మూర్తిర్ యా త్వ్ అష్టమీ తస్య వివస్వాన్ ఇతి విశ్రుతా అగ్నౌ ప్రతిష్ఠితా సా తు పచత్య్ అన్నం శరీరిణామ్
ఆయన ఎనిమిదవ రూపం 'వివస్వాన్' అని ప్రసిద్ధి. అది అగ్నిలో స్థిరంగా ఉండి, జీవుల ఆహారాన్ని వండుతుంది.
నవమీ చిత్రభానోర్ యా మూర్తిర్ విష్ణుశ్ చ నామతః ప్రాదుర్భవతి సా నిత్యం దేవానామ్ అరిసూదనీ
ప్రభావంతమైన సూర్యుని తొమ్మిదవ రూపం 'విష్ణువు' అనే పేరుతో ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షమై, దేవతలకు శత్రువులను నాశనం చేస్తుంది.
దశమీ తస్య యా మూర్తిర్ అంశుమాన్ ఇతి విశ్రుతా వాయౌ ప్రతిష్ఠితా సా తు ప్రహ్లాదయతి వై ప్రజాః
ఆయన పదవ రూపం 'అంశుమాన్' అని ప్రసిద్ధి. అది గాలిలో స్థిరంగా ఉండి, ప్రజలకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
మూర్తిస్ త్వ్ ఏకాదశీ భానోర్ నామ్నా వరుణసంజ్ఞితా జలేష్వ్ అవస్థితా సా తు ప్రజాం పుష్ణాతి నిత్యశః
భానుడి పదకొండవ రూపం 'వరుణుడు' అనే పేరుతో, నీళ్లలో స్థిరంగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ ప్రజలను పోషిస్తుంది.
మూర్తిర్ యా ద్వాదశీ భానోర్ నామ్నా మిత్రేతి సంజ్ఞితా లోకానాం సా హితార్థాయ స్థితా చన్ద్రసరిత్తటే
భానుడి పదహారవ రూపాలలో ద్వాదశి రూపం మిత్రుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ మూర్తి లోకాలకు మేలు కలగాలని చంద్రనదీ తీరంలో స్థిరంగా నిలిచింది.
వాయుభక్షస్ తపస్ తేపే స్థిత్వా మైత్రేణ చక్షుషా అనుగృహ్ణన్ సదా భక్తాన్ వరైర్ నానావిధైస్ తు సః
ఆయన గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ, మైత్రీభావంతో తపస్సు చేశాడు. భక్తులకు ఎప్పుడూ అనేక రకాల వరాలు ప్రసాదిస్తూ ఉండేవాడు.
ఏవం సా జగతాం మూర్తిర్ హితా విహితా పురా తత్ర మిత్రః స్థితో యస్మాత్ తస్మాన్ మిత్రం పరం స్మృతమ్
ఇలా జగత్తుకు మేలు కోసం ఆ మూర్తి పురాతన కాలంలో ఏర్పడింది. అక్కడ మిత్రుడు నిలిచినందువల్ల, ఆయనను సర్వోత్తమ మిత్రుడిగా గుర్తించేవారు.
ఆభిర్ ద్వాదశభిస్ తేన సవిత్రా పరమాత్మనా కృత్స్నం జగద్ ఇదం వ్యాప్తం మూర్తిభిశ్ చ ద్విజోత్తమాః
ఈ పన్నెండు రూపాల ద్వారానే, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, పరమాత్మ అయిన సవితా ఈ మొత్తం జగత్తును వ్యాపించాడు.
తస్మాద్ ధ్యేయో నమస్యశ్ చ ద్వాదశస్థాసు మూర్తిషు భక్తిమద్భిర్ నరైర్ నిత్యం తద్గతేనాన్తరాత్మనా
కాబట్టి, ఆ పన్నెండు స్థలాల్లో ఉన్న రూపాలను భక్తులు ఎప్పుడూ మనస్సులో ఆయనను నిలుపుకొని ధ్యానం చేసి, పూజించాలి.
ఇత్య్ ఏవం ద్వాదశాదిత్యాన్ నమస్కృత్వా తు మానవః నిత్యం శ్రుత్వా పఠిత్వా చ సూర్యలోకే మహీయతే
ఇలా పన్నెండు ఆదిత్యులను నమస్కరించి, ఈ శ్లోకాలను ప్రతిరోజూ వినిపించి, పఠించిన మనిషి సూర్యలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.
యది తావద్ అయం సూర్యశ్ చాదిదేవః సనాతనః తతః కస్మాత్ తపస్ తేపే వరేప్సుః ప్రాకృతో యథా
ఈ సూర్యుడు ఆదిదేవుడు, శాశ్వతుడు అయితే, ఆయన ఎందుకు సాధారణ మనిషిలా వరాల కోసం తపస్సు చేశాడు?
ఏతద్ వః సంప్రవక్ష్యామి పరం గుహ్యం విభావసోః పృష్టం మిత్రేణ యత్ పూర్వం నారదాయ మహాత్మనే
ఈ ప్రకాశవంతుడి గురించి, మిత్రుడు అడిగిన ప్రశ్నకు నేను మీకు పరమ రహస్యాన్ని చెప్పబోతున్నాను. ఇది ముందు నారద మహాత్ముడికి వివరించబడింది.
ప్రాఙ్ మయోక్తాస్ తు యుష్మభ్యం రవేర్ ద్వాదశ మూర్తయః మిత్రశ్ చ వరుణశ్ చోభౌ తాసాం తపసి సంస్థితౌ
ముందుగా నేను మీకు సూర్యుని పన్నెండు రూపాల గురించి చెప్పాను. వాటిలో మిత్రుడు, వరుణుడు ఇద్దరూ తపస్సులో లీనమయ్యారు.
అబ్భక్షో వరుణస్ తాసాం తస్థౌ పశ్చిమసాగరే మిత్రో మిత్రవనే చాస్మిన్ వాయుభక్షో ఽభవత్ తదా
వాటిలో వరుణుడు నీటిని మాత్రమే తీసుకుంటూ పడమర సముద్రతీరంలో ఉన్నాడు. మిత్రుడు గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ ఇక్కడి మిత్రవనంలో తపస్సు చేశాడు.
అథ మేరుగిరేః శృఙ్గాత్ ప్రచ్యుతో గన్ధమాదనాత్ నారదస్ తు మహాయోగీ సర్వాంల్ లోకాంశ్ చరన్ వశీ
ఆ సమయంలో, మేరు పర్వతం మీద గంధమాదన శిఖరానుంచి, మహాయోగి అయిన నారదుడు అన్ని లోకాలలో సంచరిస్తూ వచ్చాడు.
ఆజగామాథ తత్రైవ యత్ర మిత్రో ఽచరత్ తపః తం దృష్ట్వా తు తపస్యన్తం తస్య కౌతూహలం హ్య్ అభూత్
తర్వాత నారదుడు అక్కడికి వచ్చి, మిత్రుడు తపస్సు చేస్తున్న చోటు చేరాడు. ఆయన తపస్సులో లీనమై ఉన్న 모습을 చూసి, నారదుడికి ఆశ్చర్యం కలిగింది.
యో ఽక్షయశ్ చావ్యయశ్ చైవ వ్యక్తావ్యక్తః సనాతనః ధృతమ్ ఏకాత్మకం యేన త్రైలోక్యం సుమహాత్మనా
అక్షయుడు, అవ్యయుడు, వ్యక్తమైనవాడు, అవ్యక్తమైనవాడు, శాశ్వతుడు, మూడు లోకాలను ఏకరూపంగా ధరిస్తూ ఉన్న మహాత్ముడు ఆయన.
యః పితా సర్వదేవానాం పరాణామ్ అపి యః పరః అయజద్ దేవతాః కాస్ తు పితౄన్ వా కాన్ అసౌ యజేత్ ఇతి సంచిన్త్య మనసా తం దేవం నారదో ఽబ్రవీత్
అన్ని దేవతలకు తండ్రి, అత్యున్నతునికంటే కూడా ఉన్నవాడు ఆయన. నారదుడు మనసులో ఆలోచించాడు—ఆయన ఎవరి పూజ చేయాలి? ఏ దేవతల్ని లేదా పితృదేవతల్ని ఆరాధించాలి?—అని ఆ దేవునితో మాట్లాడాడు.
వేదేషు సపురాణేషు సాఙ్గోపాఙ్గేషు గీయసే త్వమ్ అజః శాశ్వతో ధాతా త్వం నిధానమ్ అనుత్తమమ్
వేదాల్లో, పురాణాల్లో, వాటి ఉపవేదాల్లో నీవు జన్మలేని వాడు, శాశ్వతుడవు, సృష్టికర్తవు, అపూర్వమైన ఆధారంగా స్తుతించబడుతున్నావు.
భూతం భవ్యం భవచ్ చైవ త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ చత్వారశ్ చాశ్రమా దేవ గృహస్థాద్యాస్ తథైవ హి
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నీ నీవులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి. గృహస్థాదిగా మొదలయ్యే నాలుగు ఆశ్రమాలు కూడా నీలోనే స్థాపించబడ్డాయి, ఓ దేవా.
యజన్తి త్వామ్ అహరహస్ త్వాం మూర్తిత్వం సమాశ్రితమ్ పితా మాతా చ సర్వస్య దైవతం త్వం హి శాశ్వతమ్
ప్రతి రోజూ నిన్ను పూజిస్తూ, నీ రూపాల్లో శరణు పొందుతారు. నీవే అందరికీ తండ్రి, తల్లి, శాశ్వతమైన దైవం.
యజసే పితరం కం త్వం దేవం వాపి న విద్మహే
ఓ దేవా! నీవు ఏ పితృదేవతను లేదా ఏ దేవునిని ఆరాధించాలో మాకు తెలియదు.
అవాచ్యమ్ ఏతద్ వక్తవ్యం పరం గుహ్యం సనాతనమ్ త్వయి భక్తిమతి బ్రహ్మన్ ప్రవక్ష్యామి యథాతథమ్
ఇది చెప్పకూడదు కాని చెప్పాల్సిందే. ఇది పరమమైన, శాశ్వతమైన రహస్యము. నీవు భక్తితో ఉన్నావు కాబట్టి, బ్రాహ్మణా, నేను నీకు యథాతథంగా వివరించబోతున్నాను.
యత్ తత్ సూక్ష్మమ్ అవిజ్ఞేయమ్ అవ్యక్తమ్ అచలం ధ్రువమ్ ఇన్ద్రియైర్ ఇన్ద్రియార్థైశ్ చ సర్వభూతైర్ వివర్జితమ్
అది చాలా సూక్ష్మమైనది, గ్రహించలేనిది, కనిపించనిది, కదలని, స్థిరమైనది. అది ఇంద్రియాలు, ఇంద్రియార్థాలు, అన్ని జీవుల నుండి వేరుగా ఉంటుంది.
స హ్య్ అన్తరాత్మా భూతానాం క్షేత్రజ్ఞశ్ చైవ కథ్యతే త్రిగుణాద్ వ్యతిరిక్తో ఽసౌ పురుషశ్ చైవ కల్పితః
అతడే అన్ని జీవుల అంతరాత్మ, క్షేత్రజ్ఞుడిగా కూడా పిలవబడతాడు. అతడు మూడు గుణాలకు అతీతుడు, పురుషుడిగా భావించబడతాడు.
హిరణ్యగర్భో భగవాన్ సైవ బుద్ధిర్ ఇతి స్మృతః మహాన్ ఇతి చ యోగేషు ప్రధానమ్ ఇతి కథ్యతే
అతడే హిరణ్యగర్భుడు అని, బుద్ధి అని, యోగంలో మహత్తత్త్వం అని, ప్రథమమైన ప్రకృతి అని కూడా చెప్పబడతాడు.
సాంఖ్యే చ కథ్యతే యోగే నామభిర్ బహుధాత్మకః స చ త్రిరూపో విశ్వాత్మా శర్వో ఽక్షర ఇతి స్మృతః
సాంఖ్యంలో అతడిని వివరిస్తారు, యోగంలో అనేక పేర్లతో, అనేక రూపాలతో పిలుస్తారు. అతడు మూడు రూపాలవాడు, విశ్వానికి ఆత్మ, శర్వుడు, అక్షరుడు అని కూడా గుర్తించబడతాడు.
ధృతమ్ ఏకాత్మకం తేన త్రైలోక్యమ్ ఇదమ్ ఆత్మనా అశరీరః శరీరేషు సర్వేషు నివసత్య్ అసౌ
ఒకే స్వరూపుడైన అతడే ఈ మూడు లోకాలను తన ఆత్మతో నిలబెడతాడు. శరీరం లేనివాడైనా, అన్ని శరీరాల్లో నివసిస్తాడు.
వసన్న్ అపి శరీరేషు న స లిప్యేత కర్మభిః మమాన్తరాత్మా తవ చ యే చాన్యే దేహసంస్థితాః
శరీరాల్లో ఉన్నప్పటికీ అతడికి కర్మలతో కలుషితం కలగదు. అతడే నా అంతరాత్మ, నీ అంతరాత్మ, ఇంకా ఇతర శరీరాల్లో ఉన్నవారందరిదీ కూడా.
సర్వేషాం సాక్షిభూతో ఽసౌ న గ్రాహ్యః కేనచిత్ క్వచిత్ సగుణో నిర్గుణో విశ్వో జ్ఞానగమ్యో హ్య్ అసౌ స్మృతః
అతడే అందరికీ సాక్షిగా ఉన్నాడు, కానీ ఎవరూ ఎక్కడా అతడిని పట్టుకోలేరు. అతడు గుణాలతో కూడినవాడు, గుణరహితుడూ, విశ్వమంతటా వ్యాపించినవాడు, జ్ఞానంతో తెలుసుకోవచ్చని చెప్పబడతాడు.