ధ్రువాధారాణ్య్ అశేషాణి ధిష్ణ్యాని మునిసత్తమాః త్రుట్యద్రశ్మినిబన్ధీని బన్ధనాని అధో యయుః
మహర్షులారా, ధ్రువంగా ఉన్న ఆధారాలు, గృహాలు అన్నీ, వాటి బంధాలు తెగిపోయి కిందపడిపోయాయి.
వేగభ్రమణసంపాతవాయుక్షిప్తాః సహస్రశః వ్యశీర్యన్త మహామేఘా ఘోరారావవిరావిణః
వేగంగా తిరిగే గాలికి వేలాది గొప్ప మేఘాలు చెల్లాచెదురై, భయంకరమైన శబ్దాలతో విరిగిపోయాయి.
భాస్వద్భ్రమణవిభ్రాన్తభూమ్యాకాశరసాతలమ్ జగద్ ఆకులమ్ అత్యర్థం తదాసీన్ మునిసత్తమాః
మహర్షులారా, ఆ ప్రకాశపు తిప్పుడుతో భూమి, ఆకాశం, పాతాళం అన్నీ కలవరపడి, చాలా కలతకు గురయ్యాయి.
త్రైలోక్యమ్ ఆకులం వీక్ష్య భ్రమమాణం సురర్షయః దేవాశ్ చ బ్రహ్మణా సార్ధం భాస్వన్తమ్ అభితుష్టువుః
మూడు లోకాలు కలతతో తిరుగుతున్నదాన్ని చూసి, దేవతలు, ఋషులు, బ్రహ్మతో కలిసి ఆ ప్రకాశవంతుడిని స్తుతించారు.
ఆదిదేవో ఽసి దేవానాం జాతస్ త్వం భూతయే భువః సర్గస్థిత్యన్తకాలేషు త్రిధా భేదేన తిష్ఠసి
ప్రభువైన దేవతలకు ఆదిదేవుడవు, ఈ లోకానికి మేలు కోసం జన్మించావు. సృష్టి, స్థితి, లయ కాలాల్లో మూడు రూపాల్లో వేర్వేరుగా నిలిచివుంటావు.
స్వస్తి తే ఽస్తు జగన్నాథ ఘర్మవర్షదివాకర ఇన్ద్రాదయస్ తదా దేవా లిఖ్యమానమ్ అథాస్తువన్
జగన్నాథా! నీకు శుభమేమి కలగాలి. వేడి, వర్షాన్ని కలిగించే సూర్యుడవు నీవు. అప్పట్లో ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, నిన్ను చిత్రీకరిస్తున్నప్పుడు, స్తుతించారు.
జయ దేవ జగత్స్వామిఞ్ జయాశేషజగత్పతే ఋషయశ్ చ తతః సప్త వసిష్ఠాత్రిపురోగమాః
జగత్తు యజమానుడా! నీకు విజయము కలగాలి. సమస్త లోకాల పాలకుడా! నీకు విజయము కలగాలి. ఆ తరువాత వసిష్ఠుడు, అత్రి మొదలైన ఏడుగురు ఋషులు కూడా నిన్ను స్తుతించారు.
తుష్టువుర్ వివిధైః స్తోత్రైః స్వస్తి స్వస్తీతివాదినః వేదోక్తిభిర్ అథాగ్ర్యాభిర్ వాలఖిల్యాశ్ చ తుష్టువుః
వివిధ రకాల స్తోత్రాలతో, శుభకాంక్షలు పలుకుతూ, వేదాల్లో చెప్పిన ఉత్తమమైన మాటలతో వారు నిన్ను స్తుతించారు. వాలఖిల్యులు కూడా నిన్ను స్తుతించారు.
అగ్నిర్ ఆద్యాశ్ చ భాస్వన్తం లిఖ్యమానం ముదా యుతాః త్వం నాథ మోక్షిణాం మోక్షో ధ్యేయస్ త్వం ధ్యానినాం పరః
అగ్ని మొదలైన దేవతలు ఆనందంతో నిన్ను, ప్రకాశవంతుడైన సూర్యుని, చిత్రీకరిస్తున్నప్పుడు స్తుతించారు. ప్రభూ! మోక్షాన్ని కోరువారికి నీవే మోక్షము, ధ్యానం చేసే వారికి నీవే పరమ లక్ష్యం.
త్వం గతిః సర్వభూతానాం కర్మకాణ్డవివర్తినామ్ సంపూజ్యస్ త్వం తు దేవేశ శం నో ఽస్తు జగతాం పతే
కర్మచక్రంలో తిరుగుతున్న సమస్త జీవులకు నీవే మార్గము. దేవతలలో ప్రభువా! నీవు పూజించదగినవాడవు. జగత్పతీ! మాకు శాంతి కలగాలి.
శం నో ఽస్తు ద్విపదే నిత్యం శం నశ్ చాస్తు చతుష్పదే తతో విద్యాధరగణా యక్షరాక్షసపన్నగాః
రెండు కాళ్లతో నడిచేవారికి ఎల్లప్పుడూ శాంతి కలగాలి. నాలుగు కాళ్లతో ఉన్నవారికీ శాంతి కలగాలి. ఆ తరువాత విద్యాధరులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు—
కృతాఞ్జలిపుటాః సర్వే శిరోభిః ప్రణతా రవిమ్ ఊచుస్ తే వివిధా వాచో మనఃశ్రోత్రసుఖావహాః
వారు అందరూ చేతులు జోడించి, తలలు వంచి, సూర్యుని నమస్కరించి, మనస్సుకు, చెవులకు ఆనందాన్ని కలిగించే వివిధ మాటలు పలికారు.
సహ్యం భవతు తేజస్ తే భూతానాం భూతభావన తతో హాహాహూహూశ్ చైవ నారదస్ తుమ్బురుస్ తథా
భూతాలను సృష్టించినవాడా! నీ తేజస్సు భూతాలకు భరించదగినదిగా ఉండాలి. ఆ తరువాత హాహా, హూహూ, నారదుడు, తుంబురు—
ఉపగాయితుమ్ ఆరబ్ధా గాన్ధర్వకుశలా రవిమ్ షడ్జమధ్యమగాన్ధారగానత్రయవిశారదాః
గంధర్వ సంగీతంలో నిపుణులైన వారు, షడ్జమధ్యమగాంధార రాగాలలో నైపుణ్యం కలిగి, సూర్యుని స్తుతిస్తూ పాడడం ప్రారంభించారు.
మూర్ఛనాభిశ్ చ తాలైశ్ చ సంప్రయోగైః సుఖప్రదమ్ విశ్వాచీ చ ఘృతాచీ చ ఉర్వశ్య్ అథ తిలోత్తమాః
మూర్చనలు, తాళాలు, సరైన కలయికలతో, హర్షాన్ని కలిగిస్తూ, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ, ఉర్వశి, తిలోత్తమా—
మేనకా సహజన్యా చ రమ్భా చాప్సరసాం వరా ననృతుర్ జగతామ్ ఈశే లిఖ్యమానే విభావసౌ
మెనకా, సహజన్యా, రంభా అనే అప్రసలలో శ్రేష్ఠులు, జగత్పతికి, చిత్రీకరించబడుతున్న సూర్యుని ఎదుట నాట్యం చేశారు.
భావహావవిలాసాద్యాన్ కుర్వత్యో ఽభినయాన్ బహూన్ ప్రావాద్యన్త తతస్ తత్ర వీణా వేణ్వాదిఝర్ఝరాః
భావం, హావం, విలాసం వంటి అనేక అభినయాలు చేస్తూ వారు పాడారు. ఆ తరువాత అక్కడ వీణలు, వేణువులు, ఇతర వాద్యాలు మ్రోగాయి.
పణవాః పుష్కరాశ్ చైవ మృదఙ్గాః పటహానకాః దేవదున్దుభయః శఙ్ఖాః శతశో ఽథ సహస్రశః
పణవాలు, పుష్కరాలు, మృదంగాలు, పట్టాలు, అనకాలు, దేవదుండుభులు, శంఖాలు వందలాది, వేలాది మ్రోగాయి.
గాయద్భిశ్ చైవ నృత్యద్భిర్ గన్ధర్వైర్ అప్సరోగణైః తూర్యవాదిత్రఘోషైశ్ చ సర్వం కోలాహలీకృతమ్
గంధర్వులు, అప్సరసలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ, వాద్యాల ధ్వనులతో అక్కడ అంతా కోలాహలంగా మారింది.
తతః కృతాఞ్జలిపుటా భక్తినమ్రాత్మమూర్తయః లిఖ్యమానం సహస్రాంశుం ప్రణేముః సర్వదేవతాః
ఆ తరువాత భక్తితో నమ్రతతో చేతులు జోడించి, సమస్త దేవతలు, చిత్రీకరించబడుతున్న సహస్రకిరణుడైన సూర్యునికి నమస్కరించారు.
తతః కోలాహలే తస్మిన్ సర్వదేవసమాగమే తేజసః శాతనం చక్రే విశ్వకర్మా శనైః శనైః
అక్కడ ఆ కోలాహలంలో, సమస్త దేవతలు కూడినప్పుడు, విశ్వకర్మ క్రమంగా సూర్యుని తేజస్సును తగ్గించాడు.
ఆజానులిఖితశ్ చాసౌ నిపుణం విశ్వకర్మణా నాభ్యనన్దత్ తు లిఖనం తతస్ తేనావతారితః
ఆ ప్రతిమ మోకాళ్ల వరకూ చక్కగా విశ్వకర్మ తయారు చేసినప్పటికీ, సూర్యుడు ఆ చిత్రాన్ని ఆమోదించలేదు. అందువల్ల ఆయనను దిగిపోవాల్సి వచ్చింది.
న తు నిర్భర్త్సితం రూపం తేజసో హననేన తు కాన్తాత్ కాన్తతరం రూపమ్ అధికం శుశుభే తతః
ఆ తేజస్సు తగ్గిపోవడం వల్ల ఆ రూపం ఏమాత్రం మసకబారలేదు; అందులోనూ, మునుపటి కన్నా ఇంకా అందమైన రూపం మరింత ప్రకాశించింది.
ఇతి హిమజలఘర్మకాలహేతోర్ హరకమలాసనవిష్ణుసంస్తుతస్య తదుపరి లిఖనం నిశమ్య భానోర్ వ్రజతి దివాకరలోకమ్ ఆయుషో ఽన్తే
ఈ విధంగా చలిని, నీటిని, వేడిని, కాలాన్ని కారణంగా హరుడు, కమలాసనుడు, విష్ణువు సూర్యుని స్తుతించినప్పుడు, ఆ పైభాగంలో వ్రాయబడినదాన్ని వినగానే, సూర్యుడు తన ఆయుష్షు ముగిసినప్పుడు దివాకర లోకానికి వెళ్ళిపోతాడు.
ఏవం జన్మ రవేః పూర్వం బభూవ మునిసత్తమాః రూపం చ పరమం తస్య మయా సంపరికీర్తితమ్
మహర్షులారా! ఈ విధంగా సూర్యుని జననం పూర్వంలో జరిగింది. ఆయన పరమమైన రూపాన్ని నేను పూర్తిగా వివరించాను.
భూయో ఽపి కథయాస్మాకం కథాం సూర్యసమాశ్రితామ్ న తృప్తిమ్ అధిగచ్ఛామః శృణ్వన్తస్ తాం కథాం శుభామ్
మళ్ళీ మాకు సూర్యునితో సంబంధమైన కథను చెప్పండి. ఆ పవిత్రమైన కథను వినడం వల్ల మాకు తృప్తి కలగడం లేదు.
యో ఽయం దీప్తో మహాతేజా వహ్నిరాశిసమప్రభః ఏతద్ వేదితుమ్ ఇచ్ఛామః ప్రభావో ఽస్య కుతః ప్రభో
ఈ ప్రకాశవంతమైన, మహాతేజస్సుతో కూడిన, అగ్నిసమూహానికి సమానమైన వెలుగు గలవాడెవరో తెలుసుకోవాలని మేము కోరుకుంటున్నాము, ప్రభూ! ఆయన శక్తి ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో చెప్పండి.
తమోభూతేషు లోకేషు నష్టే స్థావరజఙ్గమే ప్రకృతేర్ గుణహేతుస్ తు పూర్వం బుద్ధిర్ అజాయత
ప్రపంచాలు చీకటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, స్థావరజంగమములు అన్నీ నశించినప్పుడు, ప్రకృతి గుణాల వల్ల మొదట బుద్ధి ఉద్భవించింది.
అహంకారస్ తతో జాతో మహాభూతప్రవర్తకః వాయ్వగ్నిర్ ఆపః ఖం భూమిస్ తతస్ త్వ్ అణ్డమ్ అజాయత
ఆ తరువాత అహంకారం పుట్టింది, అది మహాభూతాలను కదిలించింది. ఆ తరువాత వాయువు, అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, భూమి పుట్టాయి. వాటి నుండి అండం ఏర్పడింది.
తస్మిన్న్ అణ్డే త్వ్ ఇమే లోకాః సప్త చైవ ప్రతిష్ఠితాః పృథివీ సప్తభిర్ ద్వీపైః సముద్రైశ్ చైవ సప్తభిః
ఆ అండంలోనే ఈ ఏడు లోకాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. భూమి కూడా ఏడు ద్వీపాలతో, ఏడు సముద్రాలతో ఉంది.