ఏవమ్ ఉక్త్వా తు విప్రర్షిః పునర్ దక్షమ్ అభాషత
అలా చెప్పిన తరువాత, ఆ బ్రహ్మర్షి మళ్లీ దక్షునితో మాట్లాడాడు.
పూజ్యం చ పశుభర్తారం కస్మాన్ నార్చయసే ప్రభుమ్
పూజకు అర్హుడైన పశుభర్త అయిన ప్రభువును నీవు ఎందుకు పూజించడంలేదు?
సన్తి మే బహవో రుద్రాః శూలహస్తాః కపర్దినః ఏకాదశస్థానగతా నాన్యం విద్మో మహేశ్వరమ్
నా వద్ద అనేక మంది రుద్రులు ఉన్నారు. వారు త్రిశూలాలు పట్టుకుని జటాజూటంతో పదకొండు చోట్ల స్థిరంగా ఉన్నారు. మహేశ్వరుడిని మించిన వేరే గొప్ప ప్రభువును మేము ఎవరినీ తెలియము.
సర్వేషామ్ ఏకమన్త్రో ఽయం మమేశో న నిమన్త్రితః యథాహం శంకరాద్ ఊర్ధ్వం నాన్యం పశ్యామి దైవతమ్ తథా దక్షస్య విపులో యజ్ఞో ఽయం న భవిష్యతి
అందరికీ ఒకే మంత్రం ఉంది. నా ఇష్టదేవుడిని ఆహ్వానించలేదు. నేను చూస్తున్న ప్రకారం శంకరుడిని మించి ఇంకొక దేవుడిని కనిపెట్టలేను. అందువల్ల దక్షుని ఈ గొప్ప యజ్ఞం ఫలించదు.
విష్ణోశ్ చ భాగా వివిధాః ప్రదత్తాస్ తథా చ రుద్రేభ్య ఉత ప్రదత్తాః అన్యే ఽపి దేవా నిజభాగయుక్తా దదామి భాగం న తు శంకరాయ
విష్ణువుకి వివిధ భాగాలు ఇచ్చారు. అలాగే రుద్రులకు కూడా ఇచ్చారు. ఇతర దేవతలకు వారి వాటాలు కేటాయించారు. నేను అందరికీ భాగాలు ఇస్తాను, కాని శంకరుడికి మాత్రం ఇవ్వను.
గతాస్ తు దేవతా జ్ఞాత్వా శైలరాజసుతా తదా ఉవాచ వచనం శర్వం దేవం పశుపతిం పతిమ్
దేవతలు ఇది తెలిసి, ఆ సమయంలో పర్వతరాజు కుమార్తె దగ్గరకు వెళ్లారు. ఆమె శర్వుడైన దేవుని, పశుపతిపతికి ఇలా చెప్పింది.
భగవన్ కుత్ర యాన్త్య్ ఏతే దేవాః శక్రపురోగమాః బ్రూహి తత్త్వేన తత్త్వజ్ఞ సంశయో మే మహాన్ అయమ్
ప్రభూ! ఇంద్రుడు ముందుండి నడిపిస్తున్న ఈ దేవతలు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? నిజంగా చెప్పండి, సత్యాన్ని తెలిసినవాడవు కదా. నాకు ఈ విషయంలో గొప్ప సందేహం కలిగింది.
దక్షో నామ మహాభాగే ప్రజానాం పతిర్ ఉత్తమః హయమేధేన యజతే తత్ర యాన్తి దివౌకసః
మహాభాగే! దక్షుడు అనే వాడు ప్రజలకన్నా గొప్ప అధిపతి. అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞం నిర్వహిస్తున్నాడు. అందుకే ఆ దేవతలు అక్కడికి వెళ్తున్నారు.
యజ్ఞమ్ ఏతం మహాభాగ కిమర్థం నానుగచ్ఛసి కేన వా ప్రతిషేధేన గమనం తే న విద్యతే
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞానికి నువ్వు ఎందుకు వెళ్ళడం లేదు? ఏ కారణంతో నీకు వెళ్లటానికి అనుమతి లేదు?
సురైర్ ఏవ మహాభాగే సర్వమ్ ఏతద్ అనుష్ఠితమ్ యజ్ఞేషు మమ సర్వేషు న భాగ ఉపకల్పితః
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞాన్ని దేవతలే నిర్వహించారు. నా యజ్ఞాలలో నాకు ఎక్కడా భాగం కేటాయించలేదు.
పూర్వాగతేన గన్తవ్యం మార్గేణ వరవర్ణిని న మే సురాః ప్రయచ్ఛన్తి భాగం యజ్ఞస్య ధర్మతః
చక్కని వర్ణమున్నవాడివి! ముందుగా నిర్ణయించిన మార్గంలోనే వెళ్లాలి. దేవతలు నాకు ధర్మబద్ధంగా యజ్ఞంలో భాగం ఇవ్వడం లేదు.
భగవన్ సర్వదేవేషు ప్రభావాభ్యధికో గుణైః అజేయశ్ చాప్య్ అధృష్యశ్ చ తేజసా యశసా శ్రియా
ప్రభూ! అందరు దేవతల్లో నువ్వు శక్తి, గుణాలలో అత్యుత్తమవాడివి. నిన్నెవరూ జయించలేరు, ఎవరూ దగ్గరపడలేరు. నీ తేజస్సు, కీర్తి, వైభవం అపారంగా ఉంది.
అనేన తు మహాభాగ ప్రతిషేధేన భాగతః అతీవ దుఃఖమ్ ఆపన్నా వేపథుశ్ చ మహాన్ అయమ్
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞంలో భాగం ఇవ్వకపోవడం వల్ల నాకు ఎంతో బాధ కలిగింది. నా మనసు బాగా వణికిపోతోంది.
కిం నామ దానం నియమం తపో వా కుర్యామ్ అహం యేన పతిర్ మమాద్య లభేత భాగం భగవాన్ అచిన్త్యో యజ్ఞస్య చేన్ద్రాద్యమరైర్ విచిత్రమ్
ప్రభూ! నేను ఏ దానం, నియమం, తపస్సు చేయాలి? ఇవాళ నా భర్తకు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల మధ్య యజ్ఞంలో భాగం లభించాలంటే ఏది చేయాలి?
అహం విజానామి విశాలనేత్రే ధ్యానేన సర్వే చ విదన్తి సన్తః తవాద్య మోహేన సహేన్ద్రదేవా లోకత్రయం సర్వమ్ అథో వినష్టమ్
విపులమైన కళ్లవాడివి! నేను ధ్యానం ద్వారా తెలుసుకున్నాను, మంచి వారు అందరూ తెలుసుకున్నారు. కానీ నీవు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు మోహంతో ఉన్నందున ఈ రోజు మూడు లోకాలు నాశనం అయ్యాయి.
మామ్ అధ్వరేశం నితరాం స్తువన్తి రథంతరం సామ గాయన్తి మహ్యమ్ మాం బ్రాహ్మణా బ్రహ్మమన్త్రైర్ యజన్తి మమాధ్వర్యవః కల్పయన్తే చ భాగమ్
నన్ను యజ్ఞాధిపతిగా స్తుతిస్తున్నారు. రథంతర సామవేదాన్ని నాకు పాడుతున్నారు. బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మ మంత్రాలతో నన్ను ఆరాధిస్తున్నారు. నా ఋత్వికులు నాకు యజ్ఞభాగం సిద్ధం చేస్తున్నారు.
వికత్థసే ప్రాకృతవత్ సర్వస్త్రీజనసంసది స్తౌషి గర్వాయసే చాపి స్వమ్ ఆత్మానం న సంశయః
నీవు సర్వస్త్రీల సమాజంలో ఒక సాధారణ మనిషిలా గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు. గర్వంతో నిన్ను నువ్వే పొగిడుకుంటున్నావు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాత్మానం స్తౌమి దేవేశి యథా త్వమ్ అనుగచ్ఛసి సంస్రక్ష్యామి వరారోహే భాగార్థే వరవర్ణిని
దేవతల దేవీ! నేను నన్ను నువ్వు చేసినట్టు పొగిడుకోను. వరవర్ణినీ! యజ్ఞభాగం కోసం నేను నిన్ను కాపాడతాను.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ పత్నీమ్ ఉమాం ప్రాణైర్ అపి ప్రియామ్ సో ఽసృజద్ భగవాన్ వక్త్రాద్ భూతం క్రోధాగ్నిసంభవమ్
అలా తన ప్రాణాలకు ప్రియమైన భార్య ఉమాదేవిని ఉద్దేశించి భగవంతుడు చెప్పి, తన నోటి నుండి కోపాగ్నిలో పుట్టిన ఓ భూతాన్ని సృష్టించాడు.
తమ్ ఉవాచ మఖం గచ్ఛ దక్షస్య త్వం మహేశ్వరః నాశయాశు క్రతుం తస్య దక్షస్య మదనుజ్ఞయా
ఆయన ఆ భూతానికి ఇలా అన్నాడు: నీవు దక్షుని యజ్ఞానికి వెళ్ళు. నా అనుమతితో అతని యజ్ఞాన్ని వెంటనే నాశనం చేయి.
తతో రుద్రప్రయుక్తేన సింహవేషేణ లీలయా దేవ్యా మన్యుకృతం జ్ఞాత్వా హతో దక్షస్య స క్రతుః
ఆ సమయంలో రుద్రుని ఆజ్ఞతో సింహ రూపంలో లీలగా అవతరించిన దేవి కోపంతో దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినదాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
మన్యునా చ మహాభీమా భద్రకాలీ మహేశ్వరీ ఆత్మనః కర్మసాక్షిత్వే తేన సార్ధం సహానుగా
ఆ కోపంతో కూడిన మహాభయంకరమైన భద్రకాళి మహేశ్వరి తన అనుచరులతో కలిసి తానే చేసిన పనికి సాక్షిగా నిలిచింది.
స ఏష భగవాన్ క్రోధః ప్రేతావాసకృతాలయః వీరభద్రేతి విఖ్యాతో దేవ్యా మన్యుప్రమార్జకః
ఈయనే ఆ భగవంతుడైన కోప స్వరూపుడు, ప్రేతలయాన్ని నివాసంగా చేసుకున్న వాడు, దేవి కోపాన్ని శాంతిపరిచిన వాడు, వీరభద్రుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
సో ఽసృజద్ రోమకూపేభ్య ఆత్మనైవ గణేశ్వరాన్ రుద్రానుగాన్ గణాన్ రౌద్రాన్ రుద్రవీర్యపరాక్రమాన్
తర్వాత తన శరీరంలోని రోమకూపాల నుంచి రుద్రుని శక్తి, పరాక్రమంతో కూడిన రౌద్ర గణాధిపతులను, రుద్రుని అనుచరులను సృష్టించాడు.
రుద్రస్యానుచరాః సర్వే సర్వే రుద్రపరాక్రమాః తే నిపేతుస్ తతస్ తూర్ణం శతశో ఽథ సహస్రశః
అందరూ రుద్రుని అనుచరులే, అందరూ రుద్రుని పరాక్రమంతో కూడినవారే. వారు వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ అక్కడ వేగంగా అవతరించారు.
తతః కిలకిలాశబ్ద ఆకాశం పూరయన్న్ ఇవ సమభూత్ సుమహాన్ విప్రాః సర్వరుద్రగణైః కృతః
ఆ తరువాత రుద్రుని గణాలందరి గర్జనతో ఆకాశం నిండిపోయినట్టు ఒక గొప్ప శబ్దం పుట్టింది, మహర్షులారా.
తేన శబ్దేన మహతా త్రస్తాః సర్వే దివౌకసః పర్వతాశ్ చ వ్యశీర్యన్త చకమ్పే చ వసుంధరా
ఆ మహా శబ్దానికి భయపడి ఆకాశవాసులందరూ వణికిపోయారు; పర్వతాలు చీలిపోయాయి, భూమి itself కంపించిపోయింది.
మరుతశ్ చ వవుః క్రూరాశ్ చుక్షుభే వరుణాలయః అగ్నయో వై న దీప్యన్తే న చాదీప్యత భాస్కరః
వాయువులు బలంగా వీశాయి, వరుణుని లోకం కలతకు గురైంది, అగ్నులు వెలిగిపోలేదు, సూర్యుడు కూడా ప్రకాశించలేదు.
గ్రహా నైవ ప్రకాశన్తే నక్షత్రాణి న తారకాః ఋషయో న ప్రభాసన్తే న దేవా న చ దానవాః
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారలు ఏవీ వెలిగిపోలేదు; ఋషులు, దేవతలు, దానవులు కూడా ప్రకాశించలేదు.
ఏవం హి తిమిరీభూతే నిర్దహన్తి గణేశ్వరాః ప్రభఞ్జన్త్య్ అపరే యూపాన్ ఘోరాన్ ఉత్పాటయన్తి చ
అలా చుట్టూ చీకటి వ్యాపించినప్పుడు, గణాధిపతులు అన్నింటినీ దహించసాగారు; మరికొందరు భయంకరమైన యూపాలను విరిగేసి, పీకేసారు.