ఆహర్తా సర్వయజ్ఞానాం హయమేధాదికృత్ తథా దానైర్ యజ్ఞైస్ తపోభిశ్ చ తత్తుల్యో నాస్తి భూపతిః
అన్ని యజ్ఞాలను, ముఖ్యంగా అశ్వమేధయాగాన్ని నిర్వహించినవాడు. దానం, యజ్ఞం, తపస్సులో అతనికి సమానమైన మరొక రాజు లేడు.
సువర్ణమణిముక్తానాం గజాశ్వానాం చ భూపతిః ప్రదదౌ విప్రముఖ్యేభ్యో యాగే యాగే మహాధనమ్
ప్రతి యాగంలో, ఆ రాజు బ్రాహ్మణులకూ బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు వంటి అపారమైన ధనాన్ని దానం చేసేవాడు.
హస్త్యశ్వరథముఖ్యానాం కమ్బలాజినవాససామ్ రత్నానాం ధనధాన్యానామ్ అన్తస్ తస్య న విద్యతే
అతని రాజ్యంలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, మంచి కంబళాలు, చర్మాలు, వస్త్రాలు, రత్నాలు, ధనం, ధాన్యాలు—ఇవి అన్నింటికీ అంతం లేదు.
ఏవం సర్వధనైర్ యుక్తో గుణైః సర్వైర్ అలంకృతః సర్వకామసమృద్ధాత్మా కుర్వన్ రాజ్యమ్ అకణ్టకమ్
అలా అన్ని సంపదలతో కూడి, అన్ని గుణాలతో అలంకరించబడి, అన్ని కోరికలు తీరినవాడై, తన రాజ్యాన్ని ఎలాంటి బాధ లేకుండా పాలించేవాడు.
తస్యేయం మతిర్ ఉత్పన్నా సర్వయోగేశ్వరం హరిమ్ కథమ్ ఆరాధయిష్యామి భుక్తిముక్తిప్రదం ప్రభుమ్
అతనికి ఇలా ఒక ఆలోచన కలిగింది: 'సర్వయోగేశ్వరుడైన హరిని, భోగముక్తిని ప్రసాదించే ప్రభువును నేను ఎలా ఆరాధించాలి?'
విచార్య సర్వశాస్త్రాణి తన్త్రాణ్య్ ఆగమవిస్తరమ్ ఇతిహాసపురాణాని వేదాఙ్గాని చ సర్వశః
అతడు అన్ని శాస్త్రాలు, తంత్రాలు, ఆగమాల విస్తారాన్ని, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, వేదాంగాలను పూర్తిగా పరిశీలించాడు.
ధర్మశాస్త్రాణి సర్వాణి నియమాన్ ఋషిభాషితాన్ వేదాఙ్గాని చ శాస్త్రాణి విద్యాస్థానాని యాని చ
అన్ని ధర్మశాస్త్రాలు, ఋషులు చెప్పిన నియమాలు, వేదాంగాలు, విద్యాస్థానాలు—ఇవి అన్నింటినీ అతడు పరిశీలించాడు.
గురుం సంసేవ్య యత్నేన బ్రాహ్మణాన్ వేదపారగాన్ ఆధాయ పరమాం కాష్ఠాం కృతకృత్యో ఽభవత్ తదా
తన గురువును, వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులను శ్రద్ధతో సేవించి, పరమమైన స్థితిని పొందినవాడై, తన జీవిత ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చుకున్నాడు.
సంప్రాప్య పరమం తత్త్వం వాసుదేవాఖ్యమ్ అవ్యయమ్ భ్రాన్తిజ్ఞానాద్ అతీతస్ తు ముముక్షుః సంయతేన్ద్రియః
వాసుదేవుడనే అవినాశి పరమతత్త్వాన్ని తెలుసుకొని, మాయా అజ్ఞానాన్ని దాటి, ముక్తిని కోరుతూ, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడయ్యాడు.
కథమ్ ఆరాధయిష్యామి దేవదేవం సనాతనమ్ పీతవస్త్రం చతుర్బాహుం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్
శాశ్వతమైన దేవదేవుడైన, పీతాంబరధారి, నాలుగు చేతులతో, శంఖచక్రగదాధారుడైన ఆ పరమేశ్వరుని నేను ఎలా ఆరాధించాలి?
వనమాలావృతోరస్కం పద్మపత్త్రాయతేక్షణమ్ శ్రీవత్సోరఃసమాయుక్తం ముకుటాఙ్గదశోభితమ్
వనమాలతో అలంకరించబడిన ఛాతి, పద్మపత్రంలాంటి విశాలమైన కళ్ళు, శ్రీవత్సముద్రికతో కూడిన వక్షస్సు, మకుటం, కంకణాలతో ప్రకాశించే రూపం.
స్వపురాత్ స తు నిష్క్రాన్త ఉజ్జయిన్యాః ప్రజాపతిః బలేన మహతా యుక్తః సభృత్యః సపురోహితః
అప్పుడు ప్రజల అధిపతి అయిన ఆ రాజు, ఉజ్జయినీ నగరాన్ని విడిచి, గొప్ప సైన్యంతో, సేవకులతో, పురోహితులతో కలిసి బయలుదేరాడు.
అనుజగ్ముస్ తు తం సర్వే రథినః శస్త్రపాణయః రథైర్ విమానసంకాశైః పతాకాధ్వజసేవితైః
అస్త్రాలు పట్టుకున్న రథసారథులు అందరూ, ఆ మహారాజును వెంబడిస్తూ, ఆకాశంలో ఎగిరే విమానాల్లా మెరిసే, పతాకలు, జెండాలతో అలంకరించబడిన రథాల్లో ప్రయాణించారు.
సాదినశ్ చ తథా సర్వే ప్రాసతోమరపాణయః అశ్వైః పవనసంకాశైర్ అనుజగ్ముస్ తు తం నృపమ్
అలాగే, ప్రాసాలు, ముష్టిపిండాలు పట్టుకున్న అశ్వారోహకులు అందరూ, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలపై ఆ రాజును వెంబడించారు.
హిమవత్సంభవైర్ మత్తైర్ వారణైః పర్వతోపమైః ఈషాదన్తైః సదా మత్తైః ప్రచణ్డైః షష్టిహాయనైః
హిమవంతం లో పుట్టిన, మదంతో ఉప్పొంగిపోయిన, కొండల్లా బలమైన, కొంచెం వంకర దంతాలున్న, ఎప్పుడూ మదమత్తులై, భయంకరమైన, అరవయ్యేళ్ళ ఏనుగులతో కూడి,
హేమకక్షైః సపతాకైర్ ఘణ్టారవవిభూషితైః అనుజగ్ముశ్ చ తం సర్వే గజయుద్ధవిశారదాః
బంగారు కవచాలు ధరించిన, పతాకలతో అలంకరించబడిన, గంటల ధ్వనితో మణిపూసలతో మెరిసే, యుద్ధంలో నిపుణులైన గజసైనికులు అందరూ ఆ మహారాజును వెంబడించారు.
అసంఖ్యేయాశ్ చ పాదాతా ధనుష్ప్రాసాసిపాణయః దివ్యమాల్యామ్బరధరా దివ్యగన్ధానులేపనాః
ఎన్నిక లేని కాలాళ్లు, విల్లు, ప్రాస, ఖడ్గాలు పట్టుకుని, దివ్యమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, పరిమళమైన దివ్య సుగంధాలు పూసుకుని,
అనుజగ్ముశ్ చ తం సర్వే యువానో మృష్టకుణ్డలాః సర్వాస్త్రకుశలాః శూరాః సదా సంగ్రామలాలసాః
వారు అందరూ యువకులు, మెరిసే కుండలాలు ధరించి, అన్ని ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలవారు, ధైర్యవంతులు, యుద్ధానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేవారు, ఆ మహారాజును వెంబడించారు.
అన్తఃపురనివాసిన్యః స్త్రియః సర్వాః స్వలంకృతాః బిమ్బౌష్ఠచారుదశనాః సర్వాభరణభూషితాః
అంతఃపురంలో నివసించే స్త్రీలు అందరూ, సంపూర్ణంగా అలంకరించబడి, బింబపండు వంటి పెదాలు, అందమైన పళ్ళు, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉండేవారు.
దివ్యవస్త్రధరాః సర్వా దివ్యమాల్యవిభూషితాః దివ్యగన్ధానులిప్తాఙ్గాః శరచ్చన్ద్రనిభాననాః
వారు అందరూ దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యమాలలతో అలంకరించబడి, దివ్య సుగంధాలు శరీరానికి పూసుకుని, శరదృతువులోని చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖాలతో ఉండేవారు.
సుమధ్యమాశ్ చారువేషాశ్ చారుకర్ణాలకాఞ్చితాః తామ్బూలరఞ్జితముఖా రక్షిభిశ్ చ సురక్షితాః
సన్నని నడుములు, అందమైన వేషధారణ, చక్కగా వంకరగా వున్న జుట్టు, తాంబూలం వలన ఎర్రబడిన పెదాలు, సేవకుల ద్వారా బాగా రక్షించబడి ఉండేవారు.
యానైర్ ఉచ్చావచైః శుభ్రైర్ మణికాఞ్చనభూషితైః ఉపగీయమానాస్ తాః సర్వా గాయనైః స్తుతిపాఠకైః
ఎత్తయినవి, తక్కువైనవి, తెల్లగా మెరిసే, మణులు, బంగారంతో అలంకరించబడిన వాహనాల్లో, గాయకులు, స్తుతిపాఠకులు పాటలు పాడుతూ వారిని అనుసరించేవారు.
వేష్టితాః శస్త్రహస్తైశ్ చ పద్మపత్త్రాయతేక్షణాః బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యా అనుజగ్ముశ్ చ తం నృపమ్
శస్త్రాలు పట్టుకున్న రక్షకులతో చుట్టుముట్టబడి, పద్మాకారమైన పొడవాటి కళ్లతో, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు కూడా ఆ రాజును వెంబడించారు.
వణిగ్గ్రామగణాః సర్వే నానాపురనివాసినః ధనై రత్నైః సువర్ణైశ్ చ సదారాః సపరిచ్ఛదాః
అన్ని వాణిజ్య సంఘాలు, వివిధ పట్టణాల్లో నివసించే వారు, ధనం, రత్నాలు, బంగారం, భార్యలు, సేవకులతో కలిసి రాజును అనుసరించారు.
అస్త్రవిక్రయకాశ్ చైవ తామ్బూలపణ్యజీవినః తృణవిక్రయకాశ్ చైవ కాష్ఠవిక్రయకారకాః
అస్త్రాలు అమ్మేవారు, తాంబూలపు వ్యాపారులు, గడ్డి అమ్మేవారు, మట్టికట్టెలు అమ్మే వారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
రఙ్గోపజీవినః సర్వే మాంసవిక్రయిణస్ తథా తైలవిక్రయకాశ్ చైవ వస్త్రవిక్రయకాస్ తథా
రంగస్థలంలో జీవనం సాగించే వారు, మాంసం అమ్మేవారు, నూనె అమ్మేవారు, వస్త్రాలు అమ్మేవారు కూడా అందరున్నారు.
ఫలవిక్రయిణశ్ చైవ పత్త్రవిక్రయిణస్ తథా తథా జవసహారాశ్ చ రజకాశ్ చ సహస్రశః
పండ్లు అమ్మేవారు, ఆకులు అమ్మేవారు, భారాలు మోసేవారు, దుస్తులు కడిగే వారైన రాజకులు కూడా వేలాదిగా ఉన్నారు.
గోపాలా నాపితాశ్ చైవ తథాన్యే వస్త్రసూచకాః మేషపాలాశ్ చాజపాలా మృగపాలాశ్ చ హంసకాః
పశుపాలకులు, మంగళివారు, అలాగే వస్త్రాలు కుట్టేవారు, గొర్రెలు, మేకలు, జింకలు, హంసలను కాపాడేవారు కూడా ఉన్నారు.
ధాన్యవిక్రయిణశ్ చైవ సక్తువిక్రయిణశ్ చ యే గుడవిక్రయికాశ్ చైవ తథా లవణజీవినః
ధాన్యం అమ్మేవారు, సట్టు అమ్మేవారు, బెల్లం అమ్మేవారు, ఉప్పు అమ్ముకొని జీవించే వారు కూడా ఉన్నారు.
గాయనా నర్తకాశ్ చైవ తథా మఙ్గలపాఠకాః శైలూషాః కథకాశ్ చైవ పురాణార్థవిశారదాః
గాయకులు, నర్తకులు, మంగళగీతాలు పాడేవారు, నటులు, కథకులు, పురాణాల అర్థంలో నైపుణ్యం కలవారు కూడా ఉన్నారు.