యావత్ప్రమాణా పృథివీ విస్తారపరిమణ్డలా నభస్ తావత్ప్రమాణం హి విస్తారపరిమణ్డలమ్
భూమి ఎంత విస్తీర్ణం, ఎంత పరిమాణంలో ఉందో, అంతే పరిమాణంలో ఆకాశం కూడా ఉంది.
భూమేర్ యోజనలక్షే తు సౌరం విప్రాస్ తు మణ్డలమ్ లక్షే దివాకరాచ్ చాపి మణ్డలం శశినః స్థితమ్
ఓ బ్రాహ్మణులారా, భూమి నుండి లక్ష యోజనాల దూరంలో సూర్య మండలం ఉంది. అదే దూరంలో సూర్యుని నుండి చంద్ర మండలం కూడా ఉంది.
పూర్ణే శతసహస్రే తు యోజనానాం నిశాకరాత్ నక్షత్రమణ్డలం కృత్స్నమ్ ఉపరిష్టాత్ ప్రకాశతే
చంద్రుని నుండి నూరైదు వేలు యోజనాల ఎత్తులో, మొత్తం నక్షత్ర మండలం మెరిసిపోతూ కనిపిస్తుంది.
ద్విలక్షే చోత్తరే విప్రా బుధో నక్షత్రమణ్డలాత్ తావత్ప్రమాణభాగే తు బుధస్యాప్య్ ఉశనా స్థితః
బ్రాహ్మణులారా, నక్షత్ర మండలానికి రెండు లక్షల యోజనాల ఎత్తులో, అంతే దూరంలో బుధుడు ఉన్నాడు. బుధుని పైనే శుక్రుడు స్థితి చెందాడు.
అఙ్గారకో ఽపి శుక్రస్య తత్ప్రమాణే వ్యవస్థితః లక్షద్వయేన భౌమస్య స్థితో దేవపురోహితః
శుక్రుని పైన కూడా అంతే దూరంలో అంగారకుడు ఉన్నాడు. అంగారకుని పైన రెండు లక్షల యోజనాల ఎత్తులో దేవతల పురోహితుడు స్థితి చెందాడు.
సౌరిర్ బృహస్పతేర్ ఊర్ధ్వం ద్విలక్షే సమవస్థితః సప్తర్షిమణ్డలం తస్మాల్ లక్షమ్ ఏకం ద్విజోత్తమాః
బృహస్పతికి రెండు లక్షల యోజనాల ఎత్తులో శనిగ్రహుడు ఉన్నాడు. ఆ శనిగ్రహుని పైన మరో లక్ష యోజనాల ఎత్తులో సప్తర్షుల మండలం ఉంది, బ్రాహ్మణులారా.
ఋషిభ్యస్ తు సహస్రాణాం శతాద్ ఊర్ధ్వం వ్యవస్థితః మేఢీభూతః సమస్తస్య జ్యోతిశ్ చక్రస్య వై ధ్రువః
ఆ ఋషుల మండలానికి లక్షసార్లు వెయ్యి యోజనాల ఎత్తులో, మొత్తం జ్యోతిర్మండలానికి ఆధారమైన ధ్రువ నక్షత్రం స్థిరంగా ఉంది.
త్రైలోక్యమ్ ఏతత్ కథితం సంక్షేపేణ ద్విజోత్తమాః ఇజ్యాఫలస్య భూర్ ఏషా ఇజ్యా చాత్ర ప్రతిష్ఠితా
బ్రాహ్మణులారా, ఈ మూడు లోకాలు సంక్షిప్తంగా మీకు వివరించబడ్డాయి. ఈ భూమే యజ్ఞఫలం, యజ్ఞమూ ఇక్కడే స్థిరంగా ఉంది.
ధ్రువాద్ ఊర్ధ్వం మహర్లోకో యత్ర తే కల్పవాసినః ఏకయోజనకోటీ తు మహర్లోకో విధీయతే
ధ్రువుని పైన మహర్లোকం ఉంది, అక్కడ కల్పకాలం నివసించే వారు ఉంటారు. మహర్లోకానికి పది మిలియన్ యోజనాల పరిమాణం ఉంది.
ద్వే కోట్యౌ తు జనో లోకో యత్ర తే బ్రహ్మణః సుతాః సనన్దనాద్యాః కథితా విప్రాశ్ చామలచేతసః
ఆ మహర్లోకానికి రెండు కోట్ల యోజనాల ఎత్తులో జనలోకం ఉంది, అక్కడ బ్రహ్మ కుమారులు అయిన సనందనుడు మొదలైనవారు, నిర్మలమైన మనస్సు గల ఋషులు నివసిస్తారు.
చతుర్గుణోత్తరం చోర్ధ్వం జనలోకాత్ తపః స్మృతమ్ వైరాజా యత్ర తే దేవాః స్థితా దేహవివర్జితాః
జనలోకానికి నాలుగు రెట్లు ఎత్తులో తపోలోకం ఉంది, అక్కడ ప్రకాశవంతమైన దేవతలు శరీరరహితంగా స్థిరంగా ఉంటారు.
షడ్గుణేన తపోలోకాత్ సత్యలోకో విరాజతే అపునర్మారకం యత్ర సిద్ధాదిమునిసేవితమ్
తపోలోకానికి ఆరు రెట్లు ఎత్తులో సత్యలోకం ప్రకాశిస్తోంది. అక్కడ మరణం తిరిగి రాదు. సిద్ధులు, మహామునులు ఆ లోకాన్ని సేవిస్తారు.
పాదగమ్యం తు యత్ కించిద్ వస్త్వ్ అస్తి పృథివీమయమ్ స భూర్లోకః సమాఖ్యాతో విస్తారో ఽస్య మయోదితః
పాదాలతో చేరగలిగే, భూమి పదార్థంగా ఉన్నదంతా భూర్లోకం అని పిలుస్తారు. దాని విస్తారాన్ని నేను వివరించాను.
భూమిసూర్యాన్తరం యత్ తు సిద్ధాదిమునిసేవితమ్ భువర్లోకస్ తు సో ఽప్య్ ఉక్తో ద్వితీయో మునిసత్తమాః
భూమి నుంచి సూర్యుని మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని, సిద్ధులు, మునులు సేవించే ఈ ప్రాంతాన్ని, భువర్లోకం అని అంటారు. ఇది రెండవ లోకం, మునిశ్రేష్ఠులారా.
ధ్రువసూర్యాన్తరం యత్ తు నియుతాని చతుర్దశ స్వర్లోకః సో ఽపి కథితో లోకసంస్థానచిన్తకైః
ధ్రువుని నుంచి సూర్యుడి మధ్య ఉన్న, పద్నాలుగు లక్షల యోజనాల విస్తారాన్ని, లోకాల నిర్మాణాన్ని ఆలోచించే వారు స్వర్లోకం అని పిలుస్తారు.
త్రైలోక్యమ్ ఏతత్ కృతకం విప్రైశ్ చ పరిపఠ్యతే జనస్ తపస్ తథా సత్యమ్ ఇతి చాకృతకం త్రయమ్
ఈ మూడు లోకాలను ఋషులు సృష్టించబడినవిగా భావిస్తారు. జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం సృష్టించబడనివిగా చెప్పబడతాయి.
కృతకాకృతకో మధ్యే మహర్లోక ఇతి స్మృతః శూన్యో భవతి కల్పాన్తే యో ఽన్తం న చ వినశ్యతి
సృష్టించబడిన, సృష్టించబడని లోకాల మధ్య మహర్లోకం ఉంది. కల్పాంతంలో అది ఖాళీ అవుతుంది, కానీ అంతం కాదు.
ఏతే సప్త మహాలోకా మయా వః కథితా ద్విజాః పాతాలాని చ సప్తైవ బ్రహ్మాణ్డస్యైష విస్తరః
బ్రాహ్మణులారా, ఈ ఏడూ మహాలోకాలు, ఏడూ పాతాళాలు నేను వివరించాను. ఇదే బ్రహ్మాండ విస్తృతి.
ఏతద్ అణ్డకటాహేన తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్ తథా కపిత్థస్య యథా బీజం సర్వతో వై సమావృతమ్
ఇది అన్నీ పైకి, క్రిందకి, అడ్డంగా కూడా అండపు పొరతో చుట్టబడి ఉంది. అది కపిత్థపండు విత్తనాన్ని చుట్టినట్లే అన్ని వైపులా ఆవృతమై ఉంటుంది.
దశోత్తరేణ పయసా ద్విజాశ్ చాణ్డం చ తద్ వృతమ్ స చామ్బుపరివారో ఽసౌ వహ్నినా వేష్టితో బహిః
బ్రాహ్మణులారా, ఆ అండాన్ని పది అంతస్తుల నీటితో కప్పబడ్డది. ఆ నీటి పొరను వెలుపల అగ్ని చుట్టి ఉంది.
వహ్నిస్ తు వాయునా వాయుర్ విప్రాస్ తు నభసావృతః ఆకాశో ఽపి మునిశ్రేష్ఠా మహతా పరివేష్టితః
అగ్ని వాయువుతో చుట్టబడి ఉంటుంది, వాయువు ఆకాశంతో ముడిపడి ఉంటుంది. మునిశ్రేష్ఠులారా! ఆకాశం కూడా మహత్తుతో ఆవరించబడి ఉంటుంది.
దశోత్తరాణ్య్ అశేషాణి విప్రాశ్ చైతాని సప్త వై మహాన్తం చ సమావృత్య ప్రధానం సమవస్థితమ్
ఈ పదకొండు, అలాగే మిగతావన్నీ, బ్రాహ్మణులారా, ఈ ఏడు కూడా మహత్తును చుట్టుకుని, ప్రథానంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
అనన్తస్య న తస్యాన్తః సంఖ్యానం చాపి విద్యతే తద్ అనన్తమ్ అసంఖ్యాతం ప్రమాణేనాపి వై యతః
అనంతానికి అంతం లేదు, దానికి లెక్క చెప్పడం అసాధ్యం. అది ఎటువంటి పరిమితికి లోబడదు, లెక్కకు అందదు, అంతులేని దానిగా ఉంది.
హేతుభూతమ్ అశేషస్య ప్రకృతిః సా పరా ద్విజాః అణ్డానాం తు సహస్రాణాం సహస్రాణ్య్ అయుతాని చ
ద్విజులారా! ఆ పరమ ప్రకృతి అన్నింటికీ కారణం. కోటి కోట్ల అండాలు, లక్షలాది అండాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఈదృశానాం తథా తత్ర కోటికోటిశతాని చ దారుణ్య్ అగ్నిర్ యథా తైలం తిలే తద్వత్ పుమాన్ ఇహ
అక్కడ ఇలాంటి కోటి కోటి శతాలు అండాలు ఉన్నాయి. ఎలాగైతే నూనె తిలలో దాగి ఉంటుందో, అలాగే ఇక్కడ పురుషుడు కూడా అంతర్లీనంగా ఉన్నాడు.
ప్రధానే ఽవస్థితో వ్యాపీ చేతనాత్మనివేదనః ప్రధానం చ పుమాంశ్ చైవ సర్వభూతానుభూతయా
ప్రధానంలో స్థితి చెంది, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి, చైతన్యంతో నిండిన పురుషుడు, ప్రథానం ఇద్దరూ అన్ని భూతాలను అనుభవిస్తారు.
విష్ణుశక్త్యా ద్విజశ్రేష్ఠా ధృతౌ సంశ్రయధర్మిణౌ తయోః సైవ పృథగ్భావే కారణం సంశ్రయస్య చ
విష్ణు శక్తితో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, ఈ ఇద్దరూ నిలబడతారు, పరస్పరం ఆధారంగా ఉంటారు. వీరిద్దరి వేరుపడటమే ఆధారతకు కారణం.
క్షోభకారణభూతా చ సర్గకాలే ద్విజోత్తమాః యథా శైత్యం జలే వాతో బిభర్తి కణికాగతమ్
సృష్టి సమయంలో, ద్విజులారా, కలకలం కలిగించే కారణం ఉంటుంది. నీటిలో చల్లదనం బిందువులో ఉండేలా, అదే విధంగా ఇది కూడా ఉంటుంది.
జగచ్ ఛక్తిస్ తథా విష్ణోః ప్రధానపురుషాత్మకమ్ యథా చ పాదపో మూలస్కన్ధశాఖాదిసంయుతః
విష్ణువు యొక్క శక్తి, ప్రథానం, పురుషుడు కలసి జగత్తులో వ్యాపించి ఉంటుంది. అది వేరేలా కాదు, వేరు వేరు భాగాలతో కూడిన చెట్టు లాంటిది.
ఆద్యబీజాత్ ప్రభవతి బీజాన్య్ అన్యాని వై తతః ప్రభవన్తి తతస్ తేభ్యో భవన్త్య్ అన్యే పరే ద్రుమాః
మొదటి విత్తనం నుండి మరిన్ని విత్తనాలు పుట్టుతాయి. వాటి నుండి మరిన్ని విత్తనాలు, వాటి ద్వారా మరిన్ని చెట్లు ఏర్పడతాయి.