సర్వతఃపాణిపాదాన్తః సర్వతోక్షిశిరోముఖః సర్వతఃశ్రుతిమాంల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య తిష్ఠతి
అతడికి అన్ని వైపులా చేతులు, కాళ్లు, కళ్లూ, తలలు, ముఖాలూ ఉన్నాయి. లోకంలో అన్ని వైపులా చెవులు కలిగి, అన్నింటినీ ఆవరించి నిలిచివున్నాడు.
విశ్వమూర్ధా విశ్వభుజో విశ్వపాదాక్షినాసికః ఏకశ్ చరతి వై క్షేత్రే స్వైరచారీ యథాసుఖమ్
అతడికి విశ్వమే తల, చేతులు, కాళ్లు, కళ్ళు, ముక్కు. అతడొక్కడే క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు.
క్షేత్రాణీహ శరీరాణి తేషాం చైవ యథాసుఖమ్ తాని వేత్తి స యోగాత్మా తతః క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే
ఇక్కడ శరీరాలే క్షేత్రాలు. వాటిని యోగాత్మ అయిన అతడు తన ఇష్టానుసారం తెలుసుకుంటాడు. అందుకే అతడిని క్షేత్రజ్ఞుడు అంటారు.
అవ్యక్తే చ పురే శేతే పురుషస్ తేన చోచ్యతే విశ్వం బహువిధం జ్ఞేయం స చ సర్వత్ర ఉచ్యతే
అవ్యక్తమైన పురిలో అతడు నివసిస్తాడు, అందుకే అతడిని పురుషుడు అంటారు. ఈ విశ్వం అనేక విధాలుగా తెలిసేలా ఉన్నది, అది కూడా అతడే అన్నిచోట్లా అంటారు.
తస్మాత్ స బహురూపత్వాద్ విశ్వరూప ఇతి స్మృతః తస్యైకస్య మహత్త్వం హి స చైకః పురుషః స్మృతః
అతడు అనేక రూపాలవాడైనందున విశ్వరూపుడు అని గుర్తించబడతాడు. కానీ అతని మహిమ ఒక్కటే, అతడే ఏకపురుషుడు అని గుర్తించబడతాడు.
మహాపురుషశబ్దం హి బిభర్త్య్ ఏకః సనాతనః స తు విధిక్రియాయత్తః సృజత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
అతడే శాశ్వతంగా 'మహాపురుషుడు' అనే పేరును ధరించాడు. సృష్టి నియమానికి లోబడి, తనను తానే సృష్టించుకుంటాడు.
శతధా సహస్రధా చైవ తథా శతసహస్రధా కోటిశశ్ చ కరోత్య్ ఏష ప్రత్యగాత్మానమ్ ఆత్మనా
అతడే అంతరాత్మ, వందలుగా, వేలుగా, లక్షలుగా, కోట్లుగా తనను తానే సృష్టించుకుంటాడు.
ఆకాశాత్ పతితం తోయం యాతి స్వాద్వన్తరం యథా భూమే రసవిశేషేణ తథా గుణరసాత్ తు సః
ఆకాశం నుంచి పడిన నీరు భూమిలోకి ప్రవేశించి, భూమి స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది. అలాగే అతడు కూడా గుణాల స్వరూపంలో ప్రవేశిస్తాడు.
ఏక ఏవ యథా వాయుర్ దేహేష్వ్ ఏవ హి పఞ్చధా ఏకత్వం చ పృథక్త్వం చ తథా తస్య న సంశయః
ఒకే గాలి శరీరాల్లో ఐదు విధాలుగా మారినట్లే, అతడిలో ఏకత్వం, భిన్నత్వం రెండూ ఉన్నాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స్థానాన్తరవిశేషాచ్ చ యథాగ్నిర్ లభతే పరామ్ సంజ్ఞాం తథా మునే సో ఽయం బ్రహ్మాదిషు తథాప్నుయాత్
స్థానమార్పుల వల్ల అగ్ని వేర్వేరు పేర్లు పొందినట్లే, మునీశ్వరా, బ్రహ్మ మొదలైనవారిలో అతడికి కూడా వేర్వేరు పేర్లు వస్తాయి.
యథా దీపసహస్రాణి దీప ఏకః ప్రసూయతే తథా రూపసహస్రాణి స ఏకః సంప్రసూయతే
ఒక దీపం నుండి వేలాది దీపాలు వెలిగించబడినట్లే, ఆ పరమాత్మ నుండి అనేక రూపాలు ఉద్భవిస్తాయి.
యదా స బుధ్యత్య్ ఆత్మానం తదా భవతి కేవలః ఏకత్వప్రలయే చాస్య బహుత్వం చ ప్రవర్తతే
తనను తాను తెలుసుకున్నప్పుడు, అతడు ఒక్కడే అవుతాడు. ఏకత్వంలో లీనమైనప్పుడు, అతనిలోనుండే అనేకత్వం ప్రబలుతుంది.
నిత్యం హి నాస్తి జగతి భూతం స్థావరజఙ్గమమ్ అక్షయశ్ చాప్రమేయశ్ చ సర్వగశ్ చ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో చలించేవైనా, నిలిచేవైనా ఏదీ శాశ్వతం కాదు. నాశ్వరతకు అతీతుడైన, కొలవలేని, సర్వవ్యాపకుడైన వాడే పరమాత్మ.
తస్మాద్ అవ్యక్తమ్ ఉత్పన్నం త్రిగుణం ద్విజసత్తమాః అవ్యక్తావ్యక్తభావస్థా యా సా ప్రకృతిర్ ఉచ్యతే
కాబట్టి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా! అవ్యక్తం నుండి మూడు గుణాల ప్రకృతి పుట్టింది. అవ్యక్తమైనదీ, వ్యక్తమైనదీ కలసి ఉండేదే ప్రకృతి అని అంటారు.
తాం యోనిం బ్రహ్మణో విద్ధి యో ఽసౌ సదసదాత్మకః లోకే చ పూజ్యతే యో ఽసౌ దైవే పిత్ర్యే చ కర్మణి
ఆ ప్రకృతినే బ్రహ్మ యొక్క గర్భంగా తెలుసుకో. అది సత్తా, అసత్తా స్వరూపంగా ఉండి, లోకంలో, దేవతారాధనలో, పితృకర్మల్లో పూజించబడుతుంది.
నాస్తి తస్మాత్ పరో హ్య్ అన్యః పితా దేవో ఽపి వా ద్విజాః ఆత్మనా స తు విజ్ఞేయస్ తతస్ తం పూజయామ్య్ అహమ్
దానికంటే ఎవరూ గొప్పవారు లేరు — తండ్రి అయినా, దేవుడు అయినా కాదు, ద్విజులారా! అతడే ఆత్మగా తెలుసుకోవాలి. అందుకే నేను అతనిని పూజిస్తాను.
స్వర్గేష్వ్ అపి హి యే కేచిత్ తం నమస్యన్తి దేహినః తేన గచ్ఛన్తి దేవర్షే తేనోద్దిష్టఫలాం గతిమ్
స్వర్గంలో ఉన్న వారు, శరీరధారులు కూడా అతనికి నమస్కరిస్తారు. వారి దైవపథాన్ని, ఋషులిచ్చిన ఫలాన్ని అతని ద్వారా పొందుతారు.
తం దేవాః స్వాశ్రమస్థాశ్ చ నానామూర్తిసమాశ్రితాః భక్త్యా సంపూజయన్త్య్ ఆద్యం గతిశ్ చైషాం దదాతి సః
దేవతలు, తమ తమ ఆశ్రమాల్లో ఉన్నవారు, అతని అనేక రూపాలను ఆశ్రయించి, భక్తితో ఆ ఆద్యుడిని పూజిస్తారు. ఆయన వారికి కావలసిన గమ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
స హి సర్వగతశ్ చైవ నిర్గుణశ్ చైవ కథ్యతే ఏవం మత్వా యథాజ్ఞానం పూజయామి దివాకరమ్
అతడు సర్వవ్యాపకుడిగా, గుణరహితుడిగా చెప్పబడతాడు. నేను తెలిసినంత వరకు తెలుసుకొని, ఆ సూర్యుని పూజిస్తున్నాను.
యే చ తద్భావితా లోక ఏకతత్త్వం సమాశ్రితాః ఏతద్ అప్య్ అధికం తేషాం యద్ ఏకం ప్రవిశన్త్య్ ఉత
ఎవరైతే మనస్సంతా అతనిలో నిలిపి, ఏకత్వాన్ని ఆశ్రయిస్తారో, వారికీ ఇదే పరమమైనది — వారు ఆ ఏకత్వంలో లీనమవుతారు.
ఇతి గుహ్యసముద్దేశస్ తవ నారద కీర్తితః అస్మద్భక్త్యాపి దేవర్షే త్వయాపి పరమం స్మృతమ్
ఇలా, నారదా! ఈ రహస్య భాగాన్ని నీకు వివరించాను. నా భక్తితో, దేవర్షీ! నీవు కూడా పరమార్థాన్ని గుర్తించావు.
సురైర్ వా మునిభిర్ వాపి పురాణైర్ వరదం స్మృతమ్ సర్వే చ పరమాత్మానం పూజయన్తి దివాకరమ్
దేవతలు, ఋషులు, పురాతనులు ఎవరికైనా, ఆయన వరదాతగా గుర్తించబడతాడు. అందరూ పరమాత్మను, సూర్యుని పూజిస్తారు.
ఏవమ్ ఏతత్ పురాఖ్యాతం నారదాయ తు భానునా మయాపి చ సమాఖ్యాతా కథా భానోర్ ద్విజోత్తమాః
ఇలా, ఈ కథను భాను నారదునికి పుర్వం చెప్పాడు. ఇప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠులారా! నేనూ ఈ సూర్యుని కథను వివరించాను.
ఇదమ్ ఆఖ్యానమ్ ఆఖ్యేయం మయాఖ్యాతం ద్విజోత్తమాః న హ్య్ అనాదిత్యభక్తాయ ఇదం దేయం కదాచన
ఈ కథ చెప్పదగినది, ద్విజశ్రేష్ఠులారా! నేను వివరించాను. సూర్యభక్తి లేని వారికి ఈ కథను ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
యశ్ చైతచ్ ఛ్రావయేన్ నిత్యం యశ్ చైవ శృణుయాన్ నరః స సహస్రార్చిషం దేవం ప్రవిశేన్ నాత్ర సంశయః
ఎవరైతే దీనిని ఎప్పుడూ చదువుతారో, ఎవరైతే వినుతారో, వారు సహస్రకిరణుడైన దేవునిలో లీనమవుతారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ముచ్యేతార్తస్ తథా రోగాచ్ ఛ్రుత్వేమామ్ ఆదితః కథామ్ జిజ్ఞాసుర్ లభతే జ్ఞానం గతిమ్ ఇష్టాం తథైవ చ
బాధపడేవారు, వ్యాధితో ఉన్నవారు ఈ సూర్యుని కథను వింటే విముక్తి పొందుతారు. జ్ఞానం కోరేవారు జ్ఞానాన్ని, కోరిన గమ్యాన్ని కూడా పొందుతారు.
క్షణేన లభతే ఽధ్వానమ్ ఇదం యః పఠతే మునే యో యం కామయతే కామం స తం ప్రాప్నోత్య్ అసంశయమ్
మహర్షీ! ఈ కథను చదివేవాడు తక్కువ సమయంలోనే తన మార్గాన్ని పొందుతాడు. ఏ కోరిక కోరినా, అది నిస్సందేహంగా సిద్ధిస్తుంది.
తస్మాద్ భవద్భిః సతతం స్మర్తవ్యో భగవాన్ రవిః స చ ధాతా విధాతా చ సర్వస్య జగతః ప్రభుః
అందువల్ల మీరు ఎప్పుడూ భగవంతుడైన రవిని స్మరించాలి. ఆయనే సృష్టికర్త, విధాత, ఈ జగత్తుకి ప్రభువు.
ఆదిత్యమూలమ్ అఖిలం త్రైలోక్యం మునిసత్తమాః భవత్య్ అస్మాజ్ జగత్ సర్వం సదేవాసురమానుషమ్
మునిశ్రేష్ఠులారా! ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ సూర్యుని నుండే ఉద్భవించాయి. దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులు సహా ఈ జగత్తు అంతా సూర్యుని నుండే పుట్టింది.
రుద్రోపేన్ద్రమహేన్ద్రాణాం విప్రేన్ద్రత్రిదివౌకసామ్ మహాద్యుతిమతాం చైవ తేజో ఽయం సార్వలౌకికమ్
ఈ ప్రకాశం రుద్రుడు, ఉపేంద్రుడు, మహేంద్రుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులు, స్వర్గవాసులు, మహత్తర తేజస్సు కలవారందరికీ చెందింది. ఇది అన్ని లోకాల్లో వ్యాపించింది.