తేన వృద్ధిం పరాం నీతః సకలశ్ చౌషధీగణః సాధకః ఫలపాకాన్తః ప్రజానాం తు ప్రజాయతే
ఆ నీటి వల్ల అన్ని ఔషధ మొక్కలు గొప్పగా పెరుగుతాయి. అది ఫలాలు పండించడానికి కారణం. అలాగే, సంతానం కూడా దానివల్ల కలుగుతుంది.
తేన యజ్ఞాన్ యథాప్రోక్తాన్ మానవాః శాస్త్రచక్షుషః కుర్వతే ఽహరహశ్ చైవ దేవాన్ ఆప్యాయయన్తి తే
ఆ నీటి ద్వారానే, శాస్త్రాన్ని తెలుసుకున్న మనుషులు ప్రతిరోజూ చెప్పిన విధంగా యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు. దాంతో దేవతలు సంతోషిస్తారు.
ఏవం యజ్ఞాశ్ చ వేదాశ్ చ వర్ణాశ్ చ ద్విజపూర్వకాః సర్వదేవనికాయాశ్ చ పశుభూతగణాశ్ చ యే
ఇలా యజ్ఞాలు, వేదాలు, ద్విజుల నుంచి మొదలయ్యే వర్ణాలు, అన్ని దేవతల వర్గాలు, పశువులు, ఇతర జీవులు — ఇవన్నీ ఉండగలుగుతున్నాయి.
వృష్ట్యా ధృతమ్ ఇదం సర్వం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ సాపి నిష్పాద్యతే వృష్టిః సవిత్రా మునిసత్తమాః
ఈ మొత్తం జగత్తు — స్థావరజంగమమై ఉన్నది — వర్షంతో నిలబడింది. ఆ వర్షాన్ని సవిత్రుడు కలిగిస్తాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
ఆధారభూతః సవితుర్ ధ్రువో మునివరోత్తమాః ధ్రువస్య శిశుమారో ఽసౌ సో ఽపి నారాయణాశ్రయః
సవిత్రుడు ఆధారంగా నిలిచినవాడు, మునివరులారా. ఆ స్థిరమైన ధ్రువ నక్షత్రం శిశుమారమనే నక్షత్రరాశి. అది కూడా నారాయణుని ఆధారంగా ఉంది.
హృది నారాయణస్ తస్య శిశుమారస్య సంస్థితః విభర్తా సర్వభూతానామ్ ఆదిభూతః సనాతనః
ఆ శిశుమార నక్షత్ర హృదయంలో నారాయణుడు నిలిచివున్నాడు. ఆయన అన్ని భూతాలకు ఆధారమైనవాడు, ఆదికుడూ, శాశ్వతుడూ.
ఏవం మయా మునిశ్రేష్ఠా బ్రహ్మాణ్డం సముదాహృతమ్ భూసముద్రాదిభిర్ యుక్తం కిమ్ అన్యచ్ ఛ్రోతుమ్ ఇచ్ఛథ
ఇలా, మునిశ్రేష్ఠులారా, భూమి, సముద్రం మొదలైన వాటితో కూడిన బ్రహ్మాండాన్ని నేను వివరించాను. ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటే చెప్పండి.
పృథివ్యాం యాని తీర్థాని పుణ్యాన్య్ ఆయతనాని చ వక్తుమ్ అర్హసి ధర్మజ్ఞ శ్రోతుం నో వర్తతే మనః
భూమిపై ఉన్న పవిత్రమైన తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు గురించి చెప్పాలి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా. వాటిని వినాలని మా మనస్సు కోరుకుంటోంది.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్ చైవ సుసంయతమ్ విద్యా తపశ్ చ కీర్తిశ్ చ స తీర్థఫలమ్ అశ్నుతే
ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రించబడితే, ఎవరిలో విద్య, తపస్సు, కీర్తి ఉంటే, వారు తీర్థఫలం పొందుతారు.
మనో విశుద్ధం పురుషస్య తీర్థం వాచాం తథా చేన్ద్రియనిగ్రహశ్ చ ఏతాని తీర్థాని శరీరజాని స్వర్గస్య మార్గం ప్రతిబోధయన్తి
మనిషి మనస్సు పవిత్రంగా ఉండటం, మాటలు, ఇంద్రియ నియమం — ఇవే శరీరంలో ఉన్న తీర్థాలు. ఇవి స్వర్గానికి దారి చూపుతాయి.
చిత్తమ్ అన్తర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానైర్ న శుధ్యతి శతశో ఽపి జలైర్ ధౌతం సురాభాణ్డమ్ ఇవాశుచి
లోపల చెడు ఉన్న మనస్సు, వందసార్లు నీటితో కడిగినా, తీర్థస్నానాలతో కూడా శుద్ధి కాదు. అది మద్యం పాత్రను నీటితో కడిగినట్టు అసుద్ధంగానే ఉంటుంది.
న తీర్థాని న దానాని న వ్రతాని న చాశ్రమాః దుష్టాశయం దమ్భరుచిం పునన్తి వ్యుత్థితేన్ద్రియమ్
తీర్థాలు, దానాలు, వ్రతాలు, ఆశ్రమాలు కూడా, చెడు మనస్సు, మోసానికి అలవాటు, నియంత్రించని ఇంద్రియాలు ఉన్నవారిని శుద్ధి చేయవు.
ఇన్ద్రియాణి వశే కృత్వా యత్ర యత్ర వసేన్ నరః తత్ర తత్ర కురుక్షేత్రం ప్రయాగం పుష్కరం తథా
ఇంద్రియాలను వశంలో పెట్టుకుని, మనిషి ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడే కురుక్షేత్రం, ప్రయాగం, పుష్కరం ఉన్నట్టే.
తస్మాచ్ ఛృణుధ్వం వక్ష్యామి తీర్థాన్య్ ఆయతనాని చ సంక్షేపేణ మునిశ్రేష్ఠాః పృథివ్యాం యాని కాని వై
అందుకే, మునిశ్రేష్ఠులారా, భూమిపై ఉన్న తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు ఏవో, సంక్షిప్తంగా నేను చెప్పబోతున్నాను. వినండి.
విస్తరేణ న శక్యన్తే వక్తుం వర్షశతైర్ అపి ప్రథమం పుష్కరం తీర్థం నైమిషారణ్యమ్ ఏవ చ
వంద సంవత్సరాలు చెప్పినా, పుష్కరం, నైమిశారణ్యం వంటి మొదటి పవిత్ర క్షేత్రాల గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యం కాదు.
ప్రయాగం చ ప్రవక్ష్యామి ధర్మారణ్యం ద్విజోత్తమాః ధేనుకం చమ్పకారణ్యం సైన్ధవారణ్యమ్ ఏవ చ
ప్రయాగం, ధర్మారణ్యం, ధేనుకం, చంపకారణ్యం, సైంధవారణ్యం — వీటినీ నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, మేధావి ద్విజులారా.
పుణ్యం చ మగధారణ్యం దణ్డకారణ్యమ్ ఏవ చ గయా ప్రభాసం శ్రీతీర్థం దివ్యం కనఖలం తథా
మగధారణ్యం, దండకారణ్యం, గయ, ప్రభాసం, శ్రీతీర్థం, దివ్యమైన కనఖలం — ఇవన్నీ పవిత్ర క్షేత్రాలే.
భృగుతుఙ్గం హిరణ్యాక్షం భీమారణ్యం కుశస్థలీమ్ లోహాకులం సకేదారం మన్దరారణ్యమ్ ఏవ చ
భృగుతుంగం, హిరణ్యాక్షం, భీమారణ్యం, కుశస్థలీ, లోహాకులం, సకేదారం, మందారారణ్యం — ఇవన్నీ ప్రసిద్ధమైన క్షేత్రాలు.
మహాబలం కోటితీర్థం సర్వపాపహరం తథా రూపతీర్థం శూకరవం చక్రతీర్థం మహాఫలమ్
మహాబలం, కోటితీర్థం — ఇది అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది — రూపతీర్థం, శూకరవం, మహాఫలం కలిగించే చక్రతీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
యోగతీర్థం సోమతీర్థం తీర్థం సాహోటకం తథా తీర్థం కోకాముఖం పుణ్యం బదరీశైలమ్ ఏవ చ
యోగతీర్థం, సోమతీర్థం, పవిత్రమైన సాహోటకం, పుణ్యమైన కోకాముఖం, అలాగే బదరీశైలం కూడా ఉన్నాయి.
సోమతీర్థం తుఙ్గకూటం తీర్థం స్కన్దాశ్రమం తథా కోటితీర్థం చాగ్నిపదం తీర్థం పఞ్చశిఖం తథా
సోమతీర్థం, తుంగకూటం, పవిత్రమైన స్కందాశ్రమం, కోటితీర్థం, అగ్నిపదం, పంచశిఖం కూడా ఉన్నాయి.
ధర్మోద్భవం కోటితీర్థం తీర్థం బాధప్రమోచనమ్ గఙ్గాద్వారం పఞ్చకూటం మధ్యకేసరమ్ ఏవ చ
ధర్మోద్భవం, కోటితీర్థం, బాధలను తొలగించే పవిత్ర క్షేత్రం, గంగాద్వారం, పంచకూటం, మధ్యకేసరం కూడా ఉన్నాయి.
చక్రప్రభం మతఙ్గం చ క్రుశదణ్డం చ విశ్రుతమ్ దంష్ట్రాకుణ్డం విష్ణుతీర్థం సార్వకామికమ్ ఏవ చ
చక్రప్రభం, మతంగం, ప్రసిద్ధమైన కృషదండం, దంష్ట్రాకుండం, విష్ణుతీర్థం, సర్వకామికం కూడా ఉన్నాయి.
తీర్థం మత్స్యతిలం చైవ బదరీ సుప్రభం తథా బ్రహ్మకుణ్డం వహ్నికుణ్డం తీర్థం సత్యపదం తథా
మత్స్యతిలం అనే పవిత్ర క్షేత్రం, అద్భుతమైన బదరీ, బ్రహ్మకుండం, వహ్నికుండం, సత్యపదం కూడా ఉన్నాయి.
చతుఃస్రోతశ్ చతుఃశృఙ్గం శైలం ద్వాదశధారకమ్ మానసం స్థూలశృఙ్గం చ స్థూలదణ్డం తథోర్వశీ
చతుఃస్రోతస్సు, పన్నెండు ప్రవాహాలు కలిగిన చతుఃశృంగ పర్వతం, మానసం, స్థూలశృంగం, స్థూలదండం, ఊర్వశి కూడా ఉన్నాయి.
లోకపాలం మనువరం సోమాహ్వశైలమ్ ఏవ చ సదాప్రభం మేరుకుణ్డం తీర్థం సోమాభిషేచనమ్
లోకపాలం, మనువరం, సోమాహ్వ పర్వతం, సదాప్రభ, మేరు కుండం, సోమాభిషేకనం అనే పవిత్ర క్షేత్రం కూడా ఉన్నాయి.
మహాస్రోతం కోటరకం పఞ్చధారం త్రిధారకమ్ సప్తధారైకధారం చ తీర్థం చామరకణ్టకమ్
మహాస్రోతం, కోటరకం, పంచధార, త్రిధారకం, సప్తధార, ఏకధార, చామరకంటకం అనే పవిత్ర క్షేత్రం కూడా ఉన్నాయి.
శాలగ్రామం చక్రతీర్థం కోటిద్రుమమ్ అనుత్తమమ్ బిల్వప్రభం దేవహ్రదం తీర్థం విష్ణుహ్రదం తథా
శాలగ్రామం, చక్రతీర్థం, అపూర్వమైన కోటిద్రుమం, బిల్వప్రభ, దేవహ్రదం, విష్ణుహ్రదం కూడా ఉన్నాయి.
శఙ్ఖప్రభం దేవకుణ్డం తీర్థం వజ్రాయుధం తథా అగ్నిప్రభం చ పుంనాగం దేవప్రభమ్ అనుత్తమమ్
శంఖప్రభం, దేవకుండం, వజ్రాయుధం అనే పవిత్ర క్షేత్రం, అగ్నిప్రభ, పున్నాగం, అపూర్వమైన దేవప్రభం కూడా ఉన్నాయి.
విద్యాధరం సగాన్ధర్వం శ్రీతీర్థం బ్రహ్మణో హ్రదమ్ సాతీర్థం లోకపాలాఖ్యం మణిపురగిరిం తథా
విద్యాధర క్షేత్రం, గంధర్వులతో కూడినది, శ్రీతీర్థం, బ్రహ్మహ్రదం, సాతీర్థం, లోకపాలం అని పిలిచే స్థలం, మణిపురగిరి కూడా ఉన్నాయి.