శం నో ఽస్తు ద్విపదే నిత్యం శం నశ్ చాస్తు చతుష్పదే తతో విద్యాధరగణా యక్షరాక్షసపన్నగాః
రెండు కాళ్లతో నడిచేవారికి ఎల్లప్పుడూ శాంతి కలగాలి. నాలుగు కాళ్లతో ఉన్నవారికీ శాంతి కలగాలి. ఆ తరువాత విద్యాధరులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు—
కృతాఞ్జలిపుటాః సర్వే శిరోభిః ప్రణతా రవిమ్ ఊచుస్ తే వివిధా వాచో మనఃశ్రోత్రసుఖావహాః
వారు అందరూ చేతులు జోడించి, తలలు వంచి, సూర్యుని నమస్కరించి, మనస్సుకు, చెవులకు ఆనందాన్ని కలిగించే వివిధ మాటలు పలికారు.
సహ్యం భవతు తేజస్ తే భూతానాం భూతభావన తతో హాహాహూహూశ్ చైవ నారదస్ తుమ్బురుస్ తథా
భూతాలను సృష్టించినవాడా! నీ తేజస్సు భూతాలకు భరించదగినదిగా ఉండాలి. ఆ తరువాత హాహా, హూహూ, నారదుడు, తుంబురు—
ఉపగాయితుమ్ ఆరబ్ధా గాన్ధర్వకుశలా రవిమ్ షడ్జమధ్యమగాన్ధారగానత్రయవిశారదాః
గంధర్వ సంగీతంలో నిపుణులైన వారు, షడ్జమధ్యమగాంధార రాగాలలో నైపుణ్యం కలిగి, సూర్యుని స్తుతిస్తూ పాడడం ప్రారంభించారు.
మూర్ఛనాభిశ్ చ తాలైశ్ చ సంప్రయోగైః సుఖప్రదమ్ విశ్వాచీ చ ఘృతాచీ చ ఉర్వశ్య్ అథ తిలోత్తమాః
మూర్చనలు, తాళాలు, సరైన కలయికలతో, హర్షాన్ని కలిగిస్తూ, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ, ఉర్వశి, తిలోత్తమా—
మేనకా సహజన్యా చ రమ్భా చాప్సరసాం వరా ననృతుర్ జగతామ్ ఈశే లిఖ్యమానే విభావసౌ
మెనకా, సహజన్యా, రంభా అనే అప్రసలలో శ్రేష్ఠులు, జగత్పతికి, చిత్రీకరించబడుతున్న సూర్యుని ఎదుట నాట్యం చేశారు.
భావహావవిలాసాద్యాన్ కుర్వత్యో ఽభినయాన్ బహూన్ ప్రావాద్యన్త తతస్ తత్ర వీణా వేణ్వాదిఝర్ఝరాః
భావం, హావం, విలాసం వంటి అనేక అభినయాలు చేస్తూ వారు పాడారు. ఆ తరువాత అక్కడ వీణలు, వేణువులు, ఇతర వాద్యాలు మ్రోగాయి.
పణవాః పుష్కరాశ్ చైవ మృదఙ్గాః పటహానకాః దేవదున్దుభయః శఙ్ఖాః శతశో ఽథ సహస్రశః
పణవాలు, పుష్కరాలు, మృదంగాలు, పట్టాలు, అనకాలు, దేవదుండుభులు, శంఖాలు వందలాది, వేలాది మ్రోగాయి.
గాయద్భిశ్ చైవ నృత్యద్భిర్ గన్ధర్వైర్ అప్సరోగణైః తూర్యవాదిత్రఘోషైశ్ చ సర్వం కోలాహలీకృతమ్
గంధర్వులు, అప్సరసలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ, వాద్యాల ధ్వనులతో అక్కడ అంతా కోలాహలంగా మారింది.
తతః కృతాఞ్జలిపుటా భక్తినమ్రాత్మమూర్తయః లిఖ్యమానం సహస్రాంశుం ప్రణేముః సర్వదేవతాః
ఆ తరువాత భక్తితో నమ్రతతో చేతులు జోడించి, సమస్త దేవతలు, చిత్రీకరించబడుతున్న సహస్రకిరణుడైన సూర్యునికి నమస్కరించారు.
తతః కోలాహలే తస్మిన్ సర్వదేవసమాగమే తేజసః శాతనం చక్రే విశ్వకర్మా శనైః శనైః
అక్కడ ఆ కోలాహలంలో, సమస్త దేవతలు కూడినప్పుడు, విశ్వకర్మ క్రమంగా సూర్యుని తేజస్సును తగ్గించాడు.
ఆజానులిఖితశ్ చాసౌ నిపుణం విశ్వకర్మణా నాభ్యనన్దత్ తు లిఖనం తతస్ తేనావతారితః
ఆ ప్రతిమ మోకాళ్ల వరకూ చక్కగా విశ్వకర్మ తయారు చేసినప్పటికీ, సూర్యుడు ఆ చిత్రాన్ని ఆమోదించలేదు. అందువల్ల ఆయనను దిగిపోవాల్సి వచ్చింది.
న తు నిర్భర్త్సితం రూపం తేజసో హననేన తు కాన్తాత్ కాన్తతరం రూపమ్ అధికం శుశుభే తతః
ఆ తేజస్సు తగ్గిపోవడం వల్ల ఆ రూపం ఏమాత్రం మసకబారలేదు; అందులోనూ, మునుపటి కన్నా ఇంకా అందమైన రూపం మరింత ప్రకాశించింది.
ఇతి హిమజలఘర్మకాలహేతోర్ హరకమలాసనవిష్ణుసంస్తుతస్య తదుపరి లిఖనం నిశమ్య భానోర్ వ్రజతి దివాకరలోకమ్ ఆయుషో ఽన్తే
ఈ విధంగా చలిని, నీటిని, వేడిని, కాలాన్ని కారణంగా హరుడు, కమలాసనుడు, విష్ణువు సూర్యుని స్తుతించినప్పుడు, ఆ పైభాగంలో వ్రాయబడినదాన్ని వినగానే, సూర్యుడు తన ఆయుష్షు ముగిసినప్పుడు దివాకర లోకానికి వెళ్ళిపోతాడు.
ఏవం జన్మ రవేః పూర్వం బభూవ మునిసత్తమాః రూపం చ పరమం తస్య మయా సంపరికీర్తితమ్
మహర్షులారా! ఈ విధంగా సూర్యుని జననం పూర్వంలో జరిగింది. ఆయన పరమమైన రూపాన్ని నేను పూర్తిగా వివరించాను.
భూయో ఽపి కథయాస్మాకం కథాం సూర్యసమాశ్రితామ్ న తృప్తిమ్ అధిగచ్ఛామః శృణ్వన్తస్ తాం కథాం శుభామ్
మళ్ళీ మాకు సూర్యునితో సంబంధమైన కథను చెప్పండి. ఆ పవిత్రమైన కథను వినడం వల్ల మాకు తృప్తి కలగడం లేదు.
యో ఽయం దీప్తో మహాతేజా వహ్నిరాశిసమప్రభః ఏతద్ వేదితుమ్ ఇచ్ఛామః ప్రభావో ఽస్య కుతః ప్రభో
ఈ ప్రకాశవంతమైన, మహాతేజస్సుతో కూడిన, అగ్నిసమూహానికి సమానమైన వెలుగు గలవాడెవరో తెలుసుకోవాలని మేము కోరుకుంటున్నాము, ప్రభూ! ఆయన శక్తి ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో చెప్పండి.
తమోభూతేషు లోకేషు నష్టే స్థావరజఙ్గమే ప్రకృతేర్ గుణహేతుస్ తు పూర్వం బుద్ధిర్ అజాయత
ప్రపంచాలు చీకటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, స్థావరజంగమములు అన్నీ నశించినప్పుడు, ప్రకృతి గుణాల వల్ల మొదట బుద్ధి ఉద్భవించింది.
అహంకారస్ తతో జాతో మహాభూతప్రవర్తకః వాయ్వగ్నిర్ ఆపః ఖం భూమిస్ తతస్ త్వ్ అణ్డమ్ అజాయత
ఆ తరువాత అహంకారం పుట్టింది, అది మహాభూతాలను కదిలించింది. ఆ తరువాత వాయువు, అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, భూమి పుట్టాయి. వాటి నుండి అండం ఏర్పడింది.
తస్మిన్న్ అణ్డే త్వ్ ఇమే లోకాః సప్త చైవ ప్రతిష్ఠితాః పృథివీ సప్తభిర్ ద్వీపైః సముద్రైశ్ చైవ సప్తభిః
ఆ అండంలోనే ఈ ఏడు లోకాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. భూమి కూడా ఏడు ద్వీపాలతో, ఏడు సముద్రాలతో ఉంది.
తత్రైవావస్థితో హ్య్ ఆసీద్ అహం విష్ణుర్ మహేశ్వరః విమూఢాస్ తామసాః సర్వే ప్రధ్యాయన్తి తమ్ ఈశ్వరమ్
అక్కడ నేనూ, విష్ణువూ, మహేశ్వరుడూ నివసించాము. అందరూ చీకటిలో మునిగి, ఆ పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేశారు.
తతో వై సుమహాతేజాః ప్రాదుర్భూతస్ తమోనుదః ధ్యానయోగేన చాస్మాభిర్ విజ్ఞాతః సవితా తదా
అప్పుడు అపారమైన తేజస్సుతో కూడినవాడు, చీకటిని తొలగించేవాడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ధ్యానయోగంతో మేము ఆ సమయంలో సవితను తెలుసుకున్నాము.
జ్ఞాత్వా చ పరమాత్మానం సర్వ ఏవ పృథక్ పృథక్ దివ్యాభిః స్తుతిభిర్ దేవః స్తుతో ఽస్మాభిస్ తదేశ్వరః
ఆ పరమాత్మను తెలుసుకున్న తర్వాత, మేమందరం వేరువేరుగా ఆ ప్రభువును దైవిక స్తోత్రాలతో స్తుతించాము.
ఆదిదేవో ఽసి దేవానామ్ ఐశ్వర్యాచ్ చ త్వమ్ ఈశ్వరః ఆదికర్తాసి భూతానాం దేవదేవో దివాకరః
దేవతలలోని ఆదిదేవుడవు నీవే. నీ ఐశ్వర్యంతో ప్రభువవు. భూతాలకూ ఆదికర్తవు, దేవదేవా, దివాకరా!
జీవనః సర్వభూతానాం దేవగన్ధర్వరక్షసామ్ మునికింనరసిద్ధానాం తథైవోరగపక్షిణామ్
నీ వల్లే అన్ని జీవులకూ ప్రాణం ఉంది. దేవతలు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, మునులు, కిన్నరులు, సిద్ధులు, అలాగే పాములు, పక్షులు కూడా నీ వల్లే జీవిస్తున్నారు.
త్వం బ్రహ్మా త్వం మహాదేవస్ త్వం విష్ణుస్ త్వం ప్రజాపతిః వాయుర్ ఇన్ద్రశ్ చ సోమశ్ చ వివస్వాన్ వరుణస్ తథా
నీవే బ్రహ్మ, నీవే మహాదేవుడు, నీవే విష్ణువు, నీవే ప్రజాపతి. నీవే వాయువు, ఇంద్రుడు, సోముడు, వివస్వాన్, వరుణుడు కూడా నీవే.
త్వం కాలః సృష్టికర్తా చ హర్తా భర్తా తథా ప్రభుః సరితః సాగరాః శైలా విద్యుదిన్ద్రధనూంషి చ
నీవే కాలం, సృష్టికర్త, హంత, భర్త, ప్రభువు. నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, మెరుపులు, ఇంద్రధనస్సులు అన్నీ నీవే.
ప్రలయః ప్రభవశ్ చైవ వ్యక్తావ్యక్తః సనాతనః ఈశ్వరాత్ పరతో విద్యా విద్యాయాః పరతః శివః
నీవే లయమూ, ఉత్పత్తీ, వ్యక్తమూ, అవ్యక్తమూ, శాశ్వతుడవు. పరమేశ్వరుని నుండి జ్ఞానం వస్తుంది. జ్ఞానానికి మించి శివుడు ఉన్నాడు.
శివాత్ పరతరో దేవస్ త్వమ్ ఏవ పరమేశ్వరః సర్వతఃపాణిపాదాన్తః సర్వతోక్షిశిరోముఖః
శివుని కన్నా మించిన దేవుడు నీవే పరమేశ్వరుడవు. నీకు అన్నిచోట్ల చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, తలలు, ముఖాలు ఉన్నాయి.
సహస్రాంశుః సహస్రాస్యః సహస్రచరణేక్షణః భూతాదిర్ భూర్ భువః స్వశ్ చ మహః సత్యం తపో జనః
నీవు వెయ్యి కిరణాలవాడు, వెయ్యి ముఖాలవాడు, వెయ్యి కాళ్ళు, వెయ్యి కన్నులు కలవాడు. భూతాలకూ ఆదిగా, భూ, భువః, స్వః, మహః, సత్యం, తపః, జన లోకాలకు మూలమవు.