ఏతత్ తు త్రికుమారీకం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ ఏతాసాం తపసాం వృత్తం యావద్ భూమిర్ ధరిష్యతి
ఇది ఆ ముగ్గురు కుమార్తెల తపస్సు కథ. భూమి మీద స్థావరజంగమములన్నీ ఉన్నంతవరకు, వీరి తపస్సు నిలిచి ఉంటుంది.
తపఃశరీరాస్ తాః సర్వాస్ తిస్రో యోగం సమాశ్రితాః సర్వాశ్ చైవ మహాభాగాస్ తథా చ స్థిరయౌవనాః
ఆ ముగ్గురు తపస్సుతో తమ శరీరాలను తీర్చుకున్నారు, యోగాన్ని ఆశ్రయించారు. వారు అందరూ మహాభాగ్యవంతులు, ఎప్పటికీ యవ్వనంతో ఉంటారు.
తా లోకమాతరశ్ చైవ బ్రహ్మచారిణ్య ఏవ చ అనుగృహ్ణన్తి లోకాంశ్ చ తపసా స్వేన సర్వదా
వారు లోకమాతలు, ఎప్పటికీ బ్రహ్మచారిణులు. తమ తపస్సుతో ఎల్లప్పుడూ లోకాలను కాపాడుతున్నారు.
ఉమా తాసాం వరిష్ఠా చ జ్యేష్ఠా చ వరవర్ణినీ మహాయోగబలోపేతా మహాదేవమ్ ఉపస్థితా
వారిలో ఉమా అత్యుత్తమురాలు, పెద్దదానిగా, అద్భుతమైన వర్ణంతో, గొప్ప యోగబలంతో మహాదేవుని ఆశ్రయించింది.
దత్తకశ్ చోశనా తస్య పుత్రః స భృగునన్దనః ఆసీత్ తస్యైకపర్ణా తు దేవలం సుషువే సుతమ్
దత్తకుడు, ఉశనా అని కూడా పిలవబడే వాడు, భృగునందనుడా! అతని కుమారుడు. ఏకపర్ణ తన కుమారుడిగా దేవలుని ప్రసవించింది.
యా తు తాసాం కుమారీణాం తృతీయా హ్య్ ఏకపాటలా పుత్రం సా తమ్ అలర్కస్య జైగీషవ్యమ్ ఉపస్థితా
ఆ ముగ్గురు కుమార్తెలలో మూడవదైన ఏకపాటల, అలర్కునికి కుమారుడిని ప్రసవించింది. అతను జైగీషవ్యుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
తస్యాశ్ చ శఙ్ఖలిఖితౌ స్మృతౌ పుత్రావ్ అయోనిజౌ ఉమా తు యా మయా తుభ్యం కీర్తితా వరవర్ణినీ
ఆమెకు గర్భంలో పుట్టని ఇద్దరు కుమారులు, శంఖుడు, లిఖితుడు జన్మించారు. నేను నీకు వివరించిన ఆ మహిమాన్వితమైన ఉమాదేవి కూడా ఆమెకే పుట్టింది, ఓ సుందరివా!
అథ తస్యాస్ తపోయోగాత్ త్రైలోక్యమ్ అఖిలం తదా ప్రధూపితమ్ ఇహాలక్ష్య వచస్ తామ్ అహమ్ అబ్రవమ్
ఆమె చేసిన కఠినమైన తపస్సు వల్ల అప్పట్లో మూడు లోకాలు మొత్తం దహించబడ్డాయి. ఇది ఇక్కడ చూచి, నేను ఆమెతో ఇలా చెప్పాను.
దేవి కిం తపసా లోకాంస్ తాపయిష్యసి శోభనే త్వయా సృష్టమ్ ఇదం సర్వం మా కృత్వా తద్ వినాశయ
దేవీ! నీ తపస్సుతో లోకాలను ఎందుకు బాధ పెడుతున్నావు, ఓ కాంతివతివా? ఈ సృష్టి అంతా నువ్వే సృష్టించావు. దయచేసి, దీన్ని నాశనం చేయకు.
త్వం హి ధారయసే లోకాన్ ఇమాన్ సర్వాన్ స్వతేజసా బ్రూహి కిం తే జగన్మాతః ప్రార్థితం సంప్రతీహ నః
నువ్వే నీ తేజస్సుతో ఈ లోకాలన్నింటినీ నిలబెడుతున్నావు. ఓ జగన్మాతా! నీకు ఇప్పుడు మేము ఏమి చేయాలని కోరుకుంటున్నావో చెప్పు.
యదర్థం తపసో హ్య్ అస్య చరణం మే పితామహ త్వమ్ ఏవ తద్ విజానీషే తతః పృచ్ఛసి కిం పునః
పితామహా! నేను ఈ తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నానో నువ్వే ముందే తెలుసు. మరి మళ్లీ నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
తతస్ తామ్ అబ్రవం చాహం యదర్థం తప్యసే శుభే స త్వాం స్వయమ్ ఉపాగమ్య ఇహైవ వరయిష్యతి
ఆ తర్వాత నేను ఆమెతో ఇలా చెప్పాను: 'ఓ శుభలక్షణావళి! నువ్వు ఏ కోరికతో తపస్సు చేస్తున్నావో, ఆ కోరిక నెరవేరేందుకు ఆయనే స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చి నిన్ను వరించబోతున్నాడు.'
శర్వ ఏవ పతిః శ్రేష్ఠః సర్వలోకేశ్వరేశ్వరః వయం సదైవ యస్యేమే వశ్యా వై కింకరాః శుభే
శర్వుడే లోకాలన్నింటికీ అధిపతి, ప్రభువులకూ ప్రభువు. మేమంతా ఎప్పుడూ ఆయన ఆజ్ఞకే లోబడి ఉండే సేవకులం, ఓ శుభలక్షణావళి!
స దేవదేవః పరమేశ్వరః స్వయం స్వయంభుర్ ఆయాస్యతి దేవి తే ఽన్తికమ్ ఉదారరూపో వికృతాదిరూపః సమానరూపో ఽపి న యస్య కస్యచిత్
అయన దేవతలకీ దేవుడు, పరమేశ్వరుడు, స్వయంభువు. ఆయనే స్వయంగా నీ దగ్గరికి వస్తాడు, ఓ దేవీ! ఆయన రూపం మహిమాన్వితమైనది, అనేకవిధాలుగా, ఎవరికీ పోలికలేని విధంగా ఉంటాడు.
మహేశ్వరః పర్వతలోకవాసీ చరాచరేశః ప్రథమో ఽప్రమేయః వినేన్దునా హీన్ద్రసమానవర్చసా విభీషణం రూపమ్ ఇవాస్థితో యః
మహేశ్వరుడు, పర్వత లోకంలో నివసించే వాడు, చరాచరాలకు అధిపతి, మొదటివాడు, అపరిమితుడు, చంద్రుడిలా, ఇంద్రుడిలా ప్రకాశించే వాడు, భయంకరమైన రూపాన్ని ధరించినవాడు.
తతస్ తామ్ అబ్రువన్ దేవాస్ తదా గత్వా తు సున్దరీమ్ దేవి శీఘ్రేణ కాలేన ధూర్జటిర్ నీలలోహితః
తర్వాత దేవతలు ఆ సుందరిని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు: 'దేవీ! త్వరలోనే నీలలోహితుడైన ధూర్జటి ఇక్కడికి వస్తాడు.'
స భర్తా తవ దేవేశో భవితా మా తపః కృథాః తతః ప్రదక్షిణీకృత్య దేవా విప్రా గిరేః సుతామ్
'ఆ దేవతల అధిపతి నీ భర్తగా మారతాడు. ఇక తపస్సు చేయవద్దు.' అప్పుడు దేవతలు, ఋషులు పర్వత కుమార్తె చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి వెళ్లిపోయారు.
జగ్ముశ్ చాదర్శనం తస్యాః సా చాపి విరరామ హ సా దేవీ సూక్తమ్ ఇత్య్ ఏవమ్ ఉక్త్వా స్వస్యాశ్రమే శుభే
వారు ఆమెకు కనిపించకుండా పోయారు. ఆ దేవీ కూడా తన ఆశ్రమంలో ఉండి, స్తోత్రపాఠనాన్ని ఆపింది.
ద్వారి జాతమ్ అశోకం చ సముపాశ్రిత్య చాస్థితా అథాగాచ్ చన్ద్రతిలకస్ త్రిదశార్తిహరో హరః
ద్వారంలో, అశోక వృక్షం దగ్గర నిలబడి ఉండగా, చంద్రకళ అలంకరించుకున్న దేవతల బాధను తొలగించే హరుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
వికృతం రూపమ్ ఆస్థాయ హ్రస్వో బాహుక ఏవ చ విభగ్ననాసికో భూత్వా కుబ్జః కేశాన్తపిఙ్గలః
అతడు వికారమైన రూపాన్ని ధరించి, చిన్నదైన శరీరంతో, చిన్న చేతులతో, విరిగిన ముక్కుతో, వంకరమైన దేహంతో, చివరల్లో పసుపు రంగు జుట్టుతో కనిపించాడు.
ఉవాచ వికృతాస్యశ్ చ దేవి త్వాం వరయామ్య్ అహమ్ అథోమా యోగసంసిద్ధా జ్ఞాత్వా శంకరమ్ ఆగతమ్
వికారమైన ముఖంతో అతడు ఇలా అన్నాడు: 'దేవీ! నేను నిన్ను వరంగా కోరుకుంటున్నాను.' కానీ యోగసిద్ధి సాధించిన ఉమాదేవి, వచ్చినవాడు శంకరుడేనని తెలుసుకుంది.
అన్తర్భావవిశుద్ధాత్మా కృపానుష్ఠానలిప్సయా తమ్ ఉవాచార్ఘపాద్యాభ్యాం మధుపర్కేణ చైవ హ
పరిపూర్ణమైన హృదయంతో, దయతో అతడికి పాద్యార్ఘ్యాలు, మధుపర్కం సమర్పిస్తూ మాట్లాడింది.
సంపూజ్య సుమనోభిస్ తం బ్రాహ్మణం బ్రాహ్మణప్రియా
బ్రాహ్మణులను ఎంతో ప్రేమించే ఆమె, సువాసన గల పుష్పాలతో అతడిని పూజించింది.
భగవన్ న స్వతన్త్రాహం పితా మే త్వ్ అగ్రణీర్ గృహే స ప్రభుర్ మమ దానే వై కన్యాహం ద్విజపుంగవ
'భగవన్! నేను స్వతంత్రురాలిని కాదు. మా ఇంట్లో నా తండ్రే పెద్దవాడు. నన్ను ఇచ్చే హక్కు ఆయనకే ఉంది. నేను కన్యను, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!'
గత్వా యాచస్వ పితరం మమ శైలేన్ద్రమ్ అవ్యయమ్ స చేద్ దదాతి మాం విప్ర తుభ్యం తద్ ఉచితం మమ
నీవు వెళ్లి నా తండ్రి అయిన శైలేంద్రుడిని అడుగు. ఆయన అక్షయుడైన పర్వతాధిపతి. ఆయన నిన్ను నాకు ఇస్తే, అది నాకు తగినదే.
తతః స భగవాన్ దేవస్ తథైవ వికృతః ప్రభుః ఉవాచ శైలరాజానం సుతాం మే యచ్ఛ శైలరాట్
తర్వాత ఆ భగవంతుడు, ఇంకా మారిన రూపంలోనే ఉన్నాడు, పర్వతరాజును చూసి, "శైలరాజా! నీ కుమార్తెను నాకు ఇవ్వు" అని అన్నాడు.
స తం వికృతరూపేణ జ్ఞాత్వా రుద్రమ్ అథావ్యయమ్ భీతః శాపాచ్ చ విమనా ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్
ఆ రాజు, ఆ మారిన రూపంలో ఉన్నవాడే అయినా, ఆయన రుద్రుడని, అక్షయుడని గుర్తించి, శాపభయంతో మనసు కలవరపడి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ నావమన్యే ఽహం బ్రాహ్మణాన్ భువి దేవతాః మనీషితం తు యత్ పూర్వం తచ్ ఛృణుష్వ మహామతే
ప్రభూ! నేనెప్పుడూ భూమిపై బ్రాహ్మణులను, దేవతలను తక్కువగా చూడను. కానీ ముందే నిర్ణయించిన విషయం ఒకటి ఉంది, దయచేసి వినండి మహాత్మా.
స్వయంవరో మే దుహితుర్ భవితా విప్రపూజితః వరయేద్ యం స్వయం తత్ర స భర్తాస్యా భవిష్యతి
నా కుమార్తెకు స్వయంవరం జరుగుతుంది. అక్కడ బ్రాహ్మణులను గౌరవిస్తారు. ఆమె ఎవరిని స్వయంగా ఎంచుకుంటే, అతనే ఆమె భర్త అవుతాడు.
తచ్ ఛ్రుత్వా శైలవచనం భగవాన్ వృషభధ్వజః దేవ్యాః సమీపమ్ ఆగత్య ఇదమ్ ఆహ మహామనాః
శైలరాజు మాటలు విని, వృషభధ్వజుడైన భగవంతుడు, గొప్ప మనసుతో దేవిని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.