నిర్దహన్ నాగలోకం చ యచ్ చ కించిత్ క్షితావ్ ఇహ అధస్తాన్ మునిశార్దూలాః సర్వం నాశయతే క్షణాత్
మునిశార్దూలులారా! ఆ అగ్ని నాగలోకాన్ని, భూమికి క్రింద ఉన్నదంతా కాల్చి, క్షణంలోనే అంతా నశింపజేసింది.
తతో యోజనవింశానాం సహస్రాణి శతాని చ నిర్దహత్య్ ఆశుగో వాయుః స చ సంవర్తకో ఽనలః
తర్వాత, వేగంగా ఉన్న గాలి, సంహారాగ్ని కలిసి, లక్షల యోజనల దూరాన్ని కాల్చేశాయి.
సదేవాసురగన్ధర్వం సయక్షోరగరాక్షసమ్ తతో దహతి సందీప్తః సర్వమ్ ఏవ జగత్ ప్రభుః
ఆ ప్రకాశవంతమైన ప్రభువు, దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, యక్షులు, ఉరగులు, రాక్షసులతో కూడిన జగత్తును మొత్తం కాల్చేశాడు.
ప్రదీప్తో ఽసౌ మహారౌద్రః కల్పాగ్నిర్ ఇతి సంశ్రుతః మహాజ్వాలో మహార్చిష్మాన్ సంప్రదీప్తమహాస్వనః
ఆ మహా భయంకరమైన అగ్ని, సంహారాగ్ని అని ప్రసిద్ధి, గొప్ప జ్వాలలు, మహా కాంతి, భయంకరమైన శబ్దంతో మండిపోతుంది.
సూర్యకోటిప్రతీకాశో జ్వలన్న్ ఇవ స తేజసా త్రైలోక్యం చాదహత్ తూర్ణం ససురాసురమానుషమ్
కోట సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, తన తేజస్సుతో మండిపోతూ, ఆ అగ్ని త్రిలೋಕాన్ని దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులతో సహా వేగంగా కాల్చేసింది.
ఏవంవిధే మహాఘోరే మహాప్రలయదారుణే ఋషిః పరమధర్మాత్మా ధ్యానయోగపరో ఽభవత్
అలాంటి మహా ఘోరమైన, భయంకరమైన మహాప్రళయంలో, ఒక మహర్షి పరమధర్మాత్ముడై, ధ్యానయోగంలో లీనమయ్యాడు.
ఏకః సంతిష్ఠతే విప్రా మార్కణ్డేయేతి విశ్రుతః మోహపాశైర్ నిబద్ధో ఽసౌ క్షుత్తృష్ణాకులితేన్ద్రియాః
ఓ బ్రాహ్మణులారా, అక్కడ ఒంటరిగా ఉన్నాడు ప్రసిద్ధుడైన మార్కండేయుడు. అతను మాయబంధాలకు చిక్కి, ఆకలి దప్పికలతో ఇంద్రియాలు కలవరపడి బాధపడుతున్నాడు.
స దృష్ట్వా తం మహావహ్నిం శుష్కకణ్ఠౌష్ఠతాలుకః తృష్ణార్తః ప్రస్ఖలన్ విప్రాస్ తదాసౌ భయవిహ్వలః
ఆ మహా అగ్నిని చూసి, గొంతు పెదాలు నోరు ఎండిపోయి, దప్పికతో బాధపడుతూ, భయంతో తడబడుతూ ఆ బ్రాహ్మణుడు అక్కడ నిలబడిపోయాడు.
బభ్రామ పృథివీం సర్వాం కాందిశీకో విచేతనః త్రాతారం నాధిగచ్ఛన్ వై ఇతశ్ చేతశ్ చ ధావతి
అతడు చిత్తశుద్ధి లేకుండా, దిక్కుతోచని స్థితిలో, రక్షించేవాడెవ్వరూ కనపడక, ఈ వైపు ఆ వైపు పరుగెడుతూ, భూమంతా తిరిగాడు.
న లేభే చ తదా శర్మ యత్ర విశ్రామ్యతా ద్విజాః కరోమి కిం న జానామి యస్యాహం శరణం వ్రజే
ఆ సమయంలో అతనికి ఎక్కడా శాంతి దొరకలేదు, విశ్రాంతి పొందే చోటు కనపడలేదు. 'నేను ఏమి చేయాలి? ఎవరి వద్ద ఆశ్రయం పొందాలో నాకు తెలియడం లేదు' అని ఆలోచించాడు.
కథం పశ్యామి తం దేవం పురుషేశం సనాతనమ్ ఇతి సంచిన్తయన్ దేవమ్ ఏకాగ్రేణ సనాతనమ్
'ఆ శాశ్వతమైన భూతాధిపతిని నేను ఎలా దర్శించగలను?' అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, తన మనసంతా ఆ శాశ్వత దేవుడిపై కేంద్రీకరించాడు.
ప్రాప్తవాంస్ తత్ పదం దివ్యం మహాప్రలయకారణమ్ పురుషేశమ్ ఇతి ఖ్యాతం వటరాజం సనాతనమ్
అతడు ఆ దివ్యమైన స్థితిని, మహాప్రళయానికి కారణమైన, భూతాధిపతిగా ప్రసిద్ధమైన, శాశ్వతమైన వటవృక్షాన్ని పొందాడు.
త్వరాయుక్తో మునిశ్ చాసౌ న్యగ్రోధస్యాన్తికం యయౌ ఆసాద్య తం మునిశ్రేష్ఠాస్ తస్య మూలే సమావిశత్
ఆపత్కాలంలో ఆ ముని వేగంగా వటవృక్షం దగ్గరకు వెళ్లి, అక్కడికి చేరుకుని, ఆ వృక్షమూలంలో కూర్చున్నాడు.
న కాలాగ్నిభయం తత్ర న చాఙ్గారప్రవర్షణమ్ న సంవర్తాగమస్ తత్ర న చ వజ్రాశనిస్ తథా
అక్కడ కాలాగ్ని భయం లేదు, అగ్నికణాల వర్షం లేదు, ప్రళయ సంకేతాలు లేవు, మెరుపు ముదురు మబ్బులు లేవు.
తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిన్మాలావిభూషితాః సముత్తస్థుర్ మహామేఘా నభస్య్ అద్భుతదర్శనాః
ఆ తరువాత, ఏనుగుల మందల వలె కనిపించే, మెరుపుల హారాలతో అలంకరించబడిన, అద్భుతంగా కనిపించే మహా మేఘాలు ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
కేచిన్ నీలోత్పలశ్యామాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః కేచిత్ కిఞ్జల్కసంకాశాః కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని నీలోత్పలాల వలె నీలంగా, కొన్ని కుముదపుష్పాల వలె తెల్లగా, కొన్ని గింజల వలె పసిపచ్చగా, మరికొన్ని పసుపు వర్షమేఘాల వలె కనిపించాయి.
కేచిద్ ధరితసంకాశాః కాకాణ్డసంనిభాస్ తథా కేచిత్ కమలపత్త్రాభాః కేచిద్ ధిఙ్గులసంనిభాః
కొన్ని పచ్చిక వలె ఆకుపచ్చగా, కొన్ని కాకిపెట్ట వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలదళాల వలె మెరుస్తూ, మరికొన్ని కుంకుమ వలె ఎర్రగా కనిపించాయి.
కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిద్ గిరివరోపమాః కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిన్ మరకతప్రభాః
కొన్ని పట్టణాల రూపంలో, కొన్ని మహా పర్వతాల వలె, కొన్ని కాజల వలె నల్లగా, మరికొన్ని పచ్చమణుల వలె ప్రకాశించాయి.
విద్యున్మాలాపినద్ధాఙ్గాః సముత్తస్థుర్ మహాఘనాః ఘోరరూపా మహాభాగా ఘోరస్వననినాదితాః
విద్యుత్ హారాలతో అలంకరించబడిన మహా మేఘాలు, భయంకరమైన రూపంతో, గొప్ప శబ్దాలతో, గంభీరంగా ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
తతో జలధరాః సర్వే సమావృణ్వన్ నభస్తలమ్ తైర్ ఇయం పృథివీ సర్వా సపర్వతవనాకరా
తర్వాత ఆ మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాయి. వాటివల్ల ఈ భూమి మొత్తం, పర్వతాలు, అడవులు, సరస్సులు అన్నీ కప్పబడ్డాయి.
ఆపూరితా దిశః సర్వాః సలిలౌఘపరిప్లుతాః తతస్ తే జలదా ఘోరా వారిణా మునిసత్తమాః
అన్ని దిక్కులు నీటితో నిండిపోయాయి, జలప్రవాహాలతో మునిగిపోయాయి. ఆ భయంకరమైన మేఘాలు, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, నీటితో అన్నింటినీ ముంచేశాయి.
సర్వతః ప్లావయామ్ ఆసుశ్ చోదితాః పరమేష్ఠినా వర్షమాణా మహాతోయం పూరయన్తో వసుంధరామ్
పరమేశ్వరుడు ప్రేరేపించగా, అవి అన్ని వైపులా జలాన్ని పారబోసి, భూమిని మహా జలంతో నింపాయి.
సుఘోరమ్ అశివం రౌద్రం నాశయన్తి స్మ పావకమ్ తతో ద్వాదశ వర్షాణి పయోదాః సముపప్లవే
అవి భయంకరమైన, అనర్ధకమైన, ఉగ్రమైన అగ్నిని నాశనం చేశాయి. ఆ తరువాత పన్నెండు సంవత్సరాలు ఆ వర్షమేఘాలు ప్రళయాన్ని కొనసాగించాయి.
ధారాభిః పూరయన్తో వై చోద్యమానా మహాత్మనా తతః సముద్రాః స్వాం వేలామ్ అతిక్రామన్తి భో ద్విజాః
మహాత్ముడి ప్రేరణతో అవి జలప్రవాహాలతో అన్నింటినీ నింపాయి. ఆ తరువాత, ఓ బ్రాహ్మణులారా, సముద్రాలు తమ సరిహద్దులను దాటి పోయాయి.
పర్వతాశ్ చ వ్యశీర్యన్త మహీ చాప్సు నిమజ్జతి సర్వతః సుమహాభ్రాన్తాస్ తే పయోదా నభస్తలమ్
పర్వతాలు విరిగిపడిపోయాయి, భూమి అంతా నీటిలో మునిగిపోయింది. ఆకాశమంతా పెద్ద పెద్ద మేఘాలు అయోమయంగా తిరుగుతూ నిండిపోయాయి.
సంవేష్టయిత్వా నశ్యన్తి వాయువేగసమాహతాః తతస్ తం మారుతం ఘోరం స విష్ణుర్ మునిసత్తమాః
ఆ మేఘాలు గాలి వేగానికి ఊదిపడిపోయి కనపడకుండా పోయాయి. ఆ భయంకరమైన గాలిని విష్ణువు ఆపేశాడు, మునులారా.
ఆదిపద్మాలయో దేవః పీత్వా స్వపితి భో ద్విజాః తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే నష్టే స్థావరజఙ్గమే
ఆది పద్మంలో నివసించే దేవుడు, నీటిని తాగి, ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రంపై, జంతువులూ చెట్లూ నశించినప్పుడు, నిద్రించేవాడు, ద్విజులారా.
నష్టే దేవాసురనరే యక్షరాక్షసవర్జితే తతో మునిః స విశ్రాన్తో ధ్యాత్వా చ పురుషోత్తమమ్
దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, యక్షులు, రాక్షసులు అందరూ నశించిన తర్వాత, ఆ ముని విశ్రాంతి తీసుకుని, పరమాత్ముని ధ్యానం చేశాడు.
దదర్శ చక్షుర్ ఉన్మీల్య జలపూర్ణాం వసుంధరామ్ నాపశ్యత్ తం వటం నోర్వీం న దిగాది న భాస్కరమ్
ఆ ముని కన్నులు తెరిచి చూస్తే, భూమంతా నీటితో నిండిపోయింది. అక్కడ వటవృక్షం కనిపించలేదు, భూమి కనిపించలేదు, దిక్కులు కూడా లేవు, సూర్యుడు కూడా కనబడలేదు.
న చన్ద్రార్కాగ్నిపవనం న దేవాసురపన్నగమ్ తస్మిన్న్ ఏకార్ణవే ఘోరే తమోభూతే నిరాశ్రయే
అక్కడ చంద్రుడు లేదు, సూర్యుడు లేదు, అగ్ని లేదు, గాలి లేదు, దేవతలు, అసురులు, పాములు ఎవ్వరూ లేరు. ఆ ఘోరమైన ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలిన సముద్రం, చీకటితో నిండి, ఆధారం లేకుండా ఉంది.