యే పశ్యన్త్య్ అవ్యయం దేవం ద్వాదశ్యాం పురుషోత్తమమ్ తే విష్ణులోకమ్ ఆసాద్య న చ్యవన్తే కదాచన
ద్వాదశి నాడు అవినాశి దేవుడైన పురుషోత్తముని దర్శించే వారు, విష్ణు లోకాన్ని చేరి, ఎప్పుడూ అక్కడి నుండి పడిపోవరు.
తస్మాజ్ జ్యేష్ఠే ప్రయత్నేన గన్తవ్యం భో ద్విజోత్తమాః కృత్వా తస్మిన్ పఞ్చతీర్థం ద్రష్టవ్యః పురుషోత్తమః
కాబట్టి, ద్విజోత్తములారా! జ్యేష్ఠ మాసంలో శ్రద్ధతో వెళ్లి, అక్కడ పంచతీర్థ స్నానం చేసి, పురుషోత్తముని దర్శించాలి.
సుదూరస్థో ఽపి యో భక్త్యా కీర్తయేత్ పురుషోత్తమమ్ అహన్య్ అహని శుద్ధాత్మా సో ఽపి విష్ణుపురం వ్రజేత్
ఎవరైనా దూరంగా ఉన్నా, ప్రతి రోజు పవిత్ర హృదయంతో భక్తిగా పురుషోత్తముని స్తుతిస్తే, వారు కూడా విష్ణుపురిని చేరుతారు.
యాత్రాం కరోతి కృష్ణస్య శ్రద్ధయా యః సమాహితః సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకం వ్రజేన్ నరః
ఎవరైనా కృష్ణుని యాత్రను శ్రద్ధతో, ఏకాగ్రతతో చేస్తే, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడై, ఆ మనిషి విష్ణు లోకాన్ని చేరుతాడు.
చక్రం దృష్ట్వా హరేర్ దూరాత్ ప్రాసాదోపరి సంస్థితమ్ సహసా ముచ్యతే పాపాన్ నరో భక్త్యా ప్రణమ్య తత్
హరిదేవుని చక్రాన్ని ఆలయం పై నుండి దూరంగా చూసి, భక్తితో నమస్కరిస్తే, ఆ మనిషి పాపాల నుండి వెంటనే విముక్తుడవుతాడు.
ఆసీత్ కల్పే మునిశ్రేష్ఠాః సంప్రవృత్తే మహాక్షయే నష్టే ఽర్కచన్ద్రే పవనే నష్టే స్థావరజఙ్గమే
మహర్షులారా! ఆ కల్పంలో మహాప్రళయం ప్రారంభమైనప్పుడు, సూర్య చంద్రులు కనబడక, గాలి లేక, స్థావరజంగమములు అంతా నశించిపోయినవి.
ఉదితే ప్రలయాదిత్యే ప్రచణ్డే ఘనగర్జితే విద్యుదుత్పాతసంఘాతైః సంభగ్నే తరుపర్వతే
ప్రళయ కాలంలో భయంకరమైన సూర్యుడు ఉదయించి, మేఘాలు గర్జించగా, మెరుపుల తాకిడితో చెట్లు పర్వతాలు విరిగిపడిపోయాయి.
లోకే చ సంహృతే సర్వే మహదుల్కానిబర్హణే శుష్కేషు సర్వతోయేషు సరఃసు చ సరిత్సు చ
ప్రపంచమంతా నశించిపోయి, మహా ఉల్కలతో అంతా తొలగిపోయి, సరస్సులు, నదుల్లోని నీళ్ళు మొత్తం ఎండిపోయాయి.
తతః సంవర్తకో వహ్నిర్ వాయునా సహ భో ద్విజాః లోకం తు ప్రావిశత్ సర్వమ్ ఆదిత్యైర్ ఉపశోభితమ్
ఆ తరువాత, బ్రాహ్మణులారా! ఆ సంహారాగ్ని, గాలితో కలిసి, సూర్యులతో ప్రకాశిస్తూ, మొత్తం లోకాన్ని ప్రవేశించింది.
పశ్చాత్ స పృథివీం భిత్త్వా ప్రవిశ్య చ రసాతలమ్ దేవదానవయక్షాణాం భయం జనయతే మహత్
తర్వాత, ఆ అగ్ని భూమిని చీల్చి, పాతాళంలోకి ప్రవేశించి, దేవతలు, దానవులు, యక్షులకు మహా భయాన్ని కలిగించింది.
నిర్దహన్ నాగలోకం చ యచ్ చ కించిత్ క్షితావ్ ఇహ అధస్తాన్ మునిశార్దూలాః సర్వం నాశయతే క్షణాత్
మునిశార్దూలులారా! ఆ అగ్ని నాగలోకాన్ని, భూమికి క్రింద ఉన్నదంతా కాల్చి, క్షణంలోనే అంతా నశింపజేసింది.
తతో యోజనవింశానాం సహస్రాణి శతాని చ నిర్దహత్య్ ఆశుగో వాయుః స చ సంవర్తకో ఽనలః
తర్వాత, వేగంగా ఉన్న గాలి, సంహారాగ్ని కలిసి, లక్షల యోజనల దూరాన్ని కాల్చేశాయి.
సదేవాసురగన్ధర్వం సయక్షోరగరాక్షసమ్ తతో దహతి సందీప్తః సర్వమ్ ఏవ జగత్ ప్రభుః
ఆ ప్రకాశవంతమైన ప్రభువు, దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, యక్షులు, ఉరగులు, రాక్షసులతో కూడిన జగత్తును మొత్తం కాల్చేశాడు.
ప్రదీప్తో ఽసౌ మహారౌద్రః కల్పాగ్నిర్ ఇతి సంశ్రుతః మహాజ్వాలో మహార్చిష్మాన్ సంప్రదీప్తమహాస్వనః
ఆ మహా భయంకరమైన అగ్ని, సంహారాగ్ని అని ప్రసిద్ధి, గొప్ప జ్వాలలు, మహా కాంతి, భయంకరమైన శబ్దంతో మండిపోతుంది.
సూర్యకోటిప్రతీకాశో జ్వలన్న్ ఇవ స తేజసా త్రైలోక్యం చాదహత్ తూర్ణం ససురాసురమానుషమ్
కోట సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, తన తేజస్సుతో మండిపోతూ, ఆ అగ్ని త్రిలೋಕాన్ని దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులతో సహా వేగంగా కాల్చేసింది.
ఏవంవిధే మహాఘోరే మహాప్రలయదారుణే ఋషిః పరమధర్మాత్మా ధ్యానయోగపరో ఽభవత్
అలాంటి మహా ఘోరమైన, భయంకరమైన మహాప్రళయంలో, ఒక మహర్షి పరమధర్మాత్ముడై, ధ్యానయోగంలో లీనమయ్యాడు.
ఏకః సంతిష్ఠతే విప్రా మార్కణ్డేయేతి విశ్రుతః మోహపాశైర్ నిబద్ధో ఽసౌ క్షుత్తృష్ణాకులితేన్ద్రియాః
ఓ బ్రాహ్మణులారా, అక్కడ ఒంటరిగా ఉన్నాడు ప్రసిద్ధుడైన మార్కండేయుడు. అతను మాయబంధాలకు చిక్కి, ఆకలి దప్పికలతో ఇంద్రియాలు కలవరపడి బాధపడుతున్నాడు.
స దృష్ట్వా తం మహావహ్నిం శుష్కకణ్ఠౌష్ఠతాలుకః తృష్ణార్తః ప్రస్ఖలన్ విప్రాస్ తదాసౌ భయవిహ్వలః
ఆ మహా అగ్నిని చూసి, గొంతు పెదాలు నోరు ఎండిపోయి, దప్పికతో బాధపడుతూ, భయంతో తడబడుతూ ఆ బ్రాహ్మణుడు అక్కడ నిలబడిపోయాడు.
బభ్రామ పృథివీం సర్వాం కాందిశీకో విచేతనః త్రాతారం నాధిగచ్ఛన్ వై ఇతశ్ చేతశ్ చ ధావతి
అతడు చిత్తశుద్ధి లేకుండా, దిక్కుతోచని స్థితిలో, రక్షించేవాడెవ్వరూ కనపడక, ఈ వైపు ఆ వైపు పరుగెడుతూ, భూమంతా తిరిగాడు.
న లేభే చ తదా శర్మ యత్ర విశ్రామ్యతా ద్విజాః కరోమి కిం న జానామి యస్యాహం శరణం వ్రజే
ఆ సమయంలో అతనికి ఎక్కడా శాంతి దొరకలేదు, విశ్రాంతి పొందే చోటు కనపడలేదు. 'నేను ఏమి చేయాలి? ఎవరి వద్ద ఆశ్రయం పొందాలో నాకు తెలియడం లేదు' అని ఆలోచించాడు.
కథం పశ్యామి తం దేవం పురుషేశం సనాతనమ్ ఇతి సంచిన్తయన్ దేవమ్ ఏకాగ్రేణ సనాతనమ్
'ఆ శాశ్వతమైన భూతాధిపతిని నేను ఎలా దర్శించగలను?' అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, తన మనసంతా ఆ శాశ్వత దేవుడిపై కేంద్రీకరించాడు.
ప్రాప్తవాంస్ తత్ పదం దివ్యం మహాప్రలయకారణమ్ పురుషేశమ్ ఇతి ఖ్యాతం వటరాజం సనాతనమ్
అతడు ఆ దివ్యమైన స్థితిని, మహాప్రళయానికి కారణమైన, భూతాధిపతిగా ప్రసిద్ధమైన, శాశ్వతమైన వటవృక్షాన్ని పొందాడు.
త్వరాయుక్తో మునిశ్ చాసౌ న్యగ్రోధస్యాన్తికం యయౌ ఆసాద్య తం మునిశ్రేష్ఠాస్ తస్య మూలే సమావిశత్
ఆపత్కాలంలో ఆ ముని వేగంగా వటవృక్షం దగ్గరకు వెళ్లి, అక్కడికి చేరుకుని, ఆ వృక్షమూలంలో కూర్చున్నాడు.
న కాలాగ్నిభయం తత్ర న చాఙ్గారప్రవర్షణమ్ న సంవర్తాగమస్ తత్ర న చ వజ్రాశనిస్ తథా
అక్కడ కాలాగ్ని భయం లేదు, అగ్నికణాల వర్షం లేదు, ప్రళయ సంకేతాలు లేవు, మెరుపు ముదురు మబ్బులు లేవు.
తతో గజకులప్రఖ్యాస్ తడిన్మాలావిభూషితాః సముత్తస్థుర్ మహామేఘా నభస్య్ అద్భుతదర్శనాః
ఆ తరువాత, ఏనుగుల మందల వలె కనిపించే, మెరుపుల హారాలతో అలంకరించబడిన, అద్భుతంగా కనిపించే మహా మేఘాలు ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
కేచిన్ నీలోత్పలశ్యామాః కేచిత్ కుముదసంనిభాః కేచిత్ కిఞ్జల్కసంకాశాః కేచిత్ పీతాః పయోధరాః
కొన్ని నీలోత్పలాల వలె నీలంగా, కొన్ని కుముదపుష్పాల వలె తెల్లగా, కొన్ని గింజల వలె పసిపచ్చగా, మరికొన్ని పసుపు వర్షమేఘాల వలె కనిపించాయి.
కేచిద్ ధరితసంకాశాః కాకాణ్డసంనిభాస్ తథా కేచిత్ కమలపత్త్రాభాః కేచిద్ ధిఙ్గులసంనిభాః
కొన్ని పచ్చిక వలె ఆకుపచ్చగా, కొన్ని కాకిపెట్ట వలె నలుపుగా, కొన్ని కమలదళాల వలె మెరుస్తూ, మరికొన్ని కుంకుమ వలె ఎర్రగా కనిపించాయి.
కేచిత్ పురవరాకారాః కేచిద్ గిరివరోపమాః కేచిద్ అఞ్జనసంకాశాః కేచిన్ మరకతప్రభాః
కొన్ని పట్టణాల రూపంలో, కొన్ని మహా పర్వతాల వలె, కొన్ని కాజల వలె నల్లగా, మరికొన్ని పచ్చమణుల వలె ప్రకాశించాయి.
విద్యున్మాలాపినద్ధాఙ్గాః సముత్తస్థుర్ మహాఘనాః ఘోరరూపా మహాభాగా ఘోరస్వననినాదితాః
విద్యుత్ హారాలతో అలంకరించబడిన మహా మేఘాలు, భయంకరమైన రూపంతో, గొప్ప శబ్దాలతో, గంభీరంగా ఆకాశంలో పైకి ఎగిశాయి.
తతో జలధరాః సర్వే సమావృణ్వన్ నభస్తలమ్ తైర్ ఇయం పృథివీ సర్వా సపర్వతవనాకరా
తర్వాత ఆ మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాయి. వాటివల్ల ఈ భూమి మొత్తం, పర్వతాలు, అడవులు, సరస్సులు అన్నీ కప్పబడ్డాయి.