తేజసా దహ్యమానాస్ తే భస్మీభూతా మహాసురాః తతః ప్రహర్షమ్ అతులం ప్రాప్తాః సర్వే దివౌకసః
అతని తేజస్సుతో దహించబడి, మహాసురులు బూడిదైపోయారు. ఆ తరువాత అందరు దేవతలు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందారు.
తుష్టువుస్ తేజసాం యోనిం మార్తణ్డమ్ అదితిం తథా స్వాధికారాంస్ తతః ప్రాప్తా యజ్ఞభాగాంశ్ చ పూర్వవత్
అందరూ తేజస్సుకు మూలమైన మార్తండుని, అదితిని స్తుతించారు. దాంతో వారు తమ అధికారాలను, యజ్ఞఫలాలను మునుపటిలా తిరిగి పొందారు.
భగవాన్ అపి మార్తణ్డః స్వాధికారమ్ అథాకరోత్ కదమ్బపుష్పవద్ భాస్వాన్ అధశ్ చోర్ధ్వం చ రశ్మిభిః వృతో ఽగ్నిపిణ్డసదృశో దధ్రే నాతిస్ఫుటం వపుః
భగవాన్ మార్తండుడు కూడా తన అధికారాన్ని స్వీకరించాడు. అతడు కదంబపువ్వుల వలె పైకీ కిందకీ కిరణాలతో చుట్టబడి, అగ్నిపిండంలా మెరిసిపోయాడు. కానీ అతని రూపం ఇంకా పూర్తిగా స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
కథం కాన్తతరం పశ్చాద్ రూపం సంలబ్ధవాన్ రవిః కదమ్బగోలకాకారం తన్ మే బ్రూహి జగత్పతే
"రవి తరువాత మరింత అందమైన, కదంబగోళాకారమైన రూపాన్ని ఎలా పొందాడు? దయచేసి అది నాకు చెప్పు, జగత్పతీ!"
త్వష్టా తస్మై దదౌ కన్యాం సంజ్ఞాం నామ వివస్వతే ప్రసాద్య ప్రణతో భూత్వా విశ్వకర్మా ప్రజాపతిః
త్వష్టుడు తన కుమార్తె సంజ్ఞను, వివస్వంతునికి ఇచ్చాడు. విశ్వకర్మ ప్రణమించి, ఆయనను ప్రసన్నుడిని చేసి, ఆ పెళ్లిని జరిపాడు.
త్రీణ్య్ అపత్యాన్య్ అసౌ తస్యాం జనయామ్ ఆస గోపతిః ద్వౌ పుత్రౌ సుమహాభాగౌ కన్యాం చ యమునాం తథా
ఆమెలో గోపతి మూడు సంతానాలను కనాడు. ఇద్దరు మహాతేజస్సుతో కూడిన కుమారులు, ఒక కుమార్తె యమున కూడా జన్మించారు.
యత్ తేజో ఽభ్యధికం తస్య మార్తణ్డస్య వివస్వతః తేనాతితాపయామ్ ఆస త్రీంల్ లోకాన్ సచరాచరాన్
మార్తండుడు అయిన వివస్వంతుని తేజస్సు అత్యంతంగా ఉండటంతో, ఆయన మూడు లోకాలను, అందులోని చరాచరజీవులను తాపంతో కాల్చేశాడు.
తద్ రూపం గోలకాకారం దృష్ట్వా సంజ్ఞా వివస్వతః అసహన్తీ మహత్ తేజః స్వాం ఛాయాం వాక్యమ్ అబ్రవీత్
వివస్వంతుని ఆ గోళాకార రూపాన్ని చూసి, సంజ్ఞ అతని అపారమైన తేజస్సును తట్టుకోలేక, తన నీడతో మాట్లాడింది.
అహం యాస్యామి భద్రం తే స్వమ్ ఏవ భవనం పితుః నిర్వికారం త్వయాత్రైవ స్థేయం మచ్ఛాసనాచ్ ఛుభే
నేను నా తండ్రి ఇంటికి వెళ్తాను, నీకు మంగళం కలగాలి. నా ఆజ్ఞతో నీవు ఇక్కడే మార్పు లేకుండా ఉండాలి, శుభలక్షణమయినవాడివి.
ఇమౌ చ బాలకౌ మహ్యం కన్యా చ వరవర్ణినీ సంభావ్యా నైవ చాఖ్యేయమ్ ఇదం భగవతే త్వయా
ఈ ఇద్దరు కుమారులు, ఈ అందమైన కుమార్తె కూడా నావే అని భావించాలి. ఈ విషయం భగవంతునికి నీవు ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
ఆ కచగ్రహణాద్ దేవి ఆ శాపాన్ నైవ కర్హిచిత్ ఆఖ్యాస్యామి మతం తుభ్యం గమ్యతాం యత్ర వాఞ్ఛితమ్
దేవీ, జుట్టు పట్టినప్పటి నుండి శాపం వచ్చిన దాకా నేను నా నిర్ణయాన్ని నీకు ఎప్పుడూ చెప్పను. నీవు కోరిన చోటికి వెళ్లవచ్చు.
ఇత్య్ ఉక్తా వ్రీడితా సంజ్ఞా జగామ పితృమన్దిరమ్ వత్సరాణాం సహస్రం తు వసమానా పితుర్ గృహే
ఇలా చెప్పబడిన సంజ్ఞా సిగ్గుతో తన తండ్రి ఇంటికి వెళ్లింది. అక్కడ ఆమె వెయ్యేళ్ళు తండ్రి ఇంట్లోనే ఉండింది.
భర్తుః సమీపం యాహీతి పిత్రోక్తా సా పునః పునః ఆగచ్ఛద్ వడవా భూత్వా కురూన్ అథోత్తరాంస్ తతః
తన తండ్రి పదే పదే భర్త దగ్గరకు వెళ్ళమని చెప్పడంతో, ఆమె గుర్రముగా మారి ఉత్తర కురువులకు వెళ్లింది.
తత్ర తేపే తపః సాధ్వీ నిరాహారా ద్విజోత్తమాః పితుః సమీపం యాతాయాం సంజ్ఞాయాం వాక్యతత్పరా
అక్కడ ఆ సతీమంతుడు ఆహారం లేకుండా కఠిన తపస్సు చేసింది. సంజ్ఞా తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లినప్పుడు, మాటలకు కట్టుబడి ఉన్న ఛాయ అక్కడే మిగిలింది.
తద్రూపధారిణీ ఛాయా భాస్కరం సముపస్థితా తస్యాం చ భగవాన్ సూర్యః సంజ్ఞేయమ్ ఇతి చిన్తయన్
ఛాయ ఆమె రూపాన్ని ధరించి భాస్కరుని దగ్గరకు వెళ్లింది. భగవంతుడు సూర్యుడు ఆమెను సంజ్ఞా అని భావించి ఆమెతో ఉండాడు.
తథైవ జనయామ్ ఆస ద్వౌ పుత్రౌ కన్యకాం తథా సంజ్ఞా తు పార్థివీ తేషామ్ ఆత్మజానాం తథాకరోత్
అలాగే అతడికి ఆమెతో ఇద్దరు కుమారులు, ఒక కుమార్తె జన్మించారు. కానీ సంజ్ఞా ఆ పిల్లలను భూమికి అప్పగించింది.
స్నేహం న పూర్వజాతానాం తథా కృతవతీ తు సా మనుస్ తత్ క్షాన్తవాంస్ తస్యా యమస్ తస్యా న చక్షమే
ఆమె తరువాత పుట్టిన పిల్లలకు పూర్వపు పిల్లలంత ప్రేమ చూపలేదు. మనువు ఆమెను క్షమించాడు, కానీ యముడు క్షమించలేదు.
బహుధా పీడ్యమానస్ తు పితుః పత్యా సుదుఃఖితః స వై కోపాచ్ చ బాల్యాచ్ చ భావినో ఽర్థస్య వై బలాత్ పదా సంతర్జయామ్ ఆస న తు దేహే న్యపాతయత్
తల్లి, తండ్రి చేత ఎన్నో విధాల బాధపడుతూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో, కోపంతో, బాల్యమూ, విధి బలంతో, తన కాలు చూపి బెదిరించాడు కానీ ఆమె శరీరాన్ని తాకలేదు.
పదా తర్జయసే యస్మాత్ పితుర్ భార్యాం గరీయసీమ్ తస్మాత్ తవైష చరణః పతిష్యతి న సంశయః
నీవు తండ్రి భార్యను, అత్యంత గౌరవనీయురాలిని, కాలుతో బెదిరించావు కాబట్టి, నీ ఈ కాలు తప్పక పడిపోతుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
యమస్ తు తేన శాపేన భృశం పీడితమానసః మనునా సహ ధర్మాత్మా పిత్రే సర్వం న్యవేదయత్
ఆ శాపంతో యముడు ఎంతో బాధపడి, ధర్మాత్ముడైన మనువుతో కలిసి తండ్రికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
స్నేహేన తుల్యమ్ అస్మాసు మాతా దేవ న వర్తతే విసృజ్య జ్యాయసం భక్త్యా కనీయాంసం బుభూషతి
దేవా, మా తల్లి మాకు సమానంగా ప్రేమ చూపడం లేదు. పెద్దవాడిని వదిలేసి, చిన్నవాడిని భక్తితో ఆదరించాలనుకుంటోంది.
తస్యాం మయోద్యతః పాదో న తు దేహే నిపాతితః బాల్యాద్ వా యది వా మోహాత్ తద్ భవాన్ క్షన్తుమ్ అర్హసి
తన శరీరాన్ని తాకకుండా నా కాలు కేవలం పైకి లేపాను. అది బాల్యమా, లేక మూర్ఖత్వమా తెలియదు, భగవంతుడా, మీరు దయచేసి క్షమించాలి.
శప్తో ఽహం తాత కోపేన జనన్యా తనయో యతః తతో మన్యే న జననీమ్ ఇమాం వై తపతాం వర
తండ్రి, నేను ఆమె కుమారుడినే అయినా, తల్లి కోపంతో నన్ను శపించింది. అందుకే తపస్సులో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, ఆమెను నా తల్లిగా భావించటం లేదు.
తవ ప్రసాదాచ్ చరణో భగవన్ న పతేద్ యథా మాతృశాపాద్ అయం మే ఽద్య తథా చిన్తయ గోపతే
భగవంతుడా, మీ కృప వల్ల ఈ రోజు నా తల్లి శాపంతో నా కాలు పడిపోకుండా చూడండి. భూమికి రక్షకుడవు, దయచేసి దీన్ని ఆలోచించండి.
అసంశయం మహత్ పుత్ర భవిష్యత్య్ అత్ర కారణమ్ యేన త్వామ్ ఆవిశత్ క్రోధో ధర్మజ్ఞం ధర్మశీలినమ్
నిస్సందేహంగా, కుమారుడా, దీనికి గొప్ప కారణం ఉంటుంది. నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, ధర్మాన్ని ఆచరించే వాడివి అయినా, కోపం నిన్ను ఎలా పట్టుకుందో అది కారణమే.
సర్వేషామ్ ఏవ శాపానాం ప్రతిఘాతో హి విద్యతే న తు మాత్రాభిశప్తానాం క్వచిచ్ ఛాపనివర్తనమ్
ప్రతి శాపానికీ పరిహారం ఉంది. కానీ తల్లి శపించిన వారికి ఎక్కడా శాప విమోచనం ఉండదు.
న శక్యమ్ ఏతన్ మిథ్యా తు కర్తుం మాతుర్ వచస్ తవ కించిత్ తే ఽహం విధాస్యామి పుత్రస్నేహాద్ అనుగ్రహమ్
నీ తల్లి చెప్పిన మాటను అబద్ధం చేయడం నాకు సాధ్యం కాదు. అయినా, నీవు నా కుమారుడివిగా నిన్ను ప్రేమించి, కొంత దయ చూపిస్తాను.
కృమయో మాంసమ్ ఆదాయ ప్రయాస్యన్తి మహీతలమ్ కృతం తస్యా వచః సత్యం త్వం చ త్రాతో భవిష్యసి
పురుగులు మాంసాన్ని తీసుకుని భూమిలోకి వెళ్ళిపోతాయి. ఆమె మాట నిజమైంది. నీవు కూడా రక్షించబడతావు.
ఆదిత్యస్ త్వ్ అబ్రవీచ్ ఛాయాం కిమర్థం తనయేషు వై తుల్యేష్వ్ అప్య్ అధికః స్నేహ ఏకం ప్రతి కృతస్ త్వయా
ఆదిత్యుడు ఛాయను అడిగాడు: 'నీ పిల్లల్లో అందరూ సమానమేనప్పుడు, ఒకరిని మాత్రమే ఎక్కువగా ప్రేమించడానికి కారణం ఏమిటి?'
నూనం నైషాం త్వం జననీ సంజ్ఞా కాపి త్వమ్ ఆగతా నిర్గుణేష్వ్ అప్య్ అపత్యేషు మాతా శాపం న దాస్యతి
నిజంగా నువ్వు వాళ్ల తల్లి కాదనిపిస్తోంది. ఇంకెవరైనా వచ్చి నీవైపునకు చేరినట్టు ఉంది. పిల్లల్లో ఎవరైనా ఎలా ఉన్నా, తల్లి శాపం ఇవ్వదు.