పూర్వోక్తేన విధానేన యక్ష్యమాణో ఽభ్యపద్యత తతస్ తస్య మఖే దేవాః సర్వే శక్రపురోగమాః
మునుపు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి యజ్ఞం చేయాలని సంకల్పించాడు. ఆ తరువాత, దక్షుని యజ్ఞానికి ఇంద్రుడు ముందుండి అన్ని దేవతలు హాజరయ్యారు.
స్వర్గస్థానాద్ అథాగమ్య దక్షమ్ ఆపేదిరే తథా తే విమానైర్ మహాత్మానో జ్వలద్భిర్ జ్వలనప్రభాః
ఆ దేవతలు స్వర్గంలో నుండి వచ్చి, దక్షుని వద్దకు చేరుకున్నారు. వారు అగ్నిలా ప్రకాశించే విమానాలలో, మహాత్ములు అక్కడికి వచ్చారు.
దేవస్యానుమతే ఽగచ్ఛన్ గఙ్గాద్వారమ్ ఇతి శ్రుతిః గన్ధర్వాప్సరసాకీర్ణం నానాద్రుమలతావృతమ్
దేవుని అనుమతితో, వారు గంగ ద్వారం వద్దకు వెళ్లారు అని శ్రుతిలో చెప్పబడింది. అక్కడ గంధర్వులు, అప్సరసలు సమూహంగా ఉండగా,色色 వృక్షాలు, లతలు ఆ ప్రాంతాన్ని కప్పివేశాయి.
ఋషిసిద్ధైః పరివృతం దక్షం ధర్మభృతాం వరమ్ పృథివ్యామ్ అన్తరిక్షే చ యే చ స్వర్లోకవాసినః
ఋషులు, సిద్ధులు చుట్టూ ఉండగా, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన దక్షుడు అక్కడ ఉన్నాడు. భూమి మీద, మధ్యాకాశంలో, స్వర్గలోకంలో నివసించే వారు అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
సర్వే ప్రాఞ్జలయో భూత్వా ఉపతస్థుః ప్రజాపతిమ్ ఆదిత్యా వసవో రుద్రాః సాధ్యాః సర్వే మరుద్గణాః
అందరూ చేతులు జోడించి ప్రజాపతిని పూజించేందుకు వచ్చారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, మరుత్ గణాలు అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
విష్ణునా సహితాః సర్వ ఆగతా యజ్ఞభాగినః ఊష్మపా ధూమపాశ్ చైవ ఆజ్యపాః సోమపాస్ తథా
విష్ణువు తోడుగా, యజ్ఞ ఫలితాన్ని పొందే అందరూ వచ్చారు. ఉష్మపులు, ధూమపులు, ఆజ్యపులు, సోమపులు కూడా అక్కడికి చేరుకున్నారు.
అశ్వినౌ మరుతశ్ చైవ నానాదేవగణైః సహ ఏతే చాన్యే చ బహవో భూతగ్రామాస్ తథైవ చ
అశ్వినులు, మరుతులు,色色 దేవతా గణాలతో పాటు, ఇతర అనేక భూత గణాలు కూడా అక్కడికి వచ్చారు.
జరాయుజాణ్డజాశ్ చైవ తథైవ స్వేదజోద్భిదః ఆగతాః సత్త్రిణః సర్వే దేవాః స్త్రీభిః సహర్షిభిః
గర్భంలో, గుడ్డులో, చెమటలో, మొక్కలలో పుట్టిన వారు, అన్ని యజ్ఞకర్తలు, దేవతలు, స్త్రీలు, ఋషులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చారు.
విరాజన్తే విమానస్థా దీప్యమానా ఇవాగ్నయః తాన్ దృష్ట్వా మన్యునావిష్టో దధీచిర్ వాక్యమ్ అబ్రవీత్
విమానాలలో నిలబడి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ వారు మెరిసిపోతున్నారు. వారిని చూసి, దధీచి కోపంతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
అపూజ్యపూజనే చైవ పూజ్యానాం చాప్య్ అపూజనే నరః పాపమ్ అవాప్నోతి మహద్ వై నాత్ర సంశయః
అర్హత లేనివారిని పూజించడం, అర్హులైనవారిని పూజించకపోవడం వల్ల మనిషికి గొప్ప పాపం కలుగుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవమ్ ఉక్త్వా తు విప్రర్షిః పునర్ దక్షమ్ అభాషత
అలా చెప్పిన తరువాత, ఆ బ్రహ్మర్షి మళ్లీ దక్షునితో మాట్లాడాడు.
పూజ్యం చ పశుభర్తారం కస్మాన్ నార్చయసే ప్రభుమ్
పూజకు అర్హుడైన పశుభర్త అయిన ప్రభువును నీవు ఎందుకు పూజించడంలేదు?
సన్తి మే బహవో రుద్రాః శూలహస్తాః కపర్దినః ఏకాదశస్థానగతా నాన్యం విద్మో మహేశ్వరమ్
నా వద్ద అనేక మంది రుద్రులు ఉన్నారు. వారు త్రిశూలాలు పట్టుకుని జటాజూటంతో పదకొండు చోట్ల స్థిరంగా ఉన్నారు. మహేశ్వరుడిని మించిన వేరే గొప్ప ప్రభువును మేము ఎవరినీ తెలియము.
సర్వేషామ్ ఏకమన్త్రో ఽయం మమేశో న నిమన్త్రితః యథాహం శంకరాద్ ఊర్ధ్వం నాన్యం పశ్యామి దైవతమ్ తథా దక్షస్య విపులో యజ్ఞో ఽయం న భవిష్యతి
అందరికీ ఒకే మంత్రం ఉంది. నా ఇష్టదేవుడిని ఆహ్వానించలేదు. నేను చూస్తున్న ప్రకారం శంకరుడిని మించి ఇంకొక దేవుడిని కనిపెట్టలేను. అందువల్ల దక్షుని ఈ గొప్ప యజ్ఞం ఫలించదు.
విష్ణోశ్ చ భాగా వివిధాః ప్రదత్తాస్ తథా చ రుద్రేభ్య ఉత ప్రదత్తాః అన్యే ఽపి దేవా నిజభాగయుక్తా దదామి భాగం న తు శంకరాయ
విష్ణువుకి వివిధ భాగాలు ఇచ్చారు. అలాగే రుద్రులకు కూడా ఇచ్చారు. ఇతర దేవతలకు వారి వాటాలు కేటాయించారు. నేను అందరికీ భాగాలు ఇస్తాను, కాని శంకరుడికి మాత్రం ఇవ్వను.
గతాస్ తు దేవతా జ్ఞాత్వా శైలరాజసుతా తదా ఉవాచ వచనం శర్వం దేవం పశుపతిం పతిమ్
దేవతలు ఇది తెలిసి, ఆ సమయంలో పర్వతరాజు కుమార్తె దగ్గరకు వెళ్లారు. ఆమె శర్వుడైన దేవుని, పశుపతిపతికి ఇలా చెప్పింది.
భగవన్ కుత్ర యాన్త్య్ ఏతే దేవాః శక్రపురోగమాః బ్రూహి తత్త్వేన తత్త్వజ్ఞ సంశయో మే మహాన్ అయమ్
ప్రభూ! ఇంద్రుడు ముందుండి నడిపిస్తున్న ఈ దేవతలు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? నిజంగా చెప్పండి, సత్యాన్ని తెలిసినవాడవు కదా. నాకు ఈ విషయంలో గొప్ప సందేహం కలిగింది.
దక్షో నామ మహాభాగే ప్రజానాం పతిర్ ఉత్తమః హయమేధేన యజతే తత్ర యాన్తి దివౌకసః
మహాభాగే! దక్షుడు అనే వాడు ప్రజలకన్నా గొప్ప అధిపతి. అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞం నిర్వహిస్తున్నాడు. అందుకే ఆ దేవతలు అక్కడికి వెళ్తున్నారు.
యజ్ఞమ్ ఏతం మహాభాగ కిమర్థం నానుగచ్ఛసి కేన వా ప్రతిషేధేన గమనం తే న విద్యతే
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞానికి నువ్వు ఎందుకు వెళ్ళడం లేదు? ఏ కారణంతో నీకు వెళ్లటానికి అనుమతి లేదు?
సురైర్ ఏవ మహాభాగే సర్వమ్ ఏతద్ అనుష్ఠితమ్ యజ్ఞేషు మమ సర్వేషు న భాగ ఉపకల్పితః
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞాన్ని దేవతలే నిర్వహించారు. నా యజ్ఞాలలో నాకు ఎక్కడా భాగం కేటాయించలేదు.
పూర్వాగతేన గన్తవ్యం మార్గేణ వరవర్ణిని న మే సురాః ప్రయచ్ఛన్తి భాగం యజ్ఞస్య ధర్మతః
చక్కని వర్ణమున్నవాడివి! ముందుగా నిర్ణయించిన మార్గంలోనే వెళ్లాలి. దేవతలు నాకు ధర్మబద్ధంగా యజ్ఞంలో భాగం ఇవ్వడం లేదు.
భగవన్ సర్వదేవేషు ప్రభావాభ్యధికో గుణైః అజేయశ్ చాప్య్ అధృష్యశ్ చ తేజసా యశసా శ్రియా
ప్రభూ! అందరు దేవతల్లో నువ్వు శక్తి, గుణాలలో అత్యుత్తమవాడివి. నిన్నెవరూ జయించలేరు, ఎవరూ దగ్గరపడలేరు. నీ తేజస్సు, కీర్తి, వైభవం అపారంగా ఉంది.
అనేన తు మహాభాగ ప్రతిషేధేన భాగతః అతీవ దుఃఖమ్ ఆపన్నా వేపథుశ్ చ మహాన్ అయమ్
మహాభాగే! ఈ యజ్ఞంలో భాగం ఇవ్వకపోవడం వల్ల నాకు ఎంతో బాధ కలిగింది. నా మనసు బాగా వణికిపోతోంది.
కిం నామ దానం నియమం తపో వా కుర్యామ్ అహం యేన పతిర్ మమాద్య లభేత భాగం భగవాన్ అచిన్త్యో యజ్ఞస్య చేన్ద్రాద్యమరైర్ విచిత్రమ్
ప్రభూ! నేను ఏ దానం, నియమం, తపస్సు చేయాలి? ఇవాళ నా భర్తకు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల మధ్య యజ్ఞంలో భాగం లభించాలంటే ఏది చేయాలి?
అహం విజానామి విశాలనేత్రే ధ్యానేన సర్వే చ విదన్తి సన్తః తవాద్య మోహేన సహేన్ద్రదేవా లోకత్రయం సర్వమ్ అథో వినష్టమ్
విపులమైన కళ్లవాడివి! నేను ధ్యానం ద్వారా తెలుసుకున్నాను, మంచి వారు అందరూ తెలుసుకున్నారు. కానీ నీవు, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు మోహంతో ఉన్నందున ఈ రోజు మూడు లోకాలు నాశనం అయ్యాయి.
మామ్ అధ్వరేశం నితరాం స్తువన్తి రథంతరం సామ గాయన్తి మహ్యమ్ మాం బ్రాహ్మణా బ్రహ్మమన్త్రైర్ యజన్తి మమాధ్వర్యవః కల్పయన్తే చ భాగమ్
నన్ను యజ్ఞాధిపతిగా స్తుతిస్తున్నారు. రథంతర సామవేదాన్ని నాకు పాడుతున్నారు. బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మ మంత్రాలతో నన్ను ఆరాధిస్తున్నారు. నా ఋత్వికులు నాకు యజ్ఞభాగం సిద్ధం చేస్తున్నారు.
వికత్థసే ప్రాకృతవత్ సర్వస్త్రీజనసంసది స్తౌషి గర్వాయసే చాపి స్వమ్ ఆత్మానం న సంశయః
నీవు సర్వస్త్రీల సమాజంలో ఒక సాధారణ మనిషిలా గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు. గర్వంతో నిన్ను నువ్వే పొగిడుకుంటున్నావు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
నాత్మానం స్తౌమి దేవేశి యథా త్వమ్ అనుగచ్ఛసి సంస్రక్ష్యామి వరారోహే భాగార్థే వరవర్ణిని
దేవతల దేవీ! నేను నన్ను నువ్వు చేసినట్టు పొగిడుకోను. వరవర్ణినీ! యజ్ఞభాగం కోసం నేను నిన్ను కాపాడతాను.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భగవాన్ పత్నీమ్ ఉమాం ప్రాణైర్ అపి ప్రియామ్ సో ఽసృజద్ భగవాన్ వక్త్రాద్ భూతం క్రోధాగ్నిసంభవమ్
అలా తన ప్రాణాలకు ప్రియమైన భార్య ఉమాదేవిని ఉద్దేశించి భగవంతుడు చెప్పి, తన నోటి నుండి కోపాగ్నిలో పుట్టిన ఓ భూతాన్ని సృష్టించాడు.
తమ్ ఉవాచ మఖం గచ్ఛ దక్షస్య త్వం మహేశ్వరః నాశయాశు క్రతుం తస్య దక్షస్య మదనుజ్ఞయా
ఆయన ఆ భూతానికి ఇలా అన్నాడు: నీవు దక్షుని యజ్ఞానికి వెళ్ళు. నా అనుమతితో అతని యజ్ఞాన్ని వెంటనే నాశనం చేయి.