కథం పశ్యామి తం దేవం పురుషేశం సనాతనమ్ ఇతి సంచిన్తయన్ దేవమ్ ఏకాగ్రేణ సనాతనమ్
'ఆ శాశ్వతమైన భూతాధిపతిని నేను ఎలా దర్శించగలను?' అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, తన మనసంతా ఆ శాశ్వత దేవుడిపై కేంద్రీకరించాడు.
ప్రాప్తవాంస్ తత్ పదం దివ్యం మహాప్రలయకారణమ్ పురుషేశమ్ ఇతి ఖ్యాతం వటరాజం సనాతనమ్
అతడు ఆ దివ్యమైన స్థితిని, మహాప్రళయానికి కారణమైన, భూతాధిపతిగా ప్రసిద్ధమైన, శాశ్వతమైన వటవృక్షాన్ని పొందాడు.
త్వరాయుక్తో మునిశ్ చాసౌ న్యగ్రోధస్యాన్తికం యయౌ ఆసాద్య తం మునిశ్రేష్ఠాస్ తస్య మూలే సమావిశత్
ఆపత్కాలంలో ఆ ముని వేగంగా వటవృక్షం దగ్గరకు వెళ్లి, అక్కడికి చేరుకుని, ఆ వృక్షమూలంలో కూర్చున్నాడు.
న కాలాగ్నిభయం తత్ర న చాఙ్గారప్రవర్షణమ్ న సంవర్తాగమస్ తత్ర న చ వజ్రాశనిస్ తథా
అక్కడ కాలాగ్ని భయం లేదు, అగ్నికణాల వర్షం లేదు, ప్రళయ సంకేతాలు లేవు, మెరుపు ముదురు మబ్బులు లేవు.
తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిన్మాలావిభూషితాః సముత్తస్థుర్ మహామేఘా నభస్య్ అద్భుతదర్శనాః
ఆ తరువాత, ఏనుగుల మందల వలె కనిపించే, మెరుపుల హారాలతో అలంకరించబడిన, అద్భుతంగా కనిపించే మహా మేఘాలు ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
కేచిన్ నీలోత్పలశ్యామాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః కేచిత్ కిఞ్జల్కసంకాశాః కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని నీలోత్పలాల వలె నీలంగా, కొన్ని కుముదపుష్పాల వలె తెల్లగా, కొన్ని గింజల వలె పసిపచ్చగా, మరికొన్ని పసుపు వర్షమేఘాల వలె కనిపించాయి.
కేచిద్ ధరితసంకాశాః కాకాణ్డసంనిభాస్ తథా కేచిత్ కమలపత్త్రాభాః కేచిద్ ధిఙ్గులసంనిభాః
కొన్ని పచ్చిక వలె ఆకుపచ్చగా, కొన్ని కాకిపెట్ట వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలదళాల వలె మెరుస్తూ, మరికొన్ని కుంకుమ వలె ఎర్రగా కనిపించాయి.
కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిద్ గిరివరోపమాః కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిన్ మరకతప్రభాః
కొన్ని పట్టణాల రూపంలో, కొన్ని మహా పర్వతాల వలె, కొన్ని కాజల వలె నల్లగా, మరికొన్ని పచ్చమణుల వలె ప్రకాశించాయి.
విద్యున్మాలాపినద్ధాఙ్గాః సముత్తస్థుర్ మహాఘనాః ఘోరరూపా మహాభాగా ఘోరస్వననినాదితాః
విద్యుత్ హారాలతో అలంకరించబడిన మహా మేఘాలు, భయంకరమైన రూపంతో, గొప్ప శబ్దాలతో, గంభీరంగా ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
తతో జలధరాః సర్వే సమావృణ్వన్ నభస్తలమ్ తైర్ ఇయం పృథివీ సర్వా సపర్వతవనాకరా
తర్వాత ఆ మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాయి. వాటివల్ల ఈ భూమి మొత్తం, పర్వతాలు, అడవులు, సరస్సులు అన్నీ కప్పబడ్డాయి.
ఆపూరితా దిశః సర్వాః సలిలౌఘపరిప్లుతాః తతస్ తే జలదా ఘోరా వారిణా మునిసత్తమాః
అన్ని దిక్కులు నీటితో నిండిపోయాయి, జలప్రవాహాలతో మునిగిపోయాయి. ఆ భయంకరమైన మేఘాలు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, నీటితో అన్నింటినీ ముంచేశాయి.
సర్వతః ప్లావయామ్ ఆసుశ్ చోదితాః పరమేష్ఠినా వర్షమాణా మహాతోయం పూరయన్తో వసుంధరామ్
పరమేశ్వరుడు ప్రేరేపించగా, అవి అన్ని వైపులా జలాన్ని పారబోసి, భూమిని మహా జలంతో నింపాయి.
సుఘోరమ్ అశివం రౌద్రం నాశయన్తి స్మ పావకమ్ తతో ద్వాదశ వర్షాణి పయోదాః సముపప్లవే
అవి భయంకరమైన, అనర్ధకమైన, ఉగ్రమైన అగ్నిని నాశనం చేశాయి. ఆ తరువాత పన్నెండు సంవత్సరాలు ఆ వర్షమేఘాలు ప్రళయాన్ని కొనసాగించాయి.
ధారాభిః పూరయన్తో వై చోద్యమానా మహాత్మనా తతః సముద్రాః స్వాం వేలామ్ అతిక్రామన్తి భో ద్విజాః
మహాత్ముడి ప్రేరణతో అవి జలప్రవాహాలతో అన్నింటినీ నింపాయి. ఆ తరువాత, ఓ బ్రాహ్మణులారా, సముద్రాలు తమ సరిహద్దులను దాటి పోయాయి.
పర్వతాశ్ చ వ్యశీర్యన్త మహీ చాప్సు నిమజ్జతి సర్వతః సుమహాభ్రాన్తాస్ తే పయోదా నభస్తలమ్
పర్వతాలు విరిగిపడిపోయాయి, భూమి అంతా నీటిలో మునిగిపోయింది. ఆకాశమంతా పెద్ద పెద్ద మేఘాలు అయోమయంగా తిరుగుతూ నిండిపోయాయి.
సంవేష్టయిత్వా నశ్యన్తి వాయువేగసమాహతాః తతస్ తం మారుతం ఘోరం స విష్ణుర్ మునిసత్తమాః
ఆ మేఘాలు గాలి వేగానికి ఊదిపడిపోయి కనపడకుండా పోయాయి. ఆ భయంకరమైన గాలిని విష్ణువు ఆపేశాడు, మునులారా.
ఆదిపద్మాలయో దేవః పీత్వా స్వపితి భో ద్విజాః తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే నష్టే స్థావరజఙ్గమే
ఆది పద్మంలో నివసించే దేవుడు, నీటిని తాగి, ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రంపై, జంతువులూ చెట్లూ నశించినప్పుడు, నిద్రించేవాడు, ద్విజులారా.
నష్టే దేవాసురనరే యక్షరాక్షసవర్జితే తతో మునిః స విశ్రాన్తో ధ్యాత్వా చ పురుషోత్తమమ్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, యక్షులు, రాక్షసులు అందరూ నశించిన తర్వాత, ఆ ముని విశ్రాంతి తీసుకుని, పరమాత్ముని ధ్యానం చేశాడు.
దదర్శ చక్షుర్ ఉన్మీల్య జలపూర్ణాం వసుంధరామ్ నాపశ్యత్ తం వటం నోర్వీం న దిగాది న భాస్కరమ్
ఆ ముని కన్నులు తెరిచి చూస్తే, భూమంతా నీటితో నిండిపోయింది. అక్కడ వటవృక్షం కనిపించలేదు, భూమి కనిపించలేదు, దిక్కులు కూడా లేవు, సూర్యుడు కూడా కనబడలేదు.
న చన్ద్రార్కాగ్నిపవనం న దేవాసురపన్నగమ్ తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే తమోభూతే నిరాశ్రయే
అక్కడ చంద్రుడు లేదు, సూర్యుడు లేదు, అగ్ని లేదు, గాలి లేదు, దేవతలు, అసురులు, పాములు ఎవ్వరూ లేరు. ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రం, చీకటితో నిండి, ఆధారం లేకుండా ఉంది.
నిమజ్జన్ స తదా విప్రాః సంతర్తుమ్ ఉపచక్రమే బభ్రామాసౌ మునిశ్ చార్త ఇతశ్ చేతశ్ చ సంప్లవన్
ఆ సమయంలో, ముని మునిగిపోతూ, దాటి బయటపడాలని ప్రయత్నించాడు. ఆ ముని బాధతో, ఆ వరదలో ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ అలమటించాడు.
నిమమజ్జ తదా విప్రాస్ త్రాతారం నాధిగచ్ఛతి ఏవం తం విహ్వలం దృష్ట్వా కృపయా పురుషోత్తమః ప్రోవాచ మునిశార్దూలాస్ తదా ధ్యానేన తోషితః
ఆ ముని మునిగిపోతూ, రక్షించేవాడు ఎవరూ లేడు. అతడు అయోమయంగా ఉన్నాడని చూసి, పరమాత్ముడు ధ్యానంతో సంతుష్టుడై, దయతో ఆ మునికి పలికాడు.
వత్స శ్రాన్తో ఽసి బాలస్ త్వం భక్తత్ర మమ సువ్రత ఆగచ్ఛాగచ్ఛ శీఘ్రం త్వం మార్కణ్డేయ మమాన్తికమ్
"బాలా, నీవు అలసిపోయావు, చిన్నవాడివి, నాకు భక్తిగా ఉన్నావు. త్వరగా రా, రా, మార్కండేయా, నా దగ్గరకు రా."
మా త్వయైవ చ భేతవ్యం సంప్రాప్తో ఽసి మమాగ్రతః మార్కణ్డేయ మునే ధీర బాలస్ త్వం శ్రమపీడితః
"భయపడవద్దు, నువ్వు నా ముందు వచ్చావు. ధైర్యవంతుడైన మార్కండేయ మునీ, నీవు చిన్నవాడివి, అలసటతో బాధపడుతున్నావు."
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా మునిః పరమకోపితః ఉవాచ స తదా విప్రా విస్మితశ్ చాభవన్ ముహుః
ఆ మాటలు విని, ఆ ముని చాలా కోపంగా మారాడు. అప్పుడు ఆయన మాట్లాడాడు, మునులారా, మళ్ళీ మళ్ళీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
కో ఽయం నామ్నా కీర్తయతి తపః పరిభవన్న్ ఇవ బహువర్షసహస్రాఖ్యం ధర్షయన్న్ ఇవ మే వపుః
"ఇంతకాలం తపస్సు చేసిన నన్ను, పేరు పెట్టి పిలుస్తూ, నా తపస్సును అవమానిస్తున్నట్టు, నా శరీరాన్ని సవాల్ చేస్తున్నట్టు, ఈవాడు ఎవరు?"
న హ్య్ ఏష సముదాచారో దేవేష్వ్ అపి సమాహితః మాం బ్రహ్మా స చ దేవేశో దీర్ఘాయుర్ ఇతి భాషతే
"ఇలాంటి ప్రవర్తన దేవతల్లో కూడా ఉండదు. అయినా బ్రహ్మా, దేవేంద్రుడు నన్ను దీర్ఘాయువు అని పిలుస్తారు."
కస్ తపో ఘోరశిరసో మమాద్య త్యక్తజీవితః మార్కణ్డేయేతి చోక్త్వా మన్మృత్యుం గన్తుమ్ ఇహేచ్ఛతి
"ఈ రోజు నా ప్రాణాన్ని త్యజించాలనుకుంటూ, భయంకరమైన ఉద్దేశంతో, 'మార్కండేయ' అని పిలిచి, నా మరణాన్ని కోరుకుంటున్నవాడు ఎవరు?"
ఏవమ్ ఉక్త్వా తదా విప్రాశ్ చిన్తావిష్టో ఽభవన్ మునిః కిం స్వప్నో ఽయం మయా దృష్టః కిం వా మోహో ఽయమ్ ఆగతః
ఇలా మాట్లాడిన తర్వాత, ఆ ముని ఆందోళనలో పడ్డాడు: "ఇది నేను చూసిన కలా? లేక ఏదైనా మాయనా?"
ఇత్థం చిన్తయతస్ తస్య ఉత్పన్నా దుఃఖహా మతిః వ్రజామి శరణం దేవం భక్త్యాహం పురుషోత్తమమ్
అలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దుఃఖాన్ని పోగొట్టే ఆలోచన వచ్చింది: "నేను భక్తితో పరమాత్ముని ఆశ్రయిస్తాను."