యత్ కించిజ్ జీవసంజ్ఞం తు తృణగుల్మపిపీలికమ్ బ్రహ్మా భూత్వా జగత్ సర్వం నిర్మమే స చరాచరమ్
తృణం, పొదలు, చీమలు వంటి జీవులన్నిటినీ బ్రహ్మ తానే అయి, ఈ జగత్తులోని చరాచరములన్నిటిని సృష్టించాడు.
దక్షిణాఙ్గే తథాత్మానం సంచిన్త్య పురుషం స్వయమ్ వామే చైవ తు నారీం స ద్విధా భూతమ్ అకల్పయత్
తర్వాత తనను తాను ధ్యానించి, తన కుడి భాగంలో పురుషుని, ఎడమ భాగంలో స్త్రీని ఏర్పరిచి, తనను తానే రెండు భాగాలుగా చేసుకున్నాడు.
తతః ప్రభృతి లోకే ఽస్మిన్ ప్రజా మైథునసంభవాః అధమోత్తమమధ్యాశ్ చ మమ క్షేత్రాణి యాని చ
అప్పటి నుండి ఈ లోకంలో, నా క్షేత్రాలలో, అధమ, మధ్య, ఉత్తమమైన ప్రాణులు అందరూ మైతున సంబంధం ద్వారా పుడుతున్నారు.
ఏవం సంచిన్త్య దేవో ఽసౌ పురా సలిలయోనిజః జగామ ధ్యానమ్ ఆస్థాయ వాసుదేవాత్మికాం తనుమ్
అలా ఆలోచించిన ఆ పురాతన దేవుడు, జలంలో జన్మించినవాడు, ధ్యానంలో లీనమై, వాసుదేవస్వరూపాన్ని ధరించాడు.
ధ్యానమాత్రేణ దేవేన స్వయమ్ ఏవ జనార్దనః తస్మిన్ క్షణే సముత్పన్నః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్
దేవుడు కేవలం ధ్యానం ద్వారా, ఆ క్షణంలోనే, జనార్దనుడు సహస్రాక్షుడై, సహస్రపాదుడై ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
సహస్రశీర్షా పురుషః పుణ్డరీకనిభేక్షణః సలిలధ్వాన్తమేఘాభః శ్రీమాఞ్ శ్రీవత్సలక్షణః
వెయ్యి తలలు కలిగిన పురుషుడు, కమలపుష్పంలాంటి కళ్లతో, జలమేఘంలా నలుపుగా, మహిమతో, శ్రీవత్స లక్షణంతో దర్శనమిచ్చాడు.
అపశ్యత్ సహసా తం తు బ్రహ్మా లోకపితామహః ఆసనైర్ అర్ఘ్యపాద్యైశ్ చ అక్షతైర్ అభినన్ద్య చ
లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మ అతన్ని అకస్మాత్తుగా చూచి, ఆసనాలు, పాద్యార్ఘ్యాలు, అక్షతాలతో అతన్ని ఆహ్వానించాడు.
తుష్టావ పరమైః స్తోత్రైర్ విరిఞ్చిః సుసమాహితః తతో ఽహమ్ ఉక్తవాన్ దేవం బ్రహ్మాణం కమలోద్భవమ్ కారణం వద మాం తాత మమ ధ్యానస్య సాంప్రతమ్
విరించి, మనస్సు స్థిరపరిచి, ఉత్తమమైన స్తోత్రాలతో అతన్ని స్తుతించాడు. తరువాత నేను, కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మను ఇలా అడిగాను: 'తాత! నా ధ్యానానికి ఇప్పుడే కారణం ఏమిటో చెప్పు.'
జగద్ధితాయ దేవేశ మర్త్యలోకైశ్ చ దుర్లభమ్ స్వర్గద్వారస్య మార్గాణి యజ్ఞదానవ్రతాని చ
'దేవేశ్వరా! జగత్తు హితార్థంగా, మానవలోకులకు దుర్లభమైన, స్వర్గద్వారానికి మార్గములైన యజ్ఞాలు, దానాలు, వ్రతాలు—'
యోగః సత్యం తపః శ్రద్ధా తీర్థాని వివిధాని చ విహాయ సర్వమ్ ఏతేషాం సుఖం తత్సాధనం వద
'యోగం, సత్యం, తపస్సు, శ్రద్ధ, అనేక తీర్థయాత్రలు—ఇవన్నీ పక్కనబెట్టి, సుఖాన్ని పొందే మార్గాన్ని నాకు చెప్పు.'
స్థానం జగత్పతే మహ్యామ్ ఉత్కృష్టం చ యద్ ఉచ్యతే సర్వేషామ్ ఉత్తమం స్థానం బ్రూహి మే పురుషోత్తమ
ఓ జగత్పతే! అందరికీ అత్యుత్తమమైన, శ్రేష్ఠమైన స్థలాన్ని నాకు చెప్పు పరమపురుషుడా.
విధాతుర్ వచనం శ్రుత్వా తతో ఽహం ప్రోక్తవాన్ ప్రియే శృణు బ్రహ్మన్ ప్రవక్ష్యామి నిర్మలం భువి దుర్లభమ్
సృష్టికర్త మాటలు విని, నేను ఇలా చెప్పాను ప్రియమైనవాడా, విను బ్రహ్మన్! భూమిపై దుర్లభమైన పవిత్రమైన స్థలాన్ని నేను వివరిస్తాను.
ఉత్తమం సర్వక్షేత్రాణాం ధన్యం సంసారతారణమ్ గోబ్రాహ్మణహితం పుణ్యం చాతుర్వర్ణ్యసుఖోదయమ్
అది అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాలలో శ్రేష్ఠమైనది, ధన్యమైనది, సంసారాన్ని దాటి పోవడానికి మార్గం, పుణ్యమయమైనది, గోవులకు బ్రాహ్మణులకు మేలు చేసే స్థలం, నాలుగు వర్ణాలవారికి సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
భుక్తిముక్తిప్రదం నౄణాం క్షేత్రం పరమదుర్లభమ్ మహాపుణ్యం తు సర్వేషాం సిద్ధిదం వై పితామహే
అది మానవులకు భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించే అత్యంత దుర్లభమైన క్షేత్రం, అందరికీ మహాపుణ్యాన్ని ఇస్తుంది, సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది పితామహా!
తస్మాద్ ఆసీత్ సముత్పన్నం తీర్థరాజం సనాతనమ్ విఖ్యాతం పరమం క్షేత్రం చతుర్యుగనిషేవితమ్
అక్కడినుంచి శాశ్వతమైన తీర్థరాజు పుట్టింది, అది పరమ క్షేత్రంగా పేరుగాంచింది, నాలుగు యుగాలలోను ఆరాధించబడింది.
సర్వేషామ్ ఏవ దేవానామ్ ఋషీణాం బ్రహ్మచారిణామ్ దైత్యదానవసిద్ధానాం గన్ధర్వోరగరక్షసామ్
అది దేవతలు, ఋషులు, బ్రహ్మచారులు, దైత్యులు, దానవులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు అందరచేత పూజించబడుతుంది.
నాగవిద్యాధరాణాం చ స్థావరస్య చరస్య చ ఉత్తమః పురుషో యస్మాత్ తస్మాత్ స పురుషోత్తమః
అలాగే నాగులు, విద్యాధరులు, స్థావర చరజంతువులందరూ ఆ స్థలాన్ని పూజిస్తారు. ఎందుకంటే పరమపురుషుడు అక్కడే నివసిస్తాడు కాబట్టి ఆయనకు పరమపురుషుడు అనే పేరు వచ్చింది.
దక్షిణస్యోదధేస్ తీరే న్యగ్రోధో యత్ర తిష్ఠతి దశయోజనవిస్తీర్ణం క్షేత్రం పరమదుర్లభమ్
దక్షిణ సముద్రతీరంలో ఒక వటవృక్షం ఉంది. అక్కడ పది యోజనాల వెడల్పుతో ఒక అత్యంత దుర్లభమైన క్షేత్రం ఉంది.
యస్ తు కల్పే సముత్పన్నే మహదుల్కానిబర్హణే వినాశం నైవమ్ అభ్యేతి స్వయం తత్రైవమ్ ఆస్థితః
కల్పం ప్రారంభంలో అక్కడ స్థిరంగా ఉన్నవాడు, మహాప్రళయం జరిగినా నాశనం కాకుండా అక్కడే ఉంటాడు.
దృష్టమాత్రే వటే తస్మింశ్ ఛాయామ్ ఆక్రమ్య చాసకృత్ బ్రహ్మహత్యాత్ ప్రముచ్యేత పాపేష్వ్ అన్యేషు కా కథా
ఆ వటవృక్షాన్ని కేవలం చూడటం వల్ల లేదా దాని నీడలో పదే పదే నిలబడటం వల్ల బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. మరి ఇతర పాపాల గురించి చెప్పనక్కర్లేదు.
ప్రదక్షిణా కృతా యైస్ తు నమస్కారశ్ చ జన్తుభిః సర్వే విధూతపాప్మానస్ తే గతాః కేశవాలయమ్
ఆ వటవృక్షాన్ని ప్రదక్షిణ చేయడం లేదా నమస్కరించడం చేసిన అన్ని జంతువుల పాపాలు తొలగిపోతాయి, వారు కేశవుని లోకాన్ని చేరుతారు.
న్యగ్రోధస్యోత్తరే కించిద్ దక్షిణే కేశవస్య తు ప్రాసాదస్ తత్ర తిష్ఠేత్ తు పదం ధర్మమయం హి తత్
ఆ వటవృక్షానికి కొంచెం ఉత్తరంగా, దక్షిణంగా కేశవుని ఆలయం ఉంది. ఆ స్థలం ధర్మంతో నిండినది.
ప్రతిమాం తత్ర వై దృష్ట్వా స్వయం దేవేన నిర్మితామ్ అనాయాసేన వై యాన్తి భువనం మే తతో నరాః
అక్కడ దేవుడు స్వయంగా తయారు చేసిన ప్రతిమను దర్శించినవారు, సులభంగా నా లోకాన్ని పొందుతారు.
గచ్ఛమానాంస్ తు తాన్ ప్రేక్ష్య ఏకదా ధర్మరాట్ ప్రియే మదన్తికమ్ అనుప్రాప్య ప్రణమ్య శిరసాబ్రవీత్
ఒకసారి వారు వెళ్తున్నప్పుడు, ధర్మరాజు వారిని చూసి, నా దగ్గరకు వచ్చి, తలవంచి ఇలా అన్నాడు ప్రియమైనవాడా.
నమస్ తే భగవన్ దేవ లోకనాథ జగత్పతే క్షీరోదవాసినం దేవం శేషభోగానుశాయినమ్
భగవంతుడా! దేవా! లోకనాథా! జగత్పతే! పాలు సముద్రంలో నివసించే దేవా! శేషుని మీద విశ్రాంతి తీసుకునే వాడా! నీకు నమస్కారం.
వరం వరేణ్యం వరదం కర్తారమ్ అకృతం ప్రభుమ్ విశ్వేశ్వరమ్ అజం విష్ణుం సర్వజ్ఞమ్ అపరాజితమ్
వరాలిచ్చేవాడు, శ్రేష్ఠుడు, వరప్రదాత, సృష్టికర్త, అజన్ముడు, ప్రభువు, విశ్వేశ్వరుడు, అజుడు, విష్ణువు, సర్వజ్ఞుడు, ఎవరికీ ఓడని వాడు.
నీలోత్పలదలశ్యామం పుణ్డరీకనిభేక్షణమ్ సర్వజ్ఞం నిర్గుణం శాన్తం జగద్ధాతారమ్ అవ్యయమ్
నీలకమలదళం వంటి శ్యామవర్ణుడు, కమలములాంటి కన్నులు కలవాడు, సర్వజ్ఞుడు, నిర్గుణుడు, శాంతస్వరూపుడు, జగత్తును పోషించేవాడు, అవినాశి.
సర్వలోకవిధాతారం సర్వలోకసుఖావహమ్ పురాణం పురుషం వేద్యం వ్యక్తావ్యక్తం సనాతనమ్
అన్ని లోకాలకు సృష్టికర్త, అన్ని లోకాలకు సుఖాన్ని ఇస్తాడు, పురాతనుడు, తెలుసుకోవలసిన పురుషుడు, వ్యక్తమూ అవ్యక్తమూ అయిన శాశ్వతుడు.
పరావరాణాం స్రష్టారం లోకనాథం జగద్గురుమ్ శ్రీవత్సోరస్కసంయుక్తం వనమాలావిభూషితమ్
ఎల్లా లోకాలకు సృష్టికర్తయైనవాడిని, లోకపాలకుడిని, జగత్తుకు గురువైనవాడిని, తన ఛాతీపై శ్రీవత్సం అలంకారంగా ధరించినవాడిని, అడవి పూలతో చేసిన హారాన్ని ధరించినవాడిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
పీతవస్త్రం చతుర్బాహుం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ హారకేయూరసంయుక్తం ముకుటాఙ్గదధారిణమ్
పసుపు రంగు వస్త్రాలు ధరించినవాడిని, నాలుగు చేతులతో ఉండి, శంఖం, చక్రం, గదను పట్టుకున్నవాడిని, హారాలు, కంకణాలు ధరించినవాడిని, కిరీటాన్ని, వడలను వేసుకున్నవాడిని.