యే సముద్రే నదీదుర్గే పర్వతేషు గుహాసు చ వృక్షమూలేషు గోష్ఠేషు కాన్తారగహనేషు చ
సముద్రంలో, నదీ దుర్గాల్లో, పర్వతాల్లో, గుహల్లో, వృక్షాల వేరుల దగ్గర, గోశాలలో, అడవి లోపల ఉన్నవారు,
చతుష్పథేషు రథ్యాసు చత్వరేషు సభాసు చ హస్త్యశ్వరథశాలాసు జీర్ణోద్యానాలయేషు చ
చౌరస్తాల్లో, వీధుల్లో, చౌరస్తాలలో, సభల్లో, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల శాలల్లో, పాడైన తోటలు, ఇళ్లలో ఉన్నవారు,
యేషు పఞ్చసు భూతేషు దిశాసు విదిశాసు చ ఇన్ద్రార్కయోర్ మధ్యగతా యే చ చన్ద్రార్కరశ్మిషు
ఐదు భూతాల్లో, దిక్కుల్లో, ఉపదిక్కుల్లో, ఇంద్రుడు, సూర్యుడి మధ్యలో, చంద్రుడు, సూర్యుని కిరణాల్లో ఉన్నవారు,
రసాతలగతా యే చ యే చ తస్మాత్ పరం గతాః నమస్ తేభ్యో నమస్ తేభ్యో నమస్ తేభ్యస్ తు సర్వశః
రసాతలంలో నివసించే వారు, దాని కంటే పైన ఉన్నవారు—వారందరికీ, వారందరికీ, వారందరికీ నమస్కారం.
సర్వస్ త్వం సర్వగో దేవః సర్వభూతపతిర్ భవః సర్వభూతాన్తరాత్మా చ తేన త్వం న నిమన్త్రితః
ప్రభూ! నీవే అన్నీ, నీవు ఎక్కడైనా ఉన్నవాడవు, సమస్త జీవుల అధిపతివి, ప్రతి ప్రాణిలో అంతరాత్మవు. అందుకే నిన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించాల్సిన అవసరం లేదు.
త్వమ్ ఏవ చేజ్యసే దేవ యజ్ఞైర్ వివిధదక్షిణైః త్వమ్ ఏవ కర్తా సర్వస్య తేన త్వం న నిమన్త్రితః
ప్రభూ! వివిధ రకాల యజ్ఞాలతో, అనేక దక్షిణలతో నిన్నే పూజించబడుతున్నావు. ఈ లోకంలో జరిగే ప్రతిదానికి నీవే కర్తవు. అందుకే నిన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించలేదు.
అథవా మాయయా దేవ మోహితః సూక్ష్మయా తవ తస్మాత్ తు కారణాద్ వాపి త్వం మయా న నిమన్త్రితః
లేకపోతే, ప్రభూ! నీ సూక్ష్మమైన మాయ వల్ల నేను మోసపోయి ఉండవచ్చు. లేదా ఇంకేదైనా కారణం వల్ల నేను నిన్ను ఆహ్వానించలేదు.
ప్రసీద మమ దేవేశ త్వమ్ ఏవ శరణం మమ త్వం గతిస్ త్వం ప్రతిష్ఠా చ న చాన్యో ఽస్తీతి మే మతిః
దేవతల అధిపతీ! దయచూపు. నీవే నాకు ఆశ్రయం, నీవే నా గమ్యం, నీవే నా ఆధారం. నీతో పాటు ఇంకెవరూ లేరు అని నా నమ్మకం.
స్తుత్వైవం స మహాదేవం విరరామ మహామతిః భగవాన్ అపి సుప్రీతః పునర్ దక్షమ్ అభాషత
అలా మహాదేవుడిని స్తుతించి, ఆ జ్ఞానవంతుడు మౌనమయ్యాడు. భగవంతుడు సంతోషంతో మళ్లీ దక్షుణ్ణి ఉద్దేశించి పలికాడు.
పరితుష్టో ఽస్మి తే దక్ష స్తవేనానేన సువ్రత బహునా తు కిమ్ ఉక్తేన మత్సమీపం గమిష్యసి
దక్షా! నీ స్తోత్రంతో నేను తృప్తిపడాను. నీకు మంచి వ్రతముంది. ఎక్కువ మాటలు అవసరం లేదు. నువ్వు నా సమీపానికి రానున్నావు.
తథైవమ్ అబ్రవీద్ వాక్యం త్రైలోక్యాధిపతిర్ భవః కృత్వాశ్వాసకరం వాక్యం సర్వజ్ఞో వాక్యసంహితమ్
మూడు లోకాల అధిపతి అయిన భవుడు, అందరికీ ధైర్యాన్నిచ్చే, జ్ఞానభరితమైన మాటలు పలికాడు.
దక్ష దుఃఖం న కర్తవ్యం యజ్ఞవిధ్వంసనం ప్రతి అహం యజ్ఞహనస్ తుభ్యం దృష్టమ్ ఏతత్ పురానఘ
దక్షా! యజ్ఞం నాశనం అయినందుకు బాధపడకూడదు. యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయడంలో నేనే కారణం. ఇదంతా నీవు మునుపు కూడా చూశావు కదా, పాపరహితుడా!
భూయశ్ చ త్వం వరమ్ ఇమం మత్తో గృహ్ణీష్వ సువ్రత ప్రసన్నసుముఖో భూత్వా మమైకాగ్రమనాః శృణు
మంచి వ్రతమున్నవాడా! మళ్లీ నా నుండి ఈ వరాన్ని స్వీకరించు. నేను సంతోషంగా, చిరునవ్వుతో ఉన్నాను. మనస్సు ఏకాగ్రంగా పెట్టుకుని విను.
అశ్వమేధసహస్రస్య వాజపేయశతస్య వై ప్రజాపతే మత్ప్రసాదాత్ ఫలభాగీ భవిష్యసి
ప్రజాపతీ! నా అనుగ్రహంతో నువ్వు వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలితాన్ని, వంద వాజపేయ యజ్ఞాల ఫలితాన్ని పొందుతావు.
వేదాన్ షడఙ్గాన్ బుధ్యస్వ సాంఖ్యయోగాంశ్ చ కృత్స్నశః తపశ్ చ విపులం తప్త్వా దుశ్చరం దేవదానవైః
వేదాలు, వాటి ఆరు అంగాలు, సంపూర్ణంగా సాంఖ్యయోగాలను తెలుసుకో. దేవతలు, దానవులు కూడా చేయలేని గొప్ప తపస్సు చేయు.
అబ్దైర్ ద్వాదశభిర్ యుక్తం గూఢమ్ అప్రజ్ఞనిన్దితమ్ వర్ణాశ్రమకృతైర్ ధర్మైర్ వినీతం న క్వచిత్ క్వచిత్
పన్నెండు సంవత్సరాలు, అజ్ఞానులు తప్పుపడేలా, వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను పాటిస్తూ, ఎక్కడా నియమాలు తడబడకుండా, క్రమంగా నడిపించబడుతుంది.
సమాగతం వ్యవసితం పశుపాశవిమోక్షణమ్ సర్వేషామ్ ఆశ్రమాణాం చ మయా పాశుపతం వ్రతమ్
ప్రతి ఆశ్రమానికి, పశుపాశ బంధనాల నుంచి విముక్తి కోసం, నేను పాశుపత వ్రతాన్ని స్థాపించాను.
ఉత్పాదితం దక్ష శుభం సర్వపాపవిమోచనమ్ అస్య చీర్ణస్య యత్ సమ్యక్ ఫలం భవతి పుష్కలమ్ తచ్ చాస్తు సుమహాభాగ మానసస్ త్యజ్యతాం జ్వరః
దక్షా! ఈ శుభమైన వ్రతం అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి కలిగించేలా ఏర్పడింది. దీనిని సరిగ్గా ఆచరించిన ఫలితం ఎంత ఉన్నతమైనదో, అది నీకే కలగాలి. మహాభాగుడా! నీ మనసు బాధను వదిలిపెట్టు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తు దేవేశః సపత్నీకః సహానుగః అదర్శనమ్ అనుప్రాప్తో దక్షస్యామితతేజసః
అలా చెప్పి, దేవతల అధిపతి తన భార్యతో, అనుచరులతో కలిసి, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న దక్షునికి కనబడకుండా పోయాడు.
అవాప్య చ తథా భాగం యథోక్తం చోమయా భవః జ్వరం చ సర్వధర్మజ్ఞో బహుధా వ్యభజత్ తదా
నాకు చెప్పిన విధంగా భాగాన్ని పొందిన భవుడు, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడు, ఆ సమయంలో జ్వరాన్ని అనేక విధాలుగా పంచిపెట్టాడు.
శాన్త్యర్థం సర్వభూతానాం శృణుధ్వమ్ అథ వై ద్విజాః శిఖాభితాపో నాగానాం పర్వతానాం శిలాజతు
అన్ని జీవుల శాంతికోసం, వినండి ద్విజులారా! నాగులకు శిరస్సులో తాపం, పర్వతాలకు రాళ్లలో, శిలాజతులో తాపం కలిగింది.
అపాం తు నీలికాం విద్యాన్ నిర్మోకో భుజగేషు చ ఖోరకః సౌరభేయాణామ్ ఊఖరః పృథివీతలే
నీళ్లలో నీలికా, పాములకు నిర్మోకము, సౌరభేయులకు ఖోరకము, భూమిపై ఊఖరము ఉండేలా ఏర్పడింది.
శునామ్ అపి చ ధర్మజ్ఞా దృష్టిప్రత్యవరోధనమ్ రన్ధ్రాగతమ్ అథాశ్వానాం శిఖోద్భేదశ్ చ బర్హిణామ్
కుక్కల్లో ధర్మాన్ని తెలిసినవాళ్లకైనా చూపు అడ్డుపడుతుంది. గుర్రాల్లో ముక్కు ద్వారా లోపం వస్తుంది. నెమళ్లలో తలపై ఉన్న కొమ్ము చీలిపోతుంది.
నేత్రరాగః కోకిలానాం ద్వేషః ప్రోక్తో మహాత్మనామ్ జనానామ్ అపి భేదశ్ చ సర్వేషామ్ ఇతి నః శ్రుతమ్
కోయిలల్లో కళ్లకు ఎరుపు రావడం అంటారు. గొప్ప మనుషుల్లో ద్వేషం కలుగుతుంది. జనాల్లో విభేదాలు కూడా ఉంటాయని మేము విన్నాము.
శుకానామ్ అపి సర్వేషాం హిక్కికా ప్రోచ్యతే జ్వరః శార్దూలేష్వ్ అథ వై విప్రాః శ్రమో జ్వర ఇహోచ్యతే
పిచ్చుకల్లో అందరికీ హిక్కా వస్తుంది. పులుల్లో జ్వరం వస్తుంది, మునివరులారా! వీరిలో అలసట, జ్వరం ఉంటాయని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
మానుషేషు చ సర్వజ్ఞా జ్వరో నామైష కీర్తితః మరణే జన్మని తథా మధ్యే చాపి నివేశితః
మనుషుల్లో, జ్ఞానులారా, ఈ జ్వరం అనే పేరు కలిగి ఉంది. ఇది మరణ సమయంలో, పుట్టుకలో, మధ్యలో కూడా ఉంటుంది.
ఏతన్ మాహేశ్వరం తేజో జ్వరో నామ సుదారుణః నమస్యశ్ చైవ మాన్యశ్ చ సర్వప్రాణిభిర్ ఈశ్వరః
ఇది మహేశ్వరుని గొప్ప తేజస్సు, జ్వరం అని పిలవబడుతుంది, చాలా భయంకరమైనది. అన్ని జీవులు ఆయనను పూజించాలి, గౌరవించాలి, ఎందుకంటే ఆయనే ప్రభువు.
ఇమాం జ్వరోత్పత్తిమ్ అదీనమానసః పఠేత్ సదా యః సుసమాహితో నరః విముక్తరోగః స నరో ముదాయుతో లభేత కామాంశ్ చ యథామనీషితాన్
ఎవరైనా మనస్సు నిలకడగా ఉంచి, ఈ జ్వర ఉత్పత్తిని ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా చదివితే, వారు రోగాలు లేకుండా, ఆనందంగా, తాము కోరిన కోరికలు పొందుతారు.
దక్షప్రోక్తం స్తవం చాపి కీర్తయేద్ యః శృణోతి వా నాశుభం ప్రాప్నుయాత్ కించిద్ దీర్ఘమ్ ఆయుర్ అవాప్నుయాత్
దక్షుడు చెప్పిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరైనా పాడినా, వినినా వారికి ఏ అపశకునం కలగదు. వారు దీర్ఘాయువు పొందుతారు.
యథా సర్వేషు దేవేషు వరిష్ఠో భగవాన్ భవః తథా స్తవో వరిష్ఠో ఽయం స్తవానాం దక్షనిర్మితః
ఎలా దేవతల్లో భగవంతుడు భవుడు శ్రేష్ఠుడో, అలాగే దక్షుడు చేసిన ఈ స్తోత్రం కూడా స్తోత్రాల్లో అత్యుత్తమం.