జలైర్ విక్షిప్యతే ఽభ్రేషు ధూమాగ్న్యనిలమూర్తిషు న భ్రశ్యన్తి యతస్ తేభ్యో జలాన్య్ అభ్రాణి తాన్య్ అతః
నీరు మేఘాల్లో, ఆవిరి, అగ్ని, గాలి రూపాల్లో చెల్లిపోతుంది. వాటి వల్ల మేఘాలు నీటిని కోల్పోవు; అందువల్ల నీరు అక్కడే నిలుస్తుంది.
అభ్రస్థాః ప్రపతన్త్య్ ఆపో వాయునా సముదీరితాః సంస్కారం కాలజనితం విప్రాశ్ చాసాద్య నిర్మలాః
మేఘాల్లో ఉన్న నీరు గాలివల్ల కింద పడుతుంది. కాల ప్రభావంతో పవిత్రతను పొందిన ఆ నీరు, మహర్షులారా, నిర్మలంగా మారుతుంది.
సరిత్సముద్రా భౌమాస్ తు తథాపః ప్రాణిసంభవాః చతుష్ప్రకారా భగవాన్ ఆదత్తే సవితా ద్విజాః
నదులు, సముద్రాలు, భూమి, ప్రాణులు—ఈ నాలుగు విధాలుగా ఉన్న నీటిని భగవంతుడు సూర్యుడు స్వీకరిస్తాడు, ద్విజులారా.
ఆకాశగఙ్గాసలిలం తథాహృత్య గభస్తిమాన్ అనభ్రగతమ్ ఏవోర్వ్యాం సద్యః క్షిపతి రశ్మిభిః
కిరణమయుడైన సూర్యుడు ఆకాశగంగ జలాన్ని తీసుకుని, మేఘాలు లేకపోయినా వెంటనే తన కిరణాలతో భూమిపైకి పంపిస్తాడు.
తస్య సంస్పర్శనిర్ధూతపాపపఙ్కో ద్విజోత్తమాః న యాతి నరకం మర్త్యో దివ్యం స్నానం హి తత్ స్మృతమ్
ద్విజోత్తములారా, ఆ నీటి స్పర్శతో పాపాలు, మలినాలు తొలగిన మానవుడు నరకానికి పోడు. ఎందుకంటే అది దివ్యస్నానం అని చెప్పబడింది.
దృష్టసూర్యం హి తద్ వారి పతత్య్ అభ్రైర్ వినా దివః ఆకాశగఙ్గాసలిలం తద్ గోభిః క్షిప్యతే రవేః
సూర్యుడు చూసిన ఆ నీరు మేఘాలు లేకుండానే ఆకాశం నుంచి పడుతుంది. ఆ ఆకాశగంగ జలం సూర్యుని కిరణాలతో గోవులపై పడుతుంది.
కృత్తికాదిషు ఋక్షేషు విషమేష్వ్ అమ్బు యద్ దివః దృష్ట్వార్కం పతితం జ్ఞేయం తద్ గాఙ్గం దిగ్గజోహ్నితమ్
కృత్తిక మొదలైన నక్షత్రాలలో, ఎడమొడముగా ఉన్నవాటిలో, ఆకాశం నుండి నీరు పడినప్పుడు, అది సూర్యుడిని చూసి పడితే, ఆ నీరు దిక్కుల ఏనుగుల వల్ల పుట్టిన గంగా జలమని తెలుసుకోవాలి.
యుగ్మర్క్షేషు తు యత్ తోయం పతత్య్ అర్కోద్గితం దివః తత్ సూర్యరశ్మిభిః సద్యః సమాదాయ నిరస్యతే
కాని, జంటగా ఉన్న నక్షత్రాలలో, సూర్యోదయ సమయంలో ఆకాశం నుండి నీరు పడితే, ఆ నీరు సూర్య కిరణాలతో వెంటనే ఎత్తుకొని పోయబడుతుంది.
ఉభయం పుణ్యమ్ అత్యర్థం నృణాం పాపహరం ద్విజాః ఆకాశగఙ్గాసలిలం దివ్యం స్నానం ద్విజోత్తమాః
ఈ రెండు రకాల నీరు కూడా ఎంతో పవిత్రమైనవి, మనుషుల పాపాలను తొలగించేవి. ఆకాశ గంగా జలం స్నానానికి దివ్యమైనదని, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా, తెలుసుకోండి.
యత్ తు మేఘైః సముత్సృష్టం వారి తత్ ప్రాణినాం ద్విజాః పుష్ణాత్య్ ఓషధయః సర్వా జీవనాయామృతం హి తత్
మేఘాలు వదిలిన నీరు, బ్రాహ్మణులారా, అన్ని జీవులను పోషిస్తుంది. అది అన్ని మొక్కలకు జీవానికి అమృతం వంటిది.
తేన వృద్ధిం పరాం నీతః సకలశ్ చౌషధీగణః సాధకః ఫలపాకాన్తః ప్రజానాం తు ప్రజాయతే
ఆ నీటి వల్ల అన్ని ఔషధ మొక్కలు గొప్పగా పెరుగుతాయి. అది ఫలాలు పండించడానికి కారణం. అలాగే, సంతానం కూడా దానివల్ల కలుగుతుంది.
తేన యజ్ఞాన్ యథాప్రోక్తాన్ మానవాః శాస్త్రచక్షుషః కుర్వతే ఽహరహశ్ చైవ దేవాన్ ఆప్యాయయన్తి తే
ఆ నీటి ద్వారానే, శాస్త్రాన్ని తెలుసుకున్న మనుషులు ప్రతిరోజూ చెప్పిన విధంగా యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు. దాంతో దేవతలు సంతోషిస్తారు.
ఏవం యజ్ఞాశ్ చ వేదాశ్ చ వర్ణాశ్ చ ద్విజపూర్వకాః సర్వదేవనికాయాశ్ చ పశుభూతగణాశ్ చ యే
ఇలా యజ్ఞాలు, వేదాలు, ద్విజుల నుంచి మొదలయ్యే వర్ణాలు, అన్ని దేవతల వర్గాలు, పశువులు, ఇతర జీవులు — ఇవన్నీ ఉండగలుగుతున్నాయి.
వృష్ట్యా ధృతమ్ ఇదం సర్వం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ సాపి నిష్పాద్యతే వృష్టిః సవిత్రా మునిసత్తమాః
ఈ మొత్తం జగత్తు — స్థావరజంగమమై ఉన్నది — వర్షంతో నిలబడింది. ఆ వర్షాన్ని సవిత్రుడు కలిగిస్తాడు, మునిశ్రేష్ఠులారా.
ఆధారభూతః సవితుర్ ధ్రువో మునివరోత్తమాః ధ్రువస్య శిశుమారో ఽసౌ సో ఽపి నారాయణాశ్రయః
సవిత్రుడు ఆధారంగా నిలిచినవాడు, మునివరులారా. ఆ స్థిరమైన ధ్రువ నక్షత్రం శిశుమారమనే నక్షత్రరాశి. అది కూడా నారాయణుని ఆధారంగా ఉంది.
హృది నారాయణస్ తస్య శిశుమారస్య సంస్థితః విభర్తా సర్వభూతానామ్ ఆదిభూతః సనాతనః
ఆ శిశుమార నక్షత్ర హృదయంలో నారాయణుడు నిలిచివున్నాడు. ఆయన అన్ని భూతాలకు ఆధారమైనవాడు, ఆదికుడూ, శాశ్వతుడూ.
ఏవం మయా మునిశ్రేష్ఠా బ్రహ్మాణ్డం సముదాహృతమ్ భూసముద్రాదిభిర్ యుక్తం కిమ్ అన్యచ్ ఛ్రోతుమ్ ఇచ్ఛథ
ఇలా, మునిశ్రేష్ఠులారా, భూమి, సముద్రం మొదలైన వాటితో కూడిన బ్రహ్మాండాన్ని నేను వివరించాను. ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటే చెప్పండి.
పృథివ్యాం యాని తీర్థాని పుణ్యాన్య్ ఆయతనాని చ వక్తుమ్ అర్హసి ధర్మజ్ఞ శ్రోతుం నో వర్తతే మనః
భూమిపై ఉన్న పవిత్రమైన తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు గురించి చెప్పాలి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా. వాటిని వినాలని మా మనస్సు కోరుకుంటోంది.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్ చైవ సుసంయతమ్ విద్యా తపశ్ చ కీర్తిశ్ చ స తీర్థఫలమ్ అశ్నుతే
ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు బాగా నియంత్రించబడితే, ఎవరిలో విద్య, తపస్సు, కీర్తి ఉంటే, వారు తీర్థఫలం పొందుతారు.
మనో విశుద్ధం పురుషస్య తీర్థం వాచాం తథా చేన్ద్రియనిగ్రహశ్ చ ఏతాని తీర్థాని శరీరజాని స్వర్గస్య మార్గం ప్రతిబోధయన్తి
మనిషి మనస్సు పవిత్రంగా ఉండటం, మాటలు, ఇంద్రియ నియమం — ఇవే శరీరంలో ఉన్న తీర్థాలు. ఇవి స్వర్గానికి దారి చూపుతాయి.
చిత్తమ్ అన్తర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానైర్ న శుధ్యతి శతశో ఽపి జలైర్ ధౌతం సురాభాణ్డమ్ ఇవాశుచి
లోపల చెడు ఉన్న మనస్సు, వందసార్లు నీటితో కడిగినా, తీర్థస్నానాలతో కూడా శుద్ధి కాదు. అది మద్యం పాత్రను నీటితో కడిగినట్టు అసుద్ధంగానే ఉంటుంది.
న తీర్థాని న దానాని న వ్రతాని న చాశ్రమాః దుష్టాశయం దమ్భరుచిం పునన్తి వ్యుత్థితేన్ద్రియమ్
తీర్థాలు, దానాలు, వ్రతాలు, ఆశ్రమాలు కూడా, చెడు మనస్సు, మోసానికి అలవాటు, నియంత్రించని ఇంద్రియాలు ఉన్నవారిని శుద్ధి చేయవు.
ఇన్ద్రియాణి వశే కృత్వా యత్ర యత్ర వసేన్ నరః తత్ర తత్ర కురుక్షేత్రం ప్రయాగం పుష్కరం తథా
ఇంద్రియాలను వశంలో పెట్టుకుని, మనిషి ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడే కురుక్షేత్రం, ప్రయాగం, పుష్కరం ఉన్నట్టే.
తస్మాచ్ ఛృణుధ్వం వక్ష్యామి తీర్థాన్య్ ఆయతనాని చ సంక్షేపేణ మునిశ్రేష్ఠాః పృథివ్యాం యాని కాని వై
అందుకే, మునిశ్రేష్ఠులారా, భూమిపై ఉన్న తీర్థాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు ఏవో, సంక్షిప్తంగా నేను చెప్పబోతున్నాను. వినండి.
విస్తరేణ న శక్యన్తే వక్తుం వర్షశతైర్ అపి ప్రథమం పుష్కరం తీర్థం నైమిషారణ్యమ్ ఏవ చ
వంద సంవత్సరాలు చెప్పినా, పుష్కరం, నైమిశారణ్యం వంటి మొదటి పవిత్ర క్షేత్రాల గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యం కాదు.
ప్రయాగం చ ప్రవక్ష్యామి ధర్మారణ్యం ద్విజోత్తమాః ధేనుకం చమ్పకారణ్యం సైన్ధవారణ్యమ్ ఏవ చ
ప్రయాగం, ధర్మారణ్యం, ధేనుకం, చంపకారణ్యం, సైంధవారణ్యం — వీటినీ నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, మేధావి ద్విజులారా.
పుణ్యం చ మగధారణ్యం దణ్డకారణ్యమ్ ఏవ చ గయా ప్రభాసం శ్రీతీర్థం దివ్యం కనఖలం తథా
మగధారణ్యం, దండకారణ్యం, గయ, ప్రభాసం, శ్రీతీర్థం, దివ్యమైన కనఖలం — ఇవన్నీ పవిత్ర క్షేత్రాలే.
భృగుతుఙ్గం హిరణ్యాక్షం భీమారణ్యం కుశస్థలీమ్ లోహాకులం సకేదారం మన్దరారణ్యమ్ ఏవ చ
భృగుతుంగం, హిరణ్యాక్షం, భీమారణ్యం, కుశస్థలీ, లోహాకులం, సకేదారం, మందారారణ్యం — ఇవన్నీ ప్రసిద్ధమైన క్షేత్రాలు.
మహాబలం కోటితీర్థం సర్వపాపహరం తథా రూపతీర్థం శూకరవం చక్రతీర్థం మహాఫలమ్
మహాబలం, కోటితీర్థం — ఇది అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది — రూపతీర్థం, శూకరవం, మహాఫలం కలిగించే చక్రతీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
యోగతీర్థం సోమతీర్థం తీర్థం సాహోటకం తథా తీర్థం కోకాముఖం పుణ్యం బదరీశైలమ్ ఏవ చ
యోగతీర్థం, సోమతీర్థం, పవిత్రమైన సాహోటకం, పుణ్యమైన కోకాముఖం, అలాగే బదరీశైలం కూడా ఉన్నాయి.