నానావ్యాధిశతావర్తే జలబుద్బుదసంనిభే యతస్ తే మతిర్ ఉత్పన్నా విష్ణోర్ ఆరాధనాయ వై
వెయ్యి రకాల వ్యాధుల మధ్య, నీరు బుడగలాంటిది ఈ జీవితం. ఇలాంటి లోకంలో నీ మనసు విష్ణువు ఆరాధన వైపు మొగ్గుచూపింది.
ధన్యస్ త్వం నృపశార్దూల గుణైః సర్వైర్ అలంకృతః సప్రజా పృథివీ ధన్యా సశైలవనకాననా
రాజులలో నీవు ఎంతో ధన్యుడు, అన్ని మంచి లక్షణాలతో అలంకృతుడవు. ప్రజలతో, పర్వతాలు, అడవులు, తోటలతో ఈ భూమి కూడా ధన్యమైంది.
సపురగ్రామనగరా చతుర్వర్ణైర్ అలంకృతా యత్ర త్వం నృపశార్దూల ప్రజాః పాలయితా ప్రభుః
పట్టణాలు, గ్రామాలు, నగరాలు — అన్ని నాలుగు వర్ణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. రాజా! నువ్వు ప్రజలను పాలించే అధిపతి కావడం వల్ల ఇవన్నీ ధన్యమైనవి.
ఏహ్య్ ఏహి సుమహాభాగ ద్రుమే ఽస్మిన్ సుఖశీతలే ఆవాభ్యాం సహ తిష్ఠ త్వం కథాభిర్ ధర్మసంశ్రితః
ఓ మహాభాగుడా! ఈ చల్లని వృక్షం క్రింద రా, నా వెంట ఉండి, మనిద్దరం కలిసి ధర్మముతో కూడిన కథలు చెప్పుకుంటూ ఇక్కడ ఉండవచ్చు.
అయం మమ సహాయస్ తు ఆగతః శిల్పినాం వరః విశ్వకర్మసమః సాక్షాన్ నిపుణః సర్వకర్మసు మయోద్దిష్టాం తు ప్రతిమాం కరోత్య్ ఏష తటం త్యజ
ఇవ్వాళ నా తోడుడు వచ్చాడు. ఇతడు శిల్పుల్లో అగ్రగణ్యుడు, విశ్వకర్మకు సమానం, అన్ని పనుల్లో నిపుణుడు. నేను చెప్పినట్టు విగ్రహాన్ని తయారు చేస్తాడు. నువ్వు ఈ తీరాన్ని విడిచిపెట్టు.
శ్రుత్వైవం వచనం తస్య తదా రాజా ద్విజన్మనః సాగరస్య తటం త్యక్త్వా గత్వా తస్య సమీపతః
ఆ మాటలు విన్న వెంటనే, ఆ రాజు సముద్ర తీరాన్ని వదిలి, అతని దగ్గరికి వెళ్లాడు.
తస్థౌ స నృపతిశ్రేష్ఠో వృక్షచ్ఛాయే సుశీతలే తతస్ తస్మై స విశ్వాత్మా దదావ్ ఆజ్ఞాం ద్విజాకృతిః
ఆ రాజు చల్లని వృక్షం నీడలో నిలబడ్డాడు. వెంటనే ఆ బ్రాహ్మణ రూపంలో ఉన్న విశ్వాత్మా అతనికి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
శిల్పిముఖ్యాయ విప్రేన్ద్రాః కురుష్వ ప్రతిమా ఇతి కృష్ణరూపం పరం శాన్తం పద్మపత్త్రాయతేక్షణమ్
శిల్పి ప్రధానుడికి ఆ బ్రాహ్మణలోకంలో శ్రేష్ఠుడు ఇలా చెప్పాడు: 'కృష్ణుని రూపంలో, ఎంతో శాంతంగా, పద్మపత్రం లాంటి విశాలమైన కళ్లతో విగ్రహాన్ని తయారు చేయు.'
శ్రీవత్సకౌస్తుభధరం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ గౌరాఙ్గం క్షీరవర్ణాభం ద్వితీయం స్వస్తికాఙ్కితమ్
శ్రీవత్స, కౌస్తుభం ధరించినవాడు, శంఖం, చక్రం, గదా పట్టుకున్నవాడు, పాల వర్ణంతో, రెండవదానిపై స్వస్తిక గుర్తు ఉండాలి.
లాఙ్గలాస్త్రధరం దేవమ్ అనన్తాఖ్యం మహాబలమ్ దేవదానవగన్ధర్వయక్షవిద్యాధరోరగైః
లాంగలం, ఆయుధాలు పట్టుకున్న దేవుడు, అనంతుడు, అపారమైన బలమున్నవాడు. దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, విద్యాధరులు, నాగులు ఎవ్వరూ అతడిని పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు.
న విజ్ఞాతో హి తస్యాన్తస్ తేనానన్త ఇతి స్మృతః భగినీం వాసుదేవస్య రుక్మవర్ణాం సుశోభనామ్
అతని అంతం ఎవరికీ తెలియదు కాబట్టి అతడిని అనంతుడు అంటారు. వాసుదేవుని చెల్లెలు, బంగారు వర్ణంతో ప్రకాశించే సుందరురాలు.
తృతీయాం వై సుభద్రాం చ సర్వలక్షణలక్షితామ్
మూడవది సుభద్ర, అన్ని శుభ లక్షణాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
శ్రుత్వైతద్ వచనం తస్య విశ్వకర్మా సుకర్మకృత్ తత్క్షణాత్ కారయామ్ ఆస ప్రతిమాః శుభలక్షణాః
ఆ మాటలు విన్న వెంటనే, విశ్వకర్మ మంచి పనులు చేసే వాడు, వెంటనే ఆ శుభ లక్షణాలున్న విగ్రహాలను తయారు చేయడం మొదలు పెట్టాడు.
ప్రథమం శుక్లవర్ణాభం శారదేన్దుసమప్రభమ్ ఆరక్తాక్షం మహాకాయం స్ఫటావికటమస్తకమ్
మొదట, పాల వర్ణంతో, శరదృతువులోని చంద్రునిలా ప్రకాశించే, ఎర్రని కళ్లతో, పెద్ద శరీరం, విస్తారమైన క్రిస్టల్ తలతో ఉన్న విగ్రహాన్ని చేశాడు.
నీలామ్బరధరం చోగ్రం బలం బలమదోద్ధతమ్ కుణ్డలైకధరం దివ్యం గదాముశలధారిణమ్
నీలం వస్త్రాలు ధరించినవాడు, ఉగ్రంగా, బలంతో ఉప్పొంగిపోయినవాడు, ఒక్క చెవిలో కుండలంతో, దివ్యుడు, గదా, ముసలంతో ఉన్నవాడు.
ద్వితీయం పుణ్డరీకాక్షం నీలజీమూతసంనిభమ్ అతసీపుష్పసంకాశం పద్మపత్త్రాయతేక్షణమ్
రెండవది, పద్మపత్రం లాంటి కళ్లతో, నీలి మేఘంలా, అతసి పువ్వు లాంటి వర్ణంతో, విశాలమైన కళ్లతో ఉన్నవాడు.
పీతవాససమ్ అత్యుగ్రం శుభం శ్రీవత్సలక్షణమ్ చక్రపూర్ణకరం దివ్యం సర్వపాపహరం హరిమ్
పసుపు వర్ణపు వస్త్రాలు ధరించినవాడు, భయంకరమైన రూపంతో, మంగళకరమైనవాడు, శ్రీవత్సం గుర్తుగా ఉన్నవాడు, చేతిలో చక్రాన్ని పట్టుకున్నవాడు, దివ్యమైనవాడు, అన్ని పాపాలను తొలగించేవాడు — హరివే.
తృతీయాం స్వర్ణవర్ణాభాం పద్మపత్త్రాయతేక్షణామ్ విచిత్రవస్త్రసంఛన్నాం హారకేయూరభూషితామ్
మూడవది బంగారు వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, తామర ఆకుల్లా పొడవైన కళ్లతో, అద్భుతమైన వస్త్రాలు ధరించి, హారాలు, కంకణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
విచిత్రాభరణోపేతాం రత్నహారావలమ్బితామ్ పీనోన్నతకుచాం రమ్యాం విశ్వకర్మా వినిర్మమే
వివిధ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, రత్నాల హారాలు మెడలో వేలాడుతూ, పుష్టిగా ఉబ్బిన వక్షోజాలతో, అందంగా ఉన్న ఆ మహిళను విశ్వకర్మ తయారు చేశాడు.
స తు రాజాద్భుతం దృష్ట్వా క్షణేనైకేన నిర్మితాః దివ్యవస్త్రయుగచ్ఛన్నా నానారత్నైర్ అలంకృతాః
రాజు ఆ అద్భుతమైన సృష్టిని ఒక్క క్షణంలో తయారైనదిగా చూసి, దివ్యమైన జతగా వస్త్రాలతో కప్పబడి, నానా రత్నాలతో అలంకరించబడినవారిని చూశాడు.
సర్వలక్షణసంపన్నాః ప్రతిమాః సుమనోహరాః విస్మయం పరమం గత్వా ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్
అన్ని శుభలక్షణాలతో, ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉన్న ఆ ప్రతిమలు, అత్యంత ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, ఇలా మాటలాడాయి.
కిం దేవౌ సమనుప్రాప్తౌ ద్విజరూపధరావ్ ఉభౌ ఉభౌ చాద్భుతకర్మాణౌ దేవవృత్తావ్ అమానుషౌ
మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? బ్రాహ్మణ రూపంలో వచ్చిన దేవతలేనా? మీరు ఇద్దరూ అద్భుతమైన కార్యాలు చేసే వారు, దేవతల వలె ప్రవర్తించే వారు, మానవులకంటే భిన్నమైనవారా?
దేవౌ వా మానుషౌ వాపి యక్షవిద్యాధరౌ యువామ్ కిం ను బ్రహ్మహృషీకేశౌ కిం వసూ కిమ్ ఉతాశ్వినౌ
మీరు దేవతలేనా లేక మానవులేనా? లేక యక్షులు, విద్యాధరులా? మీరు బ్రహ్మా, హృషీకేశుడా? లేక వసువులా, లేదా అశ్వినీదేవతలేనా?
న వేద్మి సత్యసద్భావౌ మాయారూపేణ సంస్థితౌ యువాం గతో ఽస్మి శరణమ్ ఆత్మా తు మే ప్రకాశ్యతామ్
మీ నిజమైన స్వరూపం నాకు తెలియదు — అది నిజమైనదో, మాయ అయినదో. మీరు మాయారూపంలో నిలిచారు. నేను మీ శరణు వచ్చాను; నా ముందు మీ అసలైన స్వరూపాన్ని చూపించండి.
నాహం దేవో న యక్షో వా న దైత్యో న చ దేవరాట్ న బ్రహ్మా న చ రుద్రో ఽహం విద్ధి మాం పురుషోత్తమమ్
నేను దేవుడిని కాదు, యక్షుడిని కాదు, దైత్యుడిని కాదు, దేవేంద్రుడిని కాదు, బ్రహ్మా కాదు, రుద్రుడిని కూడా కాదు. నన్ను పరమపురుషుడిగా తెలుసుకో.
అర్తిహా సర్వలోకానామ్ అనన్తబలపౌరుషః ఆరాధనీయో భూతానామ్ అన్తో యస్య న విద్యతే
ప్రపంచంలోని అన్ని లోకాలకు బాధను తొలగించేవాడిని, అనంతమైన బలంతో, పరాక్రమంతో ఉన్నవాడిని, సమస్త భూతాలు పూజించదగ్గవాడిని, ఎవరికీ అంతం తెలియని వాడిని.
పఠ్యతే సర్వశాస్త్రేషు వేదాన్తేషు నిగద్యతే యమ్ ఆహుర్ జ్ఞానగమ్యేతి వాసుదేవేతి యోగినః
అన్ని శాస్త్రాలలో, ఉపనిషత్తులలో చెప్పబడే వాడిని, జ్ఞానంతో చేరదగినవాడని యోగులు చెప్పే వాడిని — వాసుదేవుడిని.
అహమ్ ఏవ స్వయం బ్రహ్మా అహం విష్ణుః శివో ఽప్య్ అహమ్ ఇన్ద్రో ఽహం దేవరాజశ్ చ జగత్సంయమనో యమః
నేనే బ్రహ్మా, నేనే విష్ణువు, నేనే శివుడు, నేనే ఇంద్రుడు, దేవతల రాజు, నేనే జగత్ నియంత అయిన యముడు.
పృథివ్యాదీని భూతాని త్రేతాగ్నిర్ హుతభుఙ్ నృప వరుణో ఽపాం పతిశ్ చాహం ధరిత్రీ చ మహీధరః
భూమి మొదలైన భూతాలు, త్రేతాగ్ని, హవిస్సు స్వీకరించేవాడు, నీటికి అధిపతి అయిన వరుణుడు, భూమి, పర్వతం — ఇవన్నీ నేనే.
యత్ కించిద్ వాఙ్మయం లోకే జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ చరాచరం చ యద్ విశ్వం మదన్యన్ నాస్తి కించన
ఈ లోకంలో మాట ద్వారా ఉన్నదీ, చలించేది, నిలిచేది, ఈ విశ్వంలో ఉన్న ప్రతిదీ — నన్ను తప్ప మరొకటి లేదు.