలంకరించబడి, అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నది.
నానాస్తరణసంవీతం నానారత్నోపశోభితమ్ నానాశ్చర్యసమాయుక్తం ప్రభామణ్డలమణ్డితమ్
వివిధ పరుపులతో పరచబడి, ఎన్నో రకాల రత్నాలతో మెరిసిపోతూ, అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండిపోయి, ప్రకాశవల్లితో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
తస్యోపరి స్థితం దేవం కృష్ణం బాలవపుర్ధరమ్ సూర్యకోటిప్రతీకాశం దీప్యమానం సువర్చసమ్
దాని మీద బాలరూపంలో ఉన్న కృష్ణుని, కోటి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, అద్భుతమైన తేజస్సుతో వెలిగిపోతూ, దేవుడు నిలిచివున్నాడు.
చతుర్భుజం సున్దరాఙ్గం పద్మపత్త్రాయతేక్షణమ్ శ్రీవత్సవక్షసం దేవం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్
ఆయనకు నాలుగు చేతులు, అందమైన అవయవాలు, పద్మపత్రంలా విశాలమైన కళ్ళు, వక్షస్సుపై శ్రీవత్సం, చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గదా ఉన్నాయి.
వనమాలావృతోరస్కం దివ్యకుణ్డలధారిణమ్ హారభారార్పితగ్రీవం దివ్యరత్నవిభూషితమ్
వనమాలతో వక్షస్సు అలంకరించబడి, దివ్యమైన కుండలాలు ధరించి, గొంతు మీద భారీ హారాలు మెరిసిపోతూ, దివ్య రత్నాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
దృష్ట్వా తదా మునిర్ దేవం విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః రోమాఞ్చితతనుర్ దేవం ప్రణిపత్యేదమ్ అబ్రవీత్
ఆ దేవుణ్ణి చూసి, ఆ మునికి ఆశ్చర్యంతో కళ్ళు విప్పి, ఆనందంతో ఒంట్లో రోమాలు నిక్కబొడుచుకొని, భక్తితో నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
అహో చైకార్ణవే ఘోరే వినష్టే సచరాచరే కథమ్ ఏకో హ్య్ అయం బాలస్ తిష్ఠత్య్ అత్ర సునిర్భయః
ఓహో! ఈ భయంకరమైన ఏకసముద్రంలో, సకల చరాచరాలు నశించిపోయినప్పుడు, ఈ బాలుడు ఒక్కడే ఎలా నిర్భయంగా నిలబడి ఉన్నాడు?
భూతం భవ్యం భవిష్యం చ జానన్న్ అపి మహామునిః న బుబోధ తదా దేవం మాయయా తస్య మోహితః యదా న బుబుధే చైనం తదా ఖేదాద్ ఉవాచ హ
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నీ తెలిసిన మహామునికీ, ఆ సమయంలో దేవుణ్ణి గుర్తించలేకపోయాడు; ఆయన మాయ వల్ల మోహించిపోయాడు. అప్పుడు ఆయనను గ్రహించలేక, బాధతో ఇలా అన్నాడు.