కేనాక్షయాశ్ చ లోకాః స్యుః ఖ్యాతిశ్ చ పరమా మునే తథైవ చార్చనీయత్వం సత్సు తత్ కథయస్వ మే
ఓ మునీశ్వరా, ఏ విధానంతో లోకాలు నశించకుండా నిలిచిపోతాయో, గొప్ప పేరు, మంచివాళ్లలో పూజకు అర్హత ఎలా కలుగుతుందో నాకు చెప్పు.
అపత్యేన మహాబాహో సర్వమ్ ఏతద్ అవాప్యతే మమాఖ్యాతిర్ అపత్యేన బ్రహ్మణా ఋషిభిః సహ
ఓ మహాబాహువా, ఇవన్నీ సంతానంతోనే సాధ్యమవుతాయి. నా పేరు, బ్రహ్మా మరియు ఋషుల కీర్తి కూడా సంతానంతోనే వచ్చింది.
కిం న పశ్యసి శైలేన్ద్ర యతో మాం పరిపృచ్ఛసి వర్తయిష్యామి యచ్ చాపి యథాదృష్టం పురాచల
ఓ పర్వతాధిపతీ, నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావో నీకు కనబడడం లేదా? నేను చూచినదాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను, ఓ పురాతన పర్వతా.
వారాణసీమ్ అహం గచ్ఛన్న్ అపశ్యం సంస్థితం దివి విమానం సునవం దివ్యమ్ అనౌపమ్యం మహర్ధిమత్
ఓ వరణాసి వైపు వెళ్ళేటప్పుడు, ఆకాశంలో ఒక అపూర్వమైన, ప్రకాశవంతమైన, మహిమాన్వితమైన దేవాలయాన్ని చూచాను.
తస్యాధస్తాద్ ఆర్తనాదం గర్తస్థానే శృణోమ్య్ అహమ్ తమ్ అహం తపసా జ్ఞాత్వా తత్రైవాన్తర్హితః స్థితః
దాని కింద, ఒక గుహలో, నేను బాధతో కూడిన అరుపు విన్నాను. తపస్సుతో ఆ విషయం గ్రహించి, అక్కడే దాగి ఉండిపోయాను.
అథాగాత్ తత్ర శైలేన్ద్ర విప్రో నియమవాఞ్ శుచిః తీర్థాభిషేకపూతాత్మా పరే తపసి సంస్థితః
ఆ సమయంలో, ఓ పర్వతాధిపతీ, అక్కడికి ఒక బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడు. అతడు నియమంగా, పవిత్రంగా, తీర్థస్నానాలతో శుద్ధుడై, గొప్ప తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
అథ స వ్రజమానస్ తు వ్యాఘ్రేణాభీషితో ద్విజః వివేశ తం తదా దేశం స గర్తో యత్ర భూధర
ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్ళుతున్నప్పుడు, ఒక పులి భయపెట్టి, ఆ గుహ ఉన్న చోటికి ప్రవేశించాడు, ఓ పర్వతమా.
గర్తాయాం వీరణస్తమ్బే లమ్బమానాంస్ తదా మునీన్ అపశ్యద్ ఆర్తో దుఃఖార్తాంస్ తాన్ అపృచ్ఛచ్ చ స ద్విజః
ఆ గుహలో, ఒక వృక్షపు కంబంపై తలకిందుగా వేలాడుతూ, బాధతో ఉన్న మునులను అతడు చూచాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు వారిని అడిగాడు.
కే యూయం వీరణస్తమ్బే లమ్బమానా హ్య్ అధోముఖాః దుఃఖితాః కేన మోక్షశ్ చ యుష్మాకం భవితానఘాః
మీరు ఎవరు? ఈ వృక్షపు కంబంపై తలకిందుగా వేలాడుతూ, ఎందుకు బాధపడుతున్నారు? ఏ విధంగా మీరు విముక్తి పొందగలుగుతారు, పాపరహితులారా?
వయం తే కృతపుణ్యస్య పితరః సపితామహాః ప్రపితామహాశ్ చ క్లిశ్యామస్ తవ దుష్టేన కర్మణా
మేము నీ తండ్రులు, తాతలు, పరతాతలు. మేము మంచి పనులు చేసినవాళ్లం. కానీ నీ చెడ్డ కార్యం వల్ల ఇక్కడ బాధపడుతున్నాం.
నరకో ఽయం మహాభాగ గర్తరూపేణ సంస్థితః త్వం చాపి వీరణస్తమ్బస్ త్వయి లమ్బామహే వయమ్
ఇది నరకం, ఓ భాగ్యశాలీ. ఇది గుహ రూపంలో ఉంది. నీవే వృక్షపు కంబం; మేమంతా నీవిపైనే వేలాడుతున్నాం.
యావత్ త్వం జీవసే విప్ర తావద్ ఏవ వయం స్థితాః మృతే త్వయి గమిష్యామో నరకం పాపచేతసః
నీవు బ్రాహ్మణుడా, బతికినంత కాలం మేము ఇక్కడే ఉంటాం. నీవు చనిపోతే, మేము పాపంతో నరకానికి వెళ్ళిపోతాం.
యది త్వం దారసంయోగం కృత్వాపత్యం గుణోత్తరమ్ ఉత్పాదయసి తేనాస్మాన్ ముచ్యేమ వయమ్ ఏనసః
నీవు భార్యతో సంయోగం చేసి, మంచి గుణాలున్న కుమారుణ్ణి కనుగలిగితే, ఆ సంతానంతో మేము ఈ పాపం నుంచి విముక్తి పొందుతాము.
నాన్యేన తపసా పుత్ర తీర్థానాం చ ఫలేన చ ఏతత్ కురు మహాబుద్ధే తారయస్వ పితౄన్ భయాత్
ఇది వేరే తపస్సుతో కానీ, తీర్థయాత్రల ఫలితంతో కానీ సాధ్యపడదు, కుమారా. దీనిని నీవు చేయి, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నీ పితృదేవతలను భయంనుంచి రక్షించు.
స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ ఆరాధ్య వృషభధ్వజమ్ పితౄన్ గర్తాత్ సముద్ధృత్య గణపాన్ ప్రచకార హ
అతడు అంగీకరించి, వృషభధ్వజుడిని భక్తితో ఆరాధించి, తన పితృదేవతలను గుహ నుండి బయటకు తీయగా, గణపతిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
స్వయం రుద్రస్య దయితః సువేశో నామ నామతః సంమతో బలవాంశ్ చైవ రుద్రస్య గణపో ఽభవత్
ఆయనే రుద్రునికి ప్రియమైనవాడు, సువేశుడు అనే పేరుతో, అందరికీ గౌరవించబడుతూ, బలవంతుడై, రుద్రుని గణపతిగా అయ్యాడు.
తస్మాత్ కృత్వా తపో ఘోరమ్ అపత్యం గుణవద్ భృశమ్ ఉత్పాదయస్వ శైలేన్ద్ర సుతాం త్వం వరవర్ణినీమ్
కాబట్టి, ఓ పర్వతాధిపతీ, నీవు కఠినమైన తపస్సు చేసి, నీ కుమార్తె అయిన శుభవర్ణురాలితో గొప్ప గుణాలున్న కుమారుణ్ణి కనాలి.
స ఏవమ్ ఉక్త్వా ఋషిణా శైలేన్ద్రో నియమస్థితః తపశ్ చకారాప్య్ అతులం యేన తుష్టిర్ అభూన్ మమ
ఋషి చెప్పినట్లు, పర్వతాధిపతి నియమంగా ఉండి, అపూర్వమైన తపస్సు చేసి, దాని వలన నేను సంతృప్తి చెందాను.
తదా తమ్ ఉత్పపాతాహం వరదో ఽస్మీతి చాబ్రవమ్ బ్రూహి తుష్టో ఽస్మి శైలేన్ద్ర తపసానేన సువ్రత
అప్పుడు నేను అతని ఎదుట ప్రత్యక్షమై, 'నేను వరాలిచ్చేవాడిని' అని చెప్పాను. 'ఓ పర్వతాధిపతి! నీ తపస్సుతో నేను సంతోషించాను, మంచి వ్రతధారా! నీ కోరికను చెప్పు' అని అన్నాను.
భగవన్ పుత్రమ్ ఇచ్ఛామి గుణైః సర్వైర్ అలంకృతమ్ ఏవం వరం ప్రయచ్ఛస్వ యది తుష్టో ఽసి మే ప్రభో
'భగవంతుడా! అన్ని గుణాలతో అలంకరించబడిన కుమారుడు నాకు కావాలి. నీవు నిజంగా నాతో సంతోషంగా ఉంటే, ఈ వరాన్ని నాకు దయచేసి ఇవ్వు ప్రభూ!' అని అడిగాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా గిరిరాజస్య భో ద్విజాః తదా తస్మై వరం చాహం దత్తవాన్ మనసేప్సితమ్
ఆ పర్వతరాజు మాటలు విని, ఓ ద్విజులారా! నేను అతనికి మనసులో కోరుకున్న వరాన్ని అప్పుడే అనుగ్రహించాను.
కన్యా భవిత్రీ శైలేన్ద్ర తపసానేన సువ్రత యస్యాః ప్రభావాత్ సర్వత్ర కీర్తిమ్ ఆప్స్యసి శోభనామ్
నీ తపస్సు వల్ల, ఓ పర్వతరాజా! నీకు ఒక కుమార్తె జన్మిస్తుంది, మంచి వ్రతధారా! ఆమె ప్రభావంతో నీవు అన్ని చోట్ల మంచి పేరును పొందుతావు.
అర్చితః సర్వదేవానాం తీర్థకోటిసమావృతః పావనశ్ చైవ పుణ్యేన దేవానామ్ అపి సర్వతః
ఆమెను అన్ని దేవతలు పూజిస్తారు, అనేక తీర్థస్థలాలు ఆమె చుట్టూ ఉంటాయి, పుణ్యంతో పవిత్రురాలై, దేవతలందరూ ఆమెను ఎక్కడైనా గౌరవిస్తారు.
జ్యేష్ఠా చ సా భవిత్రీ తే అన్యే చాత్ర తతః శుభే
ఆమె నీ పెద్ద కుమార్తె అవుతుంది, ఓ శుభలక్షణా! ఆమె తరువాత మరికొందరు కూడా జన్మిస్తారు.
సో ఽపి కాలేన శైలేన్ద్రో మేనాయామ్ ఉదపాదయత్ అపర్ణామ్ ఏకపర్ణాం చ తథా చైవైకపాటలామ్
కాలక్రమంలో పర్వతరాజు మేనాదేవిలో అపర్ణ, ఏకపర్ణ, అలాగే ఏకపాటల అనే కుమార్తెలను పొందాడు.
న్యగ్రోధమ్ ఏకపర్ణం తు పాటలం చైకపాటలామ్ అశిత్వా త్వ్ ఏకపర్ణాం తు అనికేతస్ తపో ఽచరత్
న్యగ్రోధ, ఏకపర్ణ, పాటల, అలాగే ఏకపాటల అనే కుమార్తెలు జన్మించాయి. ఏకపర్ణను మాత్రమే భోజనం చేసి, అనికేత అనే కుమార్తె తపస్సు చేసింది.
శతం వర్షసహస్రాణాం దుశ్చరం దేవదానవైః ఆహారమ్ ఏకపర్ణం తు ఏకపర్ణా సమాచరత్
వంద వేల సంవత్సరాలు, దేవతలు, దానవులకు కూడా కష్టమైన తపస్సును, ఏకపర్ణ కుమార్తె ఒక్క ఆకును మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ ఆచరించింది.
పాటలేన తథైకేన విదధే చైకపాటలా పూర్ణే వర్షసహస్రే తు ఆహారం తాః ప్రచక్రతుః
ఏకపాటల కూడా ఒక్క పాటల ఆకుతో తపస్సు చేసింది. వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, వారు అంతా అలాంటి ఆహారాన్ని తీసుకున్నారు.
అపర్ణా తు నిరాహారా తాం మాతా ప్రత్యభాషత నిషేధయన్తీ చో మేతి మాతృస్నేహేన దుఃఖితా
అపర్ణ అయితే ఏ ఆహారమూ తీసుకోలేదు. ఆమె తల్లి, తల్లిగారి ప్రేమతో బాధపడుతూ, 'తిను' అని ఆపుతూ అపర్ణను పలికింది.
సా తథోక్తా తయా మాత్రా దేవీ దుశ్చరచారిణీ తేనైవ నామ్నా లోకేషు విఖ్యాతా సురపూజితా
తల్లి అలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ దేవి కఠిన తపస్సు చేసినవాడిగా, అదే పేరుతో లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందింది, దేవతలు ఆమెను పూజించసాగారు.