దేవానాం చాత్ర కో దేవః పితౄణాం చైవ కః పితా యస్మాత్ పరతరం నాస్తి తన్ మే బ్రూహి సురేశ్వర
దేవతల్లో ఎవరు ప్రధాన దేవుడు? పితృదేవతల్లో ఎవరు ప్రధాన పితృదేవుడు? వీరిలో ఎవరి కన్నా ఎవరూ పైగా లేరో, ఆ విషయాన్ని నాకు చెప్పండి దేవతాధిపతీ.
కుతః సృష్టమ్ ఇదం విశ్వం సర్వం స్థావరజఙ్గమమ్ ప్రలయే చ కమ్ అభ్యేతి తద్ భవాన్ వక్తుమ్ అర్హతి
ఈ సర్వ జగత్తు — చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ — ఎక్కడి నుంచి పుట్టాయి? లయ సమయంలో అవన్నీ ఎవరికి చేరుతాయి? ఈ విషయాన్ని మీరు చెప్పగలరు.
ఉద్యన్న్ ఏవైష కురుతే జగద్ వితిమిరం కరైః నాతః పరతరో దేవః కశ్చిద్ అన్యో ద్విజోత్తమాః
ఈయన ఉదయించగానే తన కిరణాలతో లోకంలోని చీకటిని తొలగిస్తాడు. ఈయన కన్నా గొప్ప దేవుడు మరొకరు లేరు, ద్విజోత్తములారా.
అనాదినిధనో హ్య్ ఏష పురుషః శాశ్వతో ఽవ్యయః తాపయత్య్ ఏష త్రీంల్ లోకాన్ భవన్ రశ్మిభిర్ ఉల్బణః
ఈయనకు ఆదియూ లేదు, అంతమూ లేదు; శాశ్వతుడు, అవినాశి. తన ఉగ్ర కిరణాలతో మూడు లోకాలను వేడెక్కిస్తాడు.
సర్వదేవమయో హ్య్ ఏష తపతాం తపనో వరః సర్వస్య జగతో నాథః సర్వసాక్షీ జగత్పతిః
ఈయన అన్ని దేవతల సారాంశం, ప్రకాశించే వారిలో శ్రేష్ఠుడు. జగత్తుకు అధిపతి, అన్నింటికీ సాక్షి, జగత్పతి.
సంక్షిపత్య్ ఏష భూతాని తథా విసృజతే పునః ఏష భాతి తపత్య్ ఏష వర్షత్య్ ఏష గభస్తిభిః
ఈయన భూతాలను సంకోచింపజేస్తాడు, మళ్లీ సృష్టిస్తాడు. ఈయనే ప్రకాశిస్తాడు, వేడెక్కిస్తాడు, తన కిరణాలతో వర్షం కురిపిస్తాడు.
ఏష ధాతా విధాతా చ భూతాదిర్ భూతభావనః న హ్య్ ఏష క్షయమ్ ఆయాతి నిత్యమ్ అక్షయమణ్డలః
ఈయనే సృష్టికర్త, నియమించేవాడు, భూతాలకు ఆదికర్త, పోషకుడు. ఈయన ఎప్పుడూ నశించడు; ఆయన వలయం శాశ్వతమైనది, అవినాశమైనది.
పితౄణాం చ పితా హ్య్ ఏష దేవతానాం హి దేవతా ధ్రువం స్థానం స్మృతం హ్య్ ఏతద్ యస్మాన్ న చ్యవతే పునః
ఈయనే పితృదేవతలకు పితా, దేవతలకు దేవత. ఇక్కడి నుంచే తిరిగి రావడం లేదు; ఇది స్థిరమైన స్థానం.
సర్గకాలే జగత్ కృత్స్నమ్ ఆదిత్యాత్ సంప్రసూయతే ప్రలయే చ తమ్ అభ్యేతి భాస్కరం దీప్తతేజసమ్
సృష్టికాలంలో మొత్తం జగత్తూ ఆదిత్యుని నుంచి పుడుతుంది. లయ సమయంలో అది మళ్లీ ప్రకాశవంతుడైన భాస్కరుని చేరుతుంది.
యోగినశ్ చాప్య్ అసంఖ్యాతాస్ త్యక్త్వా గృహకలేవరమ్ వాయుర్ భూత్వా విశన్త్య్ అస్మింస్ తేజోరాశౌ దివాకరే
ఎన్నో యోగులు తమ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, వాయువులా మారి, ఈ తేజోరాశి అయిన సూర్యునిలో లీనమవుతారు.
అస్య రశ్మిసహస్రాణి శాఖా ఇవ విహంగమాః వసన్త్య్ ఆశ్రిత్య మునయః సంసిద్ధా దైవతైః సహ
వెయ్యాది కిరణాలు, కొమ్మలు, పక్షుల్లా విస్తరించి ఉంటాయి. ఆ కిరణాల్లో మునులు, దేవతలతో కలిసి నివసిస్తారు.
గృహస్థా జనకాద్యాశ్ చ రాజానో యోగధర్మిణః వాలఖిల్యాదయశ్ చైవ ఋషయో బ్రహ్మవాదినః
ఇంటి వారు, జనకుడు మొదలైనవారు, యోగంలో స్థిరమైన రాజులు, వాలఖిల్యాది ఋషులు, బ్రహ్మవేత్తలు —
వానప్రస్థాశ్ చ యే చాన్యే వ్యాసాద్యా భిక్షవస్ తథా యోగమ్ ఆస్థాయ సర్వే తే ప్రవిష్టాః సూర్యమణ్డలమ్
అరణ్యవాసులు, ఇతరులు, వ్యాసుడు వంటి భిక్షువులు — వీరందరూ యోగాన్ని ఆశ్రయించి సూర్య మండలంలో ప్రవేశించారు.
శుకో వ్యాససుతః శ్రీమాన్ యోగధర్మమ్ అవాప్య సః ఆదిత్యకిరణాన్ గత్వా హ్య్ అపునర్భావమ్ ఆస్థితః
వ్యాసుని కుమారుడు, మహాత్ముడు శుకుడు యోగమార్గాన్ని పొందాడు. ఆయన సూర్యకిరణాలను చేరి తిరిగి జన్మించని స్థితిని పొందాడు.
శబ్దమాత్రశ్రుతిముఖా బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః ప్రత్యక్షో ఽయం పరో దేవః సూర్యస్ తిమిరనాశనః
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివాది దేవతలు మాటల్లో మాత్రమే వినిపిస్తారు. కాని ఈ పరమదేవుడు, చీకటి తొలగించే సూర్యుడు, ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తాడు.
తస్మాద్ అన్యత్ర భక్తిర్ హి న కార్యా శుభమ్ ఇచ్ఛతా యస్మాద్ దృష్టేర్ అగమ్యాస్ తే దేవా విష్ణుపురోగమాః
కావున శుభం కోరేవాడు ఎక్కడికైనా భక్తిని పెట్టకూడదు. ఎందుకంటే విష్ణువు మొదలైన దేవతలు మన కళ్లకు అందుబాటులో ఉండరు.
అతో భవద్భిః సతతమ్ అభ్యర్చ్యో భగవాన్ రవిః స హి మాతా పితా చైవ కృత్స్నస్య జగతో గురుః
అందువల్ల మీరు ఎప్పుడూ భగవంతుడైన సూర్యుని భక్తితో పూజించాలి. ఆయన ఈ లోకానికి తల్లి, తండ్రి, గురువు కూడా.
అనాద్యో లోకనాథో ఽసౌ రశ్మిమాలీ జగత్పతిః మిత్రత్వే చ స్థితో యస్మాత్ తపస్ తేపే ద్విజోత్తమాః
ఆయన ఆదిములేని లోకాల అధిపతి, ప్రకాశించే కిరణాలతో అలంకరించబడి, జగత్తు అంతటికి యజమాని. అందరికీ స్నేహితుడిగా ఉండి, తపస్సు చేసినవాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
అనాదినిధనో బ్రహ్మా నిత్యశ్ చాక్షయ ఏవ చ సృష్ట్వా ససాగరాన్ ద్వీపాన్ భువనాని చతుర్దశ
బ్రహ్మకు మొదలు లేదు, అంతం లేదు, శాశ్వతుడు, నశించని వాడు. ఆయన సముద్రాలతో కూడిన ద్వీపాలను, పద్నాలుగు లోకాలను సృష్టించాడు.
లోకానాం స హితార్థాయ స్థితశ్ చన్ద్రసరిత్తటే సృష్ట్వా ప్రజాపతీన్ సర్వాన్ సృష్ట్వా చ వివిధాః ప్రజాః
లోకాల మేలుకోసం, చంద్రనదీ తీరంలో నివసిస్తూ, అన్ని ప్రజాపతులను, వివిధ జాతులను సృష్టించాడు.
తతః శతసహస్రాంశుర్ అవ్యక్తశ్ చ పునః స్వయమ్ కృత్వా ద్వాదశధాత్మానమ్ ఆదిత్యమ్ ఉపపద్యతే
తర్వాత, వేలాది కిరణాలు కలిగి, స్వయంగా కనిపించని వాడు, తనను పన్నెండు రూపాలుగా మార్చుకుని, సూర్యునిగా అవతరిస్తాడు.
ఇన్ద్రో ధాతాథ పర్జన్యస్ త్వష్టా పూషార్యమా భగః వివస్వాన్ విష్ణుర్ అంశశ్ చ వరుణో మిత్ర ఏవ చ
ఇంద్రుడు, ధాత, పర్జన్యుడు, త్వష్ట, పూష, అర్యమ, భగ, వివస్వాన్, విష్ణువు, అంశ, వరుణుడు, మిత్రుడు—
ఆభిర్ ద్వాదశభిస్ తేన సూర్యేణ పరమాత్మనా కృత్స్నం జగద్ ఇదం వ్యాప్తం మూర్తిభిశ్ చ ద్విజోత్తమాః
ఈ పన్నెండు రూపాలతో, పరమాత్మ అయిన సూర్యుడు తన రూపాల ద్వారా ఈ జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించి ఉన్నాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
తస్య యా ప్రథమా మూర్తిర్ ఆదిత్యస్యేన్ద్రసంజ్ఞితా స్థితా సా దేవరాజత్వే దేవానాం రిపునాశినీ
ఆయన మొదటి రూపం 'ఇంద్రుడు' అనే పేరుతో, దేవతల రాజుగా నిలిచి, దేవతలకు శత్రువులను నాశనం చేస్తుంది.
ద్వితీయా తస్య యా మూర్తిర్ నామ్నా ధాతేతి కీర్తితా స్థితా ప్రజాపతిత్వేన వివిధాః సృజతే ప్రజాః
ఆయన రెండవ రూపం 'ధాత' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రజాపతిగా నిలిచి, అనేక జాతులను సృష్టిస్తుంది.
తృతీయార్కస్య యా మూర్తిః పర్జన్య ఇతి విశ్రుతా మేఘేష్వ్ ఏవ స్థితా సా తు వర్షతే చ గభస్తిభిః
సూర్యుని మూడవ రూపం 'పర్జన్యుడు' అని ప్రసిద్ధి. అది మేఘాల్లో ఉండి, తన కిరణాలతో వర్షాన్ని కురిపిస్తుంది.
చతుర్థీ తస్య యా మూర్తిర్ నామ్నా త్వష్టేతి విశ్రుతా స్థితా వనస్పతౌ సా తు ఓషధీషు చ సర్వతః
ఆయన నాలుగవ రూపం 'త్వష్ట' అని పిలవబడుతుంది. అది చెట్లలో, అన్ని ఔషధాలలో విస్తరించి ఉంటుంది.
పఞ్చమీ తస్య యా మూర్తిర్ నామ్నా పూషేతి విశ్రుతా అన్నే వ్యవస్థితా సా తు ప్రజాం పుష్ణాతి నిత్యశః
ఆయన ఐదవ రూపం 'పూష' అని ప్రసిద్ధి. అది అన్నంలో స్థిరంగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ ప్రజలను పోషిస్తుంది.
మూర్తిః షష్ఠీ రవేర్ యా తు అర్యమా ఇతి విశ్రుతా వాయోః సంసరణా సా తు దేవేష్వ్ ఏవ సమాశ్రితా
సూర్యుని ఆరవ రూపం 'అర్యమ' అని పిలవబడుతుంది. అది గాలిలో సంచారం రూపంగా, దేవతల్లో ఉంటుంది.
భానోర్ యా సప్తమీ మూర్తిర్ నామ్నా భగేతి విశ్రుతా భూయిష్వ్ అవస్థితా సా తు శరీరేషు చ దేహినామ్
భానుడి ఏడవ రూపం 'భగ' అని ప్రసిద్ధి. అది సమృద్ధిలో, జీవుల శరీరాల్లో ఉంటుంది.