వనమాలావృతోరస్కం పద్మపత్త్రాయతేక్షణమ్ శ్రీవత్సోరఃసమాయుక్తం ముకుటాఙ్గదశోభితమ్
వనమాలతో అలంకరించబడిన ఛాతి, పద్మపత్రంలాంటి విశాలమైన కళ్ళు, శ్రీవత్సముద్రికతో కూడిన వక్షస్సు, మకుటం, కంకణాలతో ప్రకాశించే రూపం.
స్వపురాత్ స తు నిష్క్రాన్త ఉజ్జయిన్యాః ప్రజాపతిః బలేన మహతా యుక్తః సభృత్యః సపురోహితః
అప్పుడు ప్రజల అధిపతి అయిన ఆ రాజు, ఉజ్జయినీ నగరాన్ని విడిచి, గొప్ప సైన్యంతో, సేవకులతో, పురోహితులతో కలిసి బయలుదేరాడు.
అనుజగ్ముస్ తు తం సర్వే రథినః శస్త్రపాణయః రథైర్ విమానసంకాశైః పతాకాధ్వజసేవితైః
అస్త్రాలు పట్టుకున్న రథసారథులు అందరూ, ఆ మహారాజును వెంబడిస్తూ, ఆకాశంలో ఎగిరే విమానాల్లా మెరిసే, పతాకలు, జెండాలతో అలంకరించబడిన రథాల్లో ప్రయాణించారు.
సాదినశ్ చ తథా సర్వే ప్రాసతోమరపాణయః అశ్వైః పవనసంకాశైర్ అనుజగ్ముస్ తు తం నృపమ్
అలాగే, ప్రాసాలు, ముష్టిపిండాలు పట్టుకున్న అశ్వారోహకులు అందరూ, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలపై ఆ రాజును వెంబడించారు.
హిమవత్సంభవైర్ మత్తైర్ వారణైః పర్వతోపమైః ఈషాదన్తైః సదా మత్తైః ప్రచణ్డైః షష్టిహాయనైః
హిమవంతం లో పుట్టిన, మదంతో ఉప్పొంగిపోయిన, కొండల్లా బలమైన, కొంచెం వంకర దంతాలున్న, ఎప్పుడూ మదమత్తులై, భయంకరమైన, అరవయ్యేళ్ళ ఏనుగులతో కూడి,
హేమకక్షైః సపతాకైర్ ఘణ్టారవవిభూషితైః అనుజగ్ముశ్ చ తం సర్వే గజయుద్ధవిశారదాః
బంగారు కవచాలు ధరించిన, పతాకలతో అలంకరించబడిన, గంటల ధ్వనితో మణిపూసలతో మెరిసే, యుద్ధంలో నిపుణులైన గజసైనికులు అందరూ ఆ మహారాజును వెంబడించారు.
అసంఖ్యేయాశ్ చ పాదాతా ధనుష్ప్రాసాసిపాణయః దివ్యమాల్యామ్బరధరా దివ్యగన్ధానులేపనాః
ఎన్నిక లేని కాలాళ్లు, విల్లు, ప్రాస, ఖడ్గాలు పట్టుకుని, దివ్యమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, పరిమళమైన దివ్య సుగంధాలు పూసుకుని,
అనుజగ్ముశ్ చ తం సర్వే యువానో మృష్టకుణ్డలాః సర్వాస్త్రకుశలాః శూరాః సదా సంగ్రామలాలసాః
వారు అందరూ యువకులు, మెరిసే కుండలాలు ధరించి, అన్ని ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలవారు, ధైర్యవంతులు, యుద్ధానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేవారు, ఆ మహారాజును వెంబడించారు.
అన్తఃపురనివాసిన్యః స్త్రియః సర్వాః స్వలంకృతాః బిమ్బౌష్ఠచారుదశనాః సర్వాభరణభూషితాః
అంతఃపురంలో నివసించే స్త్రీలు అందరూ, సంపూర్ణంగా అలంకరించబడి, బింబపండు వంటి పెదాలు, అందమైన పళ్ళు, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉండేవారు.
దివ్యవస్త్రధరాః సర్వా దివ్యమాల్యవిభూషితాః దివ్యగన్ధానులిప్తాఙ్గాః శరచ్చన్ద్రనిభాననాః
వారు అందరూ దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యమాలలతో అలంకరించబడి, దివ్య సుగంధాలు శరీరానికి పూసుకుని, శరదృతువులోని చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖాలతో ఉండేవారు.
సుమధ్యమాశ్ చారువేషాశ్ చారుకర్ణాలకాఞ్చితాః తామ్బూలరఞ్జితముఖా రక్షిభిశ్ చ సురక్షితాః
సన్నని నడుములు, అందమైన వేషధారణ, చక్కగా వంకరగా వున్న జుట్టు, తాంబూలం వలన ఎర్రబడిన పెదాలు, సేవకుల ద్వారా బాగా రక్షించబడి ఉండేవారు.
యానైర్ ఉచ్చావచైః శుభ్రైర్ మణికాఞ్చనభూషితైః ఉపగీయమానాస్ తాః సర్వా గాయనైః స్తుతిపాఠకైః
ఎత్తయినవి, తక్కువైనవి, తెల్లగా మెరిసే, మణులు, బంగారంతో అలంకరించబడిన వాహనాల్లో, గాయకులు, స్తుతిపాఠకులు పాటలు పాడుతూ వారిని అనుసరించేవారు.
వేష్టితాః శస్త్రహస్తైశ్ చ పద్మపత్త్రాయతేక్షణాః బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యా అనుజగ్ముశ్ చ తం నృపమ్
శస్త్రాలు పట్టుకున్న రక్షకులతో చుట్టుముట్టబడి, పద్మాకారమైన పొడవాటి కళ్లతో, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు కూడా ఆ రాజును వెంబడించారు.
వణిగ్గ్రామగణాః సర్వే నానాపురనివాసినః ధనై రత్నైః సువర్ణైశ్ చ సదారాః సపరిచ్ఛదాః
అన్ని వాణిజ్య సంఘాలు, వివిధ పట్టణాల్లో నివసించే వారు, ధనం, రత్నాలు, బంగారం, భార్యలు, సేవకులతో కలిసి రాజును అనుసరించారు.
అస్త్రవిక్రయకాశ్ చైవ తామ్బూలపణ్యజీవినః తృణవిక్రయకాశ్ చైవ కాష్ఠవిక్రయకారకాః
అస్త్రాలు అమ్మేవారు, తాంబూలపు వ్యాపారులు, గడ్డి అమ్మేవారు, మట్టికట్టెలు అమ్మే వారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
రఙ్గోపజీవినః సర్వే మాంసవిక్రయిణస్ తథా తైలవిక్రయకాశ్ చైవ వస్త్రవిక్రయకాస్ తథా
రంగస్థలంలో జీవనం సాగించే వారు, మాంసం అమ్మేవారు, నూనె అమ్మేవారు, వస్త్రాలు అమ్మేవారు కూడా అందరున్నారు.
ఫలవిక్రయిణశ్ చైవ పత్త్రవిక్రయిణస్ తథా తథా జవసహారాశ్ చ రజకాశ్ చ సహస్రశః
పండ్లు అమ్మేవారు, ఆకులు అమ్మేవారు, భారాలు మోసేవారు, దుస్తులు కడిగే వారైన రాజకులు కూడా వేలాదిగా ఉన్నారు.
గోపాలా నాపితాశ్ చైవ తథాన్యే వస్త్రసూచకాః మేషపాలాశ్ చాజపాలా మృగపాలాశ్ చ హంసకాః
పశుపాలకులు, మంగళివారు, అలాగే వస్త్రాలు కుట్టేవారు, గొర్రెలు, మేకలు, జింకలు, హంసలను కాపాడేవారు కూడా ఉన్నారు.
ధాన్యవిక్రయిణశ్ చైవ సక్తువిక్రయిణశ్ చ యే గుడవిక్రయికాశ్ చైవ తథా లవణజీవినః
ధాన్యం అమ్మేవారు, సట్టు అమ్మేవారు, బెల్లం అమ్మేవారు, ఉప్పు అమ్ముకొని జీవించే వారు కూడా ఉన్నారు.
గాయనా నర్తకాశ్ చైవ తథా మఙ్గలపాఠకాః శైలూషాః కథకాశ్ చైవ పురాణార్థవిశారదాః
గాయకులు, నర్తకులు, మంగళగీతాలు పాడేవారు, నటులు, కథకులు, పురాణాల అర్థంలో నైపుణ్యం కలవారు కూడా ఉన్నారు.
కవయః కావ్యకర్తారో నానాకావ్యవిశారదాః విషఘ్నా గారుడాశ్ చైవ నానారత్నపరీక్షకాః
కవులు, పద్యాలు రాసే వారు, ఎన్నో విధాల పద్యాల్లో నైపుణ్యం కలవారు, విషాన్ని పోగొట్టే వారు, గరుడ విద్యలో నిపుణులు, రత్నాలను పరీక్షించే వారు—
వ్యోకారాస్ తామ్రకారాశ్ చ కాంస్యకారాశ్ చ రూఠకాః కౌషకారాశ్ చిత్రకారాః కున్దకారాశ్ చ పావకాః
లోహాలను రూపకల్పన చేసే వారు, రాగి పనివారు, కంచు పనివారు, బంగారు పనివారు, పట్టు నేయువారు, చిత్రకారులు, మట్టి పాత్రలు చేసే వారు, అగ్ని పనులు చేసే వారు—
దణ్డకారాశ్ చాసికారాః సురాధూతోపజీవినః మల్లా దూతాశ్ చ కాయస్థా యే చాన్యే కర్మకారిణః
కర్రలు తయారు చేసే వారు, కత్తులు తయారు చేసే వారు, మద్యం తయారు చేసి జీవించే వారు, మల్లయోధులు, దూతలు, వ్రాసేవారు, ఇంకా ఇతర పనులు చేసే వారు—
తన్తువాయా రూపకారా వార్తికాస్ తైలపాఠకాః లావజీవాస్ తైత్తిరికా మృగపక్ష్యుపజీవినః
నేయువారు, విగ్రహాలు చేసే వారు, వృత్తిపరులు, నూనె నొక్కే వారు, లావ జివికులు, పక్షుల వేటగాళ్లు, మృగపక్ష్యాదుల వేటతో జీవించే వారు—
గజవైద్యాశ్ చ వైద్యాశ్ చ నరవైద్యాశ్ చ యే నరాః వృక్షవైద్యాశ్ చ గోవైద్యా యే చాన్యే ఛేదదాహకాః
ఏనుగు వైద్యులు, వైద్యులు, మనుషుల వైద్యులు, చెట్ల వైద్యులు, ఆవుల వైద్యులు, ఇంకా కోయడం, కాల్చడం చేసే వారు—
ఏతే నాగరకాః సర్వే యే చాన్యే నానుకీర్తితాః అనుజగ్ముస్ తు రాజానం సమస్తపురవాసినః
ఈ నగరంలో ఉన్నవారు, ఇంకా పేరుపెట్టని వారు కూడా, అందరూ రాజును అనుసరించారు—అందరు పురవాసులు ఆయన వెంట నడిచారు.
యథా వ్రజన్తం పితరం గ్రామాన్తరం సముత్సుకాః అనుయాన్తి యథా పుత్రాస్ తథా తం తే ఽపి నాగరాః
తండ్రి గ్రామాంతరానికి వెళ్తే, కొడుకులు ఎంత ఉత్సాహంగా వెంటపడతారో, అలాగే ఆ నగరవాసులు కూడా రాజును అనుసరించారు.
ఏవం స నృపతిః శ్రీమాన్ వృతః సర్వైర్ మహాజనైః హస్త్యశ్వరథపాదాతైర్ జగామ చ శనైః శనైః
అలా ఆ మహారాజు, గొప్ప ప్రజలందరితో, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలు, కాలాళ్లతో కూడి, మెల్లగా ముందుకు సాగాడు.
ఏవం గత్వా స నృపతిర్ దక్షిణస్యోదధేస్ తటమ్ సర్వైస్ తైర్ దీర్ఘకాలేన బలైర్ అనుగతః ప్రభుః
అలా రాజు, ఆ సైన్యాలన్నింటి వెంట, చాలా కాలం ప్రయాణించి, దక్షిణ సముద్ర తీరానికి చేరాడు.
దదర్శ సాగరం రమ్యం నృత్యన్తమ్ ఇవ చ స్థితమ్ అనేకశతసాహస్రైర్ ఊర్మిభిశ్ చ సమాకులమ్
అతడు ఆ అందమైన సముద్రాన్ని చూశాడు. అది నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపిస్తూ, లక్షలాది అలలతో నిండిపోయి ఉంది.