యజన్తి త్వామ్ అహరహస్ త్వాం మూర్తిత్వం సమాశ్రితమ్ పితా మాతా చ సర్వస్య దైవతం త్వం హి శాశ్వతమ్
ప్రతి రోజూ నిన్ను పూజిస్తూ, నీ రూపాల్లో శరణు పొందుతారు. నీవే అందరికీ తండ్రి, తల్లి, శాశ్వతమైన దైవం.
యజసే పితరం కం త్వం దేవం వాపి న విద్మహే
ఓ దేవా! నీవు ఏ పితృదేవతను లేదా ఏ దేవునిని ఆరాధించాలో మాకు తెలియదు.
అవాచ్యమ్ ఏతద్ వక్తవ్యం పరం గుహ్యం సనాతనమ్ త్వయి భక్తిమతి బ్రహ్మన్ ప్రవక్ష్యామి యథాతథమ్
ఇది చెప్పకూడదు కాని చెప్పాల్సిందే. ఇది పరమమైన, శాశ్వతమైన రహస్యము. నీవు భక్తితో ఉన్నావు కాబట్టి, బ్రాహ్మణా, నేను నీకు యథాతథంగా వివరించబోతున్నాను.
యత్ తత్ సూక్ష్మమ్ అవిజ్ఞేయమ్ అవ్యక్తమ్ అచలం ధ్రువమ్ ఇన్ద్రియైర్ ఇన్ద్రియార్థైశ్ చ సర్వభూతైర్ వివర్జితమ్
అది చాలా సూక్ష్మమైనది, గ్రహించలేనిది, కనిపించనిది, కదలని, స్థిరమైనది. అది ఇంద్రియాలు, ఇంద్రియార్థాలు, అన్ని జీవుల నుండి వేరుగా ఉంటుంది.
స హ్య్ అన్తరాత్మా భూతానాం క్షేత్రజ్ఞశ్ చైవ కథ్యతే త్రిగుణాద్ వ్యతిరిక్తో ఽసౌ పురుషశ్ చైవ కల్పితః
అతడే అన్ని జీవుల అంతరాత్మ, క్షేత్రజ్ఞుడిగా కూడా పిలవబడతాడు. అతడు మూడు గుణాలకు అతీతుడు, పురుషుడిగా భావించబడతాడు.
హిరణ్యగర్భో భగవాన్ సైవ బుద్ధిర్ ఇతి స్మృతః మహాన్ ఇతి చ యోగేషు ప్రధానమ్ ఇతి కథ్యతే
అతడే హిరణ్యగర్భుడు అని, బుద్ధి అని, యోగంలో మహత్తత్త్వం అని, ప్రథమమైన ప్రకృతి అని కూడా చెప్పబడతాడు.
సాంఖ్యే చ కథ్యతే యోగే నామభిర్ బహుధాత్మకః స చ త్రిరూపో విశ్వాత్మా శర్వో ఽక్షర ఇతి స్మృతః
సాంఖ్యంలో అతడిని వివరిస్తారు, యోగంలో అనేక పేర్లతో, అనేక రూపాలతో పిలుస్తారు. అతడు మూడు రూపాలవాడు, విశ్వానికి ఆత్మ, శర్వుడు, అక్షరుడు అని కూడా గుర్తించబడతాడు.
ధృతమ్ ఏకాత్మకం తేన త్రైలోక్యమ్ ఇదమ్ ఆత్మనా అశరీరః శరీరేషు సర్వేషు నివసత్య్ అసౌ
ఒకే స్వరూపుడైన అతడే ఈ మూడు లోకాలను తన ఆత్మతో నిలబెడతాడు. శరీరం లేనివాడైనా, అన్ని శరీరాల్లో నివసిస్తాడు.
వసన్న్ అపి శరీరేషు న స లిప్యేత కర్మభిః మమాన్తరాత్మా తవ చ యే చాన్యే దేహసంస్థితాః
శరీరాల్లో ఉన్నప్పటికీ అతడికి కర్మలతో కలుషితం కలగదు. అతడే నా అంతరాత్మ, నీ అంతరాత్మ, ఇంకా ఇతర శరీరాల్లో ఉన్నవారందరిదీ కూడా.
సర్వేషాం సాక్షిభూతో ఽసౌ న గ్రాహ్యః కేనచిత్ క్వచిత్ సగుణో నిర్గుణో విశ్వో జ్ఞానగమ్యో హ్య్ అసౌ స్మృతః
అతడే అందరికీ సాక్షిగా ఉన్నాడు, కానీ ఎవరూ ఎక్కడా అతడిని పట్టుకోలేరు. అతడు గుణాలతో కూడినవాడు, గుణరహితుడూ, విశ్వమంతటా వ్యాపించినవాడు, జ్ఞానంతో తెలుసుకోవచ్చని చెప్పబడతాడు.
సర్వతఃపాణిపాదాన్తః సర్వతోక్షిశిరోముఖః సర్వతఃశ్రుతిమాంల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య తిష్ఠతి
అతడికి అన్ని వైపులా చేతులు, కాళ్లు, కళ్లూ, తలలు, ముఖాలూ ఉన్నాయి. లోకంలో అన్ని వైపులా చెవులు కలిగి, అన్నింటినీ ఆవరించి నిలిచివున్నాడు.
విశ్వమూర్ధా విశ్వభుజో విశ్వపాదాక్షినాసికః ఏకశ్ చరతి వై క్షేత్రే స్వైరచారీ యథాసుఖమ్
అతడికి విశ్వమే తల, చేతులు, కాళ్లు, కళ్ళు, ముక్కు. అతడొక్కడే క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తాడు.
క్షేత్రాణీహ శరీరాణి తేషాం చైవ యథాసుఖమ్ తాని వేత్తి స యోగాత్మా తతః క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే
ఇక్కడ శరీరాలే క్షేత్రాలు. వాటిని యోగాత్మ అయిన అతడు తన ఇష్టానుసారం తెలుసుకుంటాడు. అందుకే అతడిని క్షేత్రజ్ఞుడు అంటారు.
అవ్యక్తే చ పురే శేతే పురుషస్ తేన చోచ్యతే విశ్వం బహువిధం జ్ఞేయం స చ సర్వత్ర ఉచ్యతే
అవ్యక్తమైన పురిలో అతడు నివసిస్తాడు, అందుకే అతడిని పురుషుడు అంటారు. ఈ విశ్వం అనేక విధాలుగా తెలిసేలా ఉన్నది, అది కూడా అతడే అన్నిచోట్లా అంటారు.
తస్మాత్ స బహురూపత్వాద్ విశ్వరూప ఇతి స్మృతః తస్యైకస్య మహత్త్వం హి స చైకః పురుషః స్మృతః
అతడు అనేక రూపాలవాడైనందున విశ్వరూపుడు అని గుర్తించబడతాడు. కానీ అతని మహిమ ఒక్కటే, అతడే ఏకపురుషుడు అని గుర్తించబడతాడు.
మహాపురుషశబ్దం హి బిభర్త్య్ ఏకః సనాతనః స తు విధిక్రియాయత్తః సృజత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
అతడే శాశ్వతంగా 'మహాపురుషుడు' అనే పేరును ధరించాడు. సృష్టి నియమానికి లోబడి, తనను తానే సృష్టించుకుంటాడు.
శతధా సహస్రధా చైవ తథా శతసహస్రధా కోటిశశ్ చ కరోత్య్ ఏష ప్రత్యగాత్మానమ్ ఆత్మనా
అతడే అంతరాత్మ, వందలుగా, వేలుగా, లక్షలుగా, కోట్లుగా తనను తానే సృష్టించుకుంటాడు.
ఆకాశాత్ పతితం తోయం యాతి స్వాద్వన్తరం యథా భూమే రసవిశేషేణ తథా గుణరసాత్ తు సః
ఆకాశం నుంచి పడిన నీరు భూమిలోకి ప్రవేశించి, భూమి స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది. అలాగే అతడు కూడా గుణాల స్వరూపంలో ప్రవేశిస్తాడు.
ఏక ఏవ యథా వాయుర్ దేహేష్వ్ ఏవ హి పఞ్చధా ఏకత్వం చ పృథక్త్వం చ తథా తస్య న సంశయః
ఒకే గాలి శరీరాల్లో ఐదు విధాలుగా మారినట్లే, అతడిలో ఏకత్వం, భిన్నత్వం రెండూ ఉన్నాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స్థానాన్తరవిశేషాచ్ చ యథాగ్నిర్ లభతే పరామ్ సంజ్ఞాం తథా మునే సో ఽయం బ్రహ్మాదిషు తథాప్నుయాత్
స్థానమార్పుల వల్ల అగ్ని వేర్వేరు పేర్లు పొందినట్లే, మునీశ్వరా, బ్రహ్మ మొదలైనవారిలో అతడికి కూడా వేర్వేరు పేర్లు వస్తాయి.
యథా దీపసహస్రాణి దీప ఏకః ప్రసూయతే తథా రూపసహస్రాణి స ఏకః సంప్రసూయతే
ఒక దీపం నుండి వేలాది దీపాలు వెలిగించబడినట్లే, ఆ పరమాత్మ నుండి అనేక రూపాలు ఉద్భవిస్తాయి.
యదా స బుధ్యత్య్ ఆత్మానం తదా భవతి కేవలః ఏకత్వప్రలయే చాస్య బహుత్వం చ ప్రవర్తతే
తనను తాను తెలుసుకున్నప్పుడు, అతడు ఒక్కడే అవుతాడు. ఏకత్వంలో లీనమైనప్పుడు, అతనిలోనుండే అనేకత్వం ప్రబలుతుంది.
నిత్యం హి నాస్తి జగతి భూతం స్థావరజఙ్గమమ్ అక్షయశ్ చాప్రమేయశ్ చ సర్వగశ్ చ స ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో చలించేవైనా, నిలిచేవైనా ఏదీ శాశ్వతం కాదు. నాశ్వరతకు అతీతుడైన, కొలవలేని, సర్వవ్యాపకుడైన వాడే పరమాత్మ.
తస్మాద్ అవ్యక్తమ్ ఉత్పన్నం త్రిగుణం ద్విజసత్తమాః అవ్యక్తావ్యక్తభావస్థా యా సా ప్రకృతిర్ ఉచ్యతే
కాబట్టి, ద్విజశ్రేష్ఠులారా! అవ్యక్తం నుండి మూడు గుణాల ప్రకృతి పుట్టింది. అవ్యక్తమైనదీ, వ్యక్తమైనదీ కలసి ఉండేదే ప్రకృతి అని అంటారు.
తాం యోనిం బ్రహ్మణో విద్ధి యో ఽసౌ సదసదాత్మకః లోకే చ పూజ్యతే యో ఽసౌ దైవే పిత్ర్యే చ కర్మణి
ఆ ప్రకృతినే బ్రహ్మ యొక్క గర్భంగా తెలుసుకో. అది సత్తా, అసత్తా స్వరూపంగా ఉండి, లోకంలో, దేవతారాధనలో, పితృకర్మల్లో పూజించబడుతుంది.
నాస్తి తస్మాత్ పరో హ్య్ అన్యః పితా దేవో ఽపి వా ద్విజాః ఆత్మనా స తు విజ్ఞేయస్ తతస్ తం పూజయామ్య్ అహమ్
దానికంటే ఎవరూ గొప్పవారు లేరు — తండ్రి అయినా, దేవుడు అయినా కాదు, ద్విజులారా! అతడే ఆత్మగా తెలుసుకోవాలి. అందుకే నేను అతనిని పూజిస్తాను.
స్వర్గేష్వ్ అపి హి యే కేచిత్ తం నమస్యన్తి దేహినః తేన గచ్ఛన్తి దేవర్షే తేనోద్దిష్టఫలాం గతిమ్
స్వర్గంలో ఉన్న వారు, శరీరధారులు కూడా అతనికి నమస్కరిస్తారు. వారి దైవపథాన్ని, ఋషులిచ్చిన ఫలాన్ని అతని ద్వారా పొందుతారు.
తం దేవాః స్వాశ్రమస్థాశ్ చ నానామూర్తిసమాశ్రితాః భక్త్యా సంపూజయన్త్య్ ఆద్యం గతిశ్ చైషాం దదాతి సః
దేవతలు, తమ తమ ఆశ్రమాల్లో ఉన్నవారు, అతని అనేక రూపాలను ఆశ్రయించి, భక్తితో ఆ ఆద్యుడిని పూజిస్తారు. ఆయన వారికి కావలసిన గమ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
స హి సర్వగతశ్ చైవ నిర్గుణశ్ చైవ కథ్యతే ఏవం మత్వా యథాజ్ఞానం పూజయామి దివాకరమ్
అతడు సర్వవ్యాపకుడిగా, గుణరహితుడిగా చెప్పబడతాడు. నేను తెలిసినంత వరకు తెలుసుకొని, ఆ సూర్యుని పూజిస్తున్నాను.
యే చ తద్భావితా లోక ఏకతత్త్వం సమాశ్రితాః ఏతద్ అప్య్ అధికం తేషాం యద్ ఏకం ప్రవిశన్త్య్ ఉత
ఎవరైతే మనస్సంతా అతనిలో నిలిపి, ఏకత్వాన్ని ఆశ్రయిస్తారో, వారికీ ఇదే పరమమైనది — వారు ఆ ఏకత్వంలో లీనమవుతారు.