తేషాం పాత్రవిశేషాంశ్ చ వక్తుమ్ అర్హసి సువ్రత వత్సక్షీరవిశేషాంశ్ చ దోగ్ధారం చానుపూర్వశః
వారు వాడిన ప్రత్యేక పాత్రలు, వేర్వేరు దూడల పాలు, పాలించినవారు ఎవరో క్రమంగా వివరించాలి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
యస్మాచ్ చ కారణాత్ పాణిర్ వేణస్య మథితః పురా క్రుద్ధైర్ మహర్షిభిస్ తాత కారణం తచ్ చ కీర్తయ
వెనుని చేతిని మహర్షులు కోపంతో ఎందుకు మథించారో, ఆ కారణాన్ని కూడా చెప్పు, ప్రియమైనవాడా!
శృణుధ్వం కీర్తయిష్యామి పృథోర్ వైణ్యస్య విస్తరమ్ ఏకాగ్రాః ప్రయతాశ్ చైవ పుణ్యార్థం వై ద్విజర్షభాః
వెణునందనుడైన పృధువు కథను నేను విపులంగా చెప్పబోతున్నాను. మీరు ఏకాగ్రతతో, శ్రద్ధతో, పుణ్యఫలార్థంగా వినండి, ఉత్తమ ద్విజులారా!
నాశుచేః క్షుద్రమనసో నాశిష్యస్యావ్రతస్య చ కీర్తయేయమ్ ఇదం విప్రాః కృతఘ్నాయాహితాయ చ
బ్రాహ్మణులారా! అపవిత్రుడు, చిన్న మనసున్నవాడు, శిష్యత్వం లేనివాడు, నియమాలు పాటించని వాడు, కృతఘ్నుడు, శత్రువు అయినవాడికి ఈ కథను నేను చెప్పను.
స్వర్గ్యం యశస్యమ్ ఆయుష్యం ధన్యం వేదైశ్ చ సంమితమ్ రహస్యమ్ ఋషిభిః ప్రోక్తం శృణుధ్వం వై యథాతథమ్
ఇది స్వర్గప్రదమైనది, యశస్సును, దీర్ఘాయువును, ధన్యతను ఇస్తుంది, వేదాలు కూడా సమ్మతించాయి. ఋషులు రహస్యంగా చెప్పినదీ కథను మీరు యథాతథంగా వినండి.
యశ్ చేమం కీర్తయేన్ నిత్యం పృథోర్ వైణ్యస్య విస్తరమ్ బ్రాహ్మణేభ్యో నమస్కృత్య న స శోచేత్ కృతాకృతమ్
వెణునందనుడైన పృధువు కథను ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి ఎవరు పారాయణ చేస్తారో, వారు చేసినా చేయనిదానికీ విచారించరు.
ఆసీద్ ధర్మస్య సంగోప్తా పూర్వమ్ అత్రిసమః ప్రభుః అత్రివంశే సముత్పన్నస్ త్వ్ అఙ్గో నామ ప్రజాపతిః
పూర్వకాలంలో ధర్మాన్ని కాపాడిన, అత్రితో సమానమైన ప్రభువైన అత్రివంశంలో జన్మించిన అంగుడు అనే ప్రజాపతి ఉన్నాడు.
తస్య పుత్రో ఽభవద్ వేణో నాత్యర్థం ధర్మకోవిదః జాతో మృత్యుసుతాయాం వై సునీథాయాం ప్రజాపతిః
ఆయనకు సునీత అనే మృత్యుపుత్రిక నుంచి, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు కాని వెణుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు.
స మాతామహదోషేణ తేన కాలాత్మజాత్మజః స్వధర్మం పృష్ఠతః కృత్వా కామలోభేష్వ్ అవర్తత
తన తల్లి తండ్రి దోషం వల్ల, కాలుని కుమారుడైన వాడు, తన స్వధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, కామం, లోభంలో నిమగ్నమయ్యాడు.
మర్యాదాం భేదయామ్ ఆస ధర్మోపేతాం స పార్థివః వేదధర్మాన్ అతిక్రమ్య సో ఽధర్మనిరతో ఽభవత్
ఆ రాజు ధర్మపరమైన హద్దులను చెరిపేశాడు, వేదధర్మాలను అతిక్రమించి, అధర్మంలో నిమగ్నమయ్యాడు.
నిఃస్వాధ్యాయవషట్కారాః ప్రజాస్ తస్మిన్ ప్రజాపతౌ ప్రవృత్తం న పపుః సోమం హుతం యజ్ఞేషు దేవతాః
ఆ ప్రజాపతి పాలనలో, ప్రజలు ఇక స్వాధ్యాయం, వషట్ అనే మంత్రాలు పలకలేదు; యజ్ఞాలలో దేవతలు సోమరసం తాగలేదు, హవిస్సు కూడా సమర్పించబడలేదు.
న యష్టవ్యం న హోతవ్యమ్ ఇతి తస్య ప్రజాపతేః ఆసీత్ ప్రతిజ్ఞా క్రూరేయం వినాశే ప్రత్యుపస్థితే
ఆ ప్రజాపతికి, వినాశనం సమీపిస్తున్నప్పుడు, 'యజ్ఞాలు చేయవద్దు, హవిస్సు సమర్పించవద్దు' అనే క్రూరమైన సంకల్పం కలిగింది.
అహమ్ ఇజ్యశ్ చ యష్టా చ యజ్ఞశ్ చేతి భృగూద్వహ మయి యజ్ఞో విధాతవ్యో మయి హోతవ్యమ్ ఇత్య్ అపి
భృగువంశశ్రేష్ఠుడా! నేను పూజ, పూజారి, యజ్ఞం అన్నీ నేనే. యజ్ఞం నాకోసమే చేయాలి, హవిస్సు నాకే సమర్పించాలి.
తమ్ అతిక్రాన్తమర్యాదమ్ ఆదదానమ్ అసాంప్రతమ్ ఊచుర్ మహర్షయః సర్వే మరీచిప్రముఖాస్ తదా
అప్పుడా అన్ని హద్దులు దాటి, అనుచితంగా ప్రవర్తిస్తున్న వేనుని, మరీచి మొదలైన మహర్షులు అందరూ కలిసి ప్రశ్నించారు.
వయం దీక్షాం ప్రవేక్ష్యామః సంవత్సరగణాన్ బహూన్ అధర్మం కురు మా వేణ ఏష ధర్మః సనాతనః
మేము ఎన్నో సంవత్సరాలు దీక్ష చేపడతాము. వేను! నీవు అధర్మం చేయవద్దు. ఇది శాశ్వతమైన ధర్మం.
నిధనే ఽత్రేః ప్రసూతస్ త్వం ప్రజాపతిర్ అసంశయమ్ ప్రజాశ్ చ పాలయిష్యే ఽహమ్ ఇతీహ సమయః కృతః
నీవు అత్రి మరణించిన తరువాత జన్మించినవాడవు, నిస్సందేహంగా ప్రజాపతివి. ప్రజలను నేను రక్షిస్తాను — ఇక్కడ ఇలాగే ఒప్పందమైంది.
తాంస్ తథా బ్రువతః సర్వాన్ మహర్షీన్ అబ్రవీత్ తదా వేణః ప్రహస్య దుర్బుద్ధిర్ ఇమమ్ అర్థమ్ అనర్థవిత్
అలా మహర్షులు అందరూ మాట్లాడుతుండగా, అజ్ఞానంతో ఉన్న వేను నవ్వుతూ, వారికి హానికరమైన మాటలు చెప్పాడు.
స్రష్టా ధర్మస్య కశ్ చాన్యః శ్రోతవ్యం కస్య వా మయా శ్రుతవీర్యతపఃసత్యైర్ మయా వా కః సమో భువి
ధర్మాన్ని సృష్టించేవాడు ఇంకెవరు? నేను ఎవరి మాట వినాలి? విద్య, వీరత్వం, తపస్సు, సత్యం — వీటిలో నేనిక్కడ సమానుడిని ఎవరు?
ప్రభవం సర్వభూతానాం ధర్మాణాం చ విశేషతః సంమూఢా న విదుర్ నూనం భవన్తో మాం విచేతసః
మీరు తప్పుదారి పట్టారు, నాకు అసలు స్వరూపం తెలియదు. నేను అన్ని భూతాలకూ, ముఖ్యంగా ధర్మానికి మూలమైనవాడిని.
ఇచ్ఛన్ దహేయం పృథివీం ప్లావయేయం జలైస్ తథా ద్యాం వై భువం చ రున్ధేయం నాత్ర కార్యా విచారణా
నాకు ఇష్టం ఉంటే భూమిని కాల్చగలను, నీటితో ముంచగలను, ఆకాశాన్ని, భూమిని అడ్డగించగలను — దీనిలో సందేహం అవసరం లేదు.
యదా న శక్యతే మోహాద్ అవలేపాచ్ చ పార్థివః అపనేతుం తదా వేణస్ తతః క్రుద్ధా మహర్షయః
మోహం, అహంకారం వల్ల రాజును తొలగించలేకపోయినప్పుడు, మహర్షులు కోపంతో వేనుపై చర్య తీసుకున్నారు.
తం నిగృహ్య మహాత్మానో విస్ఫురన్తం మహాబలమ్ తతో ఽస్య సవ్యమ్ ఊరుం తే మమన్థుర్ జాతమన్యవః
మహాత్ములు, కోపంతో ఉప్పొంగి, బలంగా తన్నుకొంటున్న వేనుని అదుపులోకి తెచ్చి, అతని ఎడమ తొడను బలంగా మదించారు.
తస్మిన్ నిమథ్యమానే వై రాజ్ఞ ఊరౌ తు జజ్ఞివాన్ హ్రస్వో ఽతిమాత్రః పురుషః కృష్ణశ్ చేతి బభూవ హ
రాజు తొడను మదిస్తున్నప్పుడు, అక్కడ ఒక చిన్న, నల్లని పురుషుడు జన్మించాడు.
స భీతః ప్రాఞ్జలిర్ భూత్వా తస్థివాన్ ద్విజసత్తమాః తమ్ అత్రిర్ విహ్వలం దృష్ట్వా నిషీదేత్య్ అబ్రవీత్ తదా
భయంతో చేతులు జోడించి నిలబడ్డ అతన్ని, ద్విజశ్రేష్ఠులు చూశారు. అతడు బాధతో ఉన్నప్పుడు, అత్రి 'కూర్చో' అని అన్నాడు.
నిషాదవంశకర్తాసౌ బభూవ వదతాం వరాః ధీవరాన్ అసృజచ్ చాపి వేణకల్మషసంభవాన్
అతడు నిషాద వంశానికి ఆదిపురుషుడయ్యాడు. అలాగే వేను పాపం వల్ల ధీవరులను కూడా సృష్టించాడు.
యే చాన్యే విన్ధ్యనిలయాస్ తథా పర్వతసంశ్రయాః అధర్మరుచయో విప్రాస్ తే తు వై వేణకల్మషాః
వింధ్య పర్వతాల్లో, ఇతర పర్వతాలలో నివసించే వారు, అధర్మాన్ని ఇష్టపడే వారు కూడా, బ్రాహ్మణులారా, వేను పాపంతో కలుషితులే.
తతః పునర్ మహాత్మానః పాణిం వేణస్య దక్షిణమ్ అరణీమ్ ఇవ సంరబ్ధా మమన్థుర్ జాతమన్యవః
తర్వాత మహాత్ములు, కోపంతో వేనుని కుడి చేయిని అరణిలా మదించారు.
పృథుస్ తస్మాత్ సముత్పన్నః కరాజ్ జ్వలనసంనిభః దీప్యమానః స్వవపుషా సాక్షాద్ అగ్నిర్ ఇవ జ్వలన్
ఆ చేయి నుండి, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, తన తేజంతో మెరిసే పృథువు జన్మించాడు.
అథ సో ఽజగవం నామ ధనుర్ గృహ్య మహారవమ్ శరాంశ్ చ దివ్యాన్ రక్షార్థం కవచం చ మహాప్రభమ్
అప్పుడు అతను అజగవం అనే గొప్ప ధ్వని చేసే విల్లు, రక్షణ కోసం దివ్యమైన బాణాలు, ప్రకాశవంతమైన కవచాన్ని తీసుకున్నాడు.
తస్మిఞ్ జాతే ఽథ భూతాని సంప్రహృష్టాని సర్వశః సమాపేతుర్ మహాభాగా వేణస్ తు త్రిదివం యయౌ
ఆయన జన్మించినప్పుడు, అన్ని జీవులు ఆనందంతో ఉల్లాసపడి, మహాత్ముడైన వేణుడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు.