చతుర్గుణోత్తరం చోర్ధ్వం జనలోకాత్ తపః స్మృతమ్ వైరాజా యత్ర తే దేవాః స్థితా దేహవివర్జితాః
జనలోకానికి నాలుగు రెట్లు ఎత్తులో తపోలోకం ఉంది, అక్కడ ప్రకాశవంతమైన దేవతలు శరీరరహితంగా స్థిరంగా ఉంటారు.
షడ్గుణేన తపోలోకాత్ సత్యలోకో విరాజతే అపునర్మారకం యత్ర సిద్ధాదిమునిసేవితమ్
తపోలోకానికి ఆరు రెట్లు ఎత్తులో సత్యలోకం ప్రకాశిస్తోంది. అక్కడ మరణం తిరిగి రాదు. సిద్ధులు, మహామునులు ఆ లోకాన్ని సేవిస్తారు.
పాదగమ్యం తు యత్ కించిద్ వస్త్వ్ అస్తి పృథివీమయమ్ స భూర్లోకః సమాఖ్యాతో విస్తారో ఽస్య మయోదితః
పాదాలతో చేరగలిగే, భూమి పదార్థంగా ఉన్నదంతా భూర్లోకం అని పిలుస్తారు. దాని విస్తారాన్ని నేను వివరించాను.
భూమిసూర్యాన్తరం యత్ తు సిద్ధాదిమునిసేవితమ్ భువర్లోకస్ తు సో ఽప్య్ ఉక్తో ద్వితీయో మునిసత్తమాః
భూమి నుంచి సూర్యుని మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని, సిద్ధులు, మునులు సేవించే ఈ ప్రాంతాన్ని, భువర్లోకం అని అంటారు. ఇది రెండవ లోకం, మునిశ్రేష్ఠులారా.
ధ్రువసూర్యాన్తరం యత్ తు నియుతాని చతుర్దశ స్వర్లోకః సో ఽపి కథితో లోకసంస్థానచిన్తకైః
ధ్రువుని నుంచి సూర్యుడి మధ్య ఉన్న, పద్నాలుగు లక్షల యోజనాల విస్తారాన్ని, లోకాల నిర్మాణాన్ని ఆలోచించే వారు స్వర్లోకం అని పిలుస్తారు.
త్రైలోక్యమ్ ఏతత్ కృతకం విప్రైశ్ చ పరిపఠ్యతే జనస్ తపస్ తథా సత్యమ్ ఇతి చాకృతకం త్రయమ్
ఈ మూడు లోకాలను ఋషులు సృష్టించబడినవిగా భావిస్తారు. జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం సృష్టించబడనివిగా చెప్పబడతాయి.
కృతకాకృతకో మధ్యే మహర్లోక ఇతి స్మృతః శూన్యో భవతి కల్పాన్తే యో ఽన్తం న చ వినశ్యతి
సృష్టించబడిన, సృష్టించబడని లోకాల మధ్య మహర్లోకం ఉంది. కల్పాంతంలో అది ఖాళీ అవుతుంది, కానీ అంతం కాదు.
ఏతే సప్త మహాలోకా మయా వః కథితా ద్విజాః పాతాలాని చ సప్తైవ బ్రహ్మాణ్డస్యైష విస్తరః
బ్రాహ్మణులారా, ఈ ఏడూ మహాలోకాలు, ఏడూ పాతాళాలు నేను వివరించాను. ఇదే బ్రహ్మాండ విస్తృతి.
ఏతద్ అణ్డకటాహేన తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్ తథా కపిత్థస్య యథా బీజం సర్వతో వై సమావృతమ్
ఇది అన్నీ పైకి, క్రిందకి, అడ్డంగా కూడా అండపు పొరతో చుట్టబడి ఉంది. అది కపిత్థపండు విత్తనాన్ని చుట్టినట్లే అన్ని వైపులా ఆవృతమై ఉంటుంది.
దశోత్తరేణ పయసా ద్విజాశ్ చాణ్డం చ తద్ వృతమ్ స చామ్బుపరివారో ఽసౌ వహ్నినా వేష్టితో బహిః
బ్రాహ్మణులారా, ఆ అండాన్ని పది అంతస్తుల నీటితో కప్పబడ్డది. ఆ నీటి పొరను వెలుపల అగ్ని చుట్టి ఉంది.
వహ్నిస్ తు వాయునా వాయుర్ విప్రాస్ తు నభసావృతః ఆకాశో ఽపి మునిశ్రేష్ఠా మహతా పరివేష్టితః
అగ్ని వాయువుతో చుట్టబడి ఉంటుంది, వాయువు ఆకాశంతో ముడిపడి ఉంటుంది. మునిశ్రేష్ఠులారా! ఆకాశం కూడా మహత్తుతో ఆవరించబడి ఉంటుంది.
దశోత్తరాణ్య్ అశేషాణి విప్రాశ్ చైతాని సప్త వై మహాన్తం చ సమావృత్య ప్రధానం సమవస్థితమ్
ఈ పదకొండు, అలాగే మిగతావన్నీ, బ్రాహ్మణులారా, ఈ ఏడు కూడా మహత్తును చుట్టుకుని, ప్రథానంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
అనన్తస్య న తస్యాన్తః సంఖ్యానం చాపి విద్యతే తద్ అనన్తమ్ అసంఖ్యాతం ప్రమాణేనాపి వై యతః
అనంతానికి అంతం లేదు, దానికి లెక్క చెప్పడం అసాధ్యం. అది ఎటువంటి పరిమితికి లోబడదు, లెక్కకు అందదు, అంతులేని దానిగా ఉంది.
హేతుభూతమ్ అశేషస్య ప్రకృతిః సా పరా ద్విజాః అణ్డానాం తు సహస్రాణాం సహస్రాణ్య్ అయుతాని చ
ద్విజులారా! ఆ పరమ ప్రకృతి అన్నింటికీ కారణం. కోటి కోట్ల అండాలు, లక్షలాది అండాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఈదృశానాం తథా తత్ర కోటికోటిశతాని చ దారుణ్య్ అగ్నిర్ యథా తైలం తిలే తద్వత్ పుమాన్ ఇహ
అక్కడ ఇలాంటి కోటి కోటి శతాలు అండాలు ఉన్నాయి. ఎలాగైతే నూనె తిలలో దాగి ఉంటుందో, అలాగే ఇక్కడ పురుషుడు కూడా అంతర్లీనంగా ఉన్నాడు.
ప్రధానే ఽవస్థితో వ్యాపీ చేతనాత్మనివేదనః ప్రధానం చ పుమాంశ్ చైవ సర్వభూతానుభూతయా
ప్రధానంలో స్థితి చెంది, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి, చైతన్యంతో నిండిన పురుషుడు, ప్రథానం ఇద్దరూ అన్ని భూతాలను అనుభవిస్తారు.
విష్ణుశక్త్యా ద్విజశ్రేష్ఠా ధృతౌ సంశ్రయధర్మిణౌ తయోః సైవ పృథగ్భావే కారణం సంశ్రయస్య చ
విష్ణు శక్తితో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, ఈ ఇద్దరూ నిలబడతారు, పరస్పరం ఆధారంగా ఉంటారు. వీరిద్దరి వేరుపడటమే ఆధారతకు కారణం.
క్షోభకారణభూతా చ సర్గకాలే ద్విజోత్తమాః యథా శైత్యం జలే వాతో బిభర్తి కణికాగతమ్
సృష్టి సమయంలో, ద్విజులారా, కలకలం కలిగించే కారణం ఉంటుంది. నీటిలో చల్లదనం బిందువులో ఉండేలా, అదే విధంగా ఇది కూడా ఉంటుంది.
జగచ్ ఛక్తిస్ తథా విష్ణోః ప్రధానపురుషాత్మకమ్ యథా చ పాదపో మూలస్కన్ధశాఖాదిసంయుతః
విష్ణువు యొక్క శక్తి, ప్రథానం, పురుషుడు కలసి జగత్తులో వ్యాపించి ఉంటుంది. అది వేరేలా కాదు, వేరు వేరు భాగాలతో కూడిన చెట్టు లాంటిది.
ఆద్యబీజాత్ ప్రభవతి బీజాన్య్ అన్యాని వై తతః ప్రభవన్తి తతస్ తేభ్యో భవన్త్య్ అన్యే పరే ద్రుమాః
మొదటి విత్తనం నుండి మరిన్ని విత్తనాలు పుట్టుతాయి. వాటి నుండి మరిన్ని విత్తనాలు, వాటి ద్వారా మరిన్ని చెట్లు ఏర్పడతాయి.
తే ఽపి తల్లక్షణద్రవ్యకారణానుగతా ద్విజాః ఏవమ్ అవ్యాకృతాత్ పూర్వం జాయన్తే మహదాదయః
అవి కూడా ఆ మొదటి లక్షణాలు, ద్రవ్యాలు, కారణాలను అనుసరిస్తాయి. అలాగే, అవ్యాకృతం నుండి మహత్తు మొదలైనవి పుట్టుకొస్తాయి.
విశేషాన్తాస్ తతస్ తేభ్యః సంభవన్తి సురాదయః తేభ్యశ్ చ పుత్రాస్ తేషాం తు పుత్రాణాం పరమే సుతాః
వాటినుండి వేరే వేరే భేదాలు, వాటినుండి దేవతలు మొదలైనవి, వాటి సంతానం, వారి సంతానంలో ఉత్తములు పుట్టుకొస్తారు.
బీజాద్ వృక్షప్రరోహేణ యథా నాపచయస్ తరోః భూతానాం భూతసర్గేణ నైవాస్త్య్ అపచయస్ తథా
విత్తనం నుండి చెట్టు మొలకెత్తినప్పుడు చెట్టుకు తగ్గుదల ఉండదు. అలాగే, భూతాల సృష్టిలో కూడా ఏ తగ్గుదల ఉండదు.
సంనిధానాద్ యథాకాశకాలాద్యాః కారణం తరోః తథైవాపరిణామేన విశ్వస్య భగవాన్ హరిః
ఎలాగైతే ఆకాశం, కాలం మొదలైనవి చెట్టుకు కారణాలుగా దగ్గరగా ఉంటాయో, అలాగే జగత్తు పరమేశ్వరుడు హరిద్వారా పరిణామంగా నిలుస్తుంది.
వ్రీహిబీజే యథా మూలం నాలం పత్త్రాఙ్కురౌ తథా కాణ్డకోషాస్ తథా పుష్పం క్షీరం తద్వచ్ చ తణ్డులః
వరి విత్తనం నుండి మూలం, కాండం, ఆకులు, మొగ్గలు వస్తాయి. అలాగే కాండం, పొట్టు, పువ్వు, పాలూ, చివరికి తండులు కూడా ఏర్పడతాయి.
తుషాః కణాశ్ చ సన్తో వై యాన్త్య్ ఆవిర్భావమ్ ఆత్మనః ప్రరోహహేతుసామగ్ర్యమ్ ఆసాద్య మునిసత్తమాః
తెప్పు, గింజలు అన్నీ తాము తాము బయటకు వస్తాయి. మునిశ్రేష్ఠులారా! మొలకెత్తడానికి కావలసిన కారణాలు కలిసినప్పుడు అవి ఉద్భవిస్తాయి.
తథా కర్మస్వ్ అనేకేషు దేవాద్యాస్ తనవః స్థితాః విష్ణుశక్తిం సమాసాద్య ప్రరోహమ్ ఉపయాన్తి వై
అలాగే, అనేక కర్మల్లో, దేవతలూ ఇతరులూ శరీరాలు కలిగి ఉంటారు. విష్ణు శక్తిని పొందిన తర్వాత అవి మొలకెత్తుతాయి.
స చ విష్ణుః పరం బ్రహ్మ యతః సర్వమ్ ఇదం జగత్ జగచ్ చ యో యత్ర చేదం యస్మిన్ విలయమ్ ఏష్యతి
అయితే ఆ విష్ణువే పరబ్రహ్మం. ఈ మొత్తం జగత్తు ఆయన నుండే పుట్టింది, చివరికి ఇదంతా ఆయనలోనే లయమవుతుంది.
తద్ బ్రహ్మ పరమం ధామ సదసత్ పరమం పదమ్ యస్య సర్వమ్ అభేదేన జగద్ ఏతచ్ చరాచరమ్
అది పరబ్రహ్మం, పరమమైన నివాసస్థానం, ఉండటానికి, ఉండకపోవడానికీ మించిన స్థితి. దాని అవిభాజ్య స్వరూపంతో ఈ మొత్తం జగత్తు—చలించేవి, నిశ్చలమైనవి అన్నీ—ఉన్నాయి.
స ఏవ మూలప్రకృతిర్ వ్యక్తరూపీ జగచ్ చ సః తస్మిన్న్ ఏవ లయం సర్వం యాతి తత్ర చ తిష్ఠతి
అతడే మూలప్రకృతి, అతడే స్పష్టమైన రూపంగా కనిపించే జగత్తు. అన్నీ చివరికి అతడిలోనే లయమై, అతడిలోనే నిలిచి ఉంటాయి.