తే కృచ్ఛ్రే యాన్త్య్ అశౌచాశ్ చ కుహకాజీవినశ్ చ యే అసిపత్త్రవనం యాతి వనచ్ఛేదీ వృథైవ యః
శుద్ధి లేని వారు, మోసం చేసి జీవించే వారు, కారణం లేకుండా అడవిని నరికేవారు — వీరు కష్టంగా అసిపత్రవనానికి చేరుకుంటారు.
ఔరభ్రికా మృగవ్యాధా వహ్నిజ్వాలే పతన్తి వై యాన్తి తత్రైవ తే విప్రా యశ్ చాపాకేషు వహ్నిదః
గొర్రెలను కాపాడేవారు, వేటగాళ్లు, అగ్ని పెట్టేవారు — వీరు అగ్నిజ్వాలల్లో పడిపోతారు. ఇతరుల ఇళ్లకు నిప్పు పెట్టే బ్రాహ్మణులు కూడా అక్కడికే పోతారు.
వ్రతోపలోపకో యశ్ చ స్వాశ్రమాద్ విచ్యుతశ్ చ యః సందంశయాతనామధ్యే పతతస్ తావ్ ఉభావ్ అపి
వ్రతాలను అడ్డుకునేవాడు, తన ఆశ్రమం నుండి తప్పిపోయినవాడు — వీరిద్దరూ కరవడానికి ఉద్దేశించిన యాతన మధ్య పడిపోతారు.
దివా స్వప్నేషు స్యన్దన్తే యే నరా బ్రహ్మచారిణః పుత్రైర్ అధ్యాపితా యే తు తే పతన్తి శ్వభోజనే
పగలు కలలు కంటూ వీర్యస్రావం చేసేవారు, తమ కుమారులు తమకు బోధించేవారు — వీరు కుక్కల ఆహారంగా పడిపోతారు.
ఏతే చాన్యే చ నరకాః శతశో ఽథ సహస్రశః యేషు దుష్కృతకర్మాణః పచ్యన్తే యాతనాగతాః
ఇవి మాత్రమే కాదు, వందలాది, వేలాది నరకాలు ఉన్నాయి. దుష్కర్మలు చేసినవారు అక్కడ యాతన అనుభవిస్తూ కాలిపోతారు.
తథైవ పాపాన్య్ ఏతాని తథాన్యాని సహస్రశః భుజ్యన్తే జాతిపురుషైర్ నరకాన్తరగోచరైః
ఇలాగే, ఈ పాపాలు మరియు వేలాది ఇతర పాపాలు, వివిధ జాతుల వారు, ఇతర నరకాల్లో ఉండేవారు అనుభవిస్తారు.
వర్ణాశ్రమవిరుద్ధం చ కర్మ కుర్వన్తి యే నరాః కర్మణా మనసా వాచా నిరయేషు పతన్తి తే
వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి విరుద్ధంగా చేతలతో, మనసుతో, మాటతో పనిచేసే వారు నరకానికి పడిపోతారు.
అధఃశిరోభిర్ దృశ్యన్తే నారకైర్ దివి దేవతాః దేవాశ్ చాధోముఖాన్ సర్వాన్ అధః పశ్యన్తి నారకాన్
నరకవాసులు తలకిందులుగా దేవతలను పైవైపు చూస్తారు. దేవతలు కూడా తలకిందులుగా నరకవాసులను కింద చూస్తారు.
స్థావరాః కృమయో ఽజ్వాశ్ చ పక్షిణః పశవో నరాః ధార్మికాస్ త్రిదశాస్ తద్వన్ మోక్షిణశ్ చ యథాక్రమమ్
స్థావరాలు, పురుగులు, మేకలు, పక్షులు, పశువులు, మనుషులు, ధార్మికులు, దేవతలు, ముక్తులు — వీరందరూ క్రమంగా ఉంటారు.
సహస్రభాగః ప్రథమాద్ ద్వితీయో ఽనుక్రమాత్ తథా సర్వే హ్య్ ఏతే మహాభాగా యావన్ ముక్తిసమాశ్రయాః
మొదటివారిలోంచి రెండవవారికి వెయ్యవ వంతు వరుసగా వస్తుంది. వీరు అందరూ ముక్తి కలిగే వరకూ అక్కడే ఉంటారు.
యావన్తో జన్తవః స్వర్గే తావన్తో నరకౌకసః పాపకృద్ యాతి నరకం ప్రాయశ్చిత్తపరాఙ్ముఖః
స్వర్గంలో ఎంత మంది ప్రాణులు ఉన్నారో, అంతే మంది నరకంలో నివసిస్తారు. పాపం చేసినవాడు ప్రాయశ్చిత్తం చేయకపోతే నరకానికి పోతాడు.
పాపానామ్ అనురూపాణి ప్రాయశ్చిత్తాని యద్ యథా తథా తథైవ సంస్మృత్య ప్రోక్తాని పరమర్షిభిః
ప్రతి పాపానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తాలు, అవే విధంగా, మహర్షులు గుర్తుచేసి చెప్పారు.
పాపే గురూణి గురుణి స్వల్పాన్య్ అల్పే చ తద్విదః ప్రాయశ్చిత్తాని విప్రేన్ద్రా జగుః స్వాయంభువాదయః
పెద్ద పాపాలకు పెద్ద ప్రాయశ్చిత్తాలు, చిన్నవాటికి చిన్నవి — స్వయంభువుడు మొదలుకొని పండితులు ఇలా చెప్పారు, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా.
ప్రాయశ్చిత్తాన్య్ అశేషాణి తపఃకర్మాత్మకాని వై యాని తేషామ్ అశేషాణాం కృష్ణానుస్మరణం పరమ్
ప్రాయశ్చిత్తాలు అన్నీ తపస్సు రూపంలో ఉంటాయి. వాటిలో కృష్ణుని స్మరణే అత్యుత్తమమైనది.
కృతే పాపే ఽనుతాపో వై యస్య పుంసః ప్రజాయతే ప్రాయశ్చిత్తం తు తస్యైకం హరిసంస్మరణం పరమ్
ఒక మనిషి పాపం చేసిన తర్వాత నిజమైన పశ్చాత్తాపం కలిగితే, అతని కోసం అత్యుత్తమ ప్రాయశ్చిత్తం హరి స్మరణమే.
ప్రాతర్ నిశి తథా సంధ్యామధ్యాహ్నాదిషు సంస్మరన్ నారాయణమ్ అవాప్నోతి సద్యః పాపక్షయాన్ నరః
ఉదయం, రాత్రి, సంధ్యా సమయం, మధ్యాహ్నం మరియు ఇతర సమయాల్లో నారాయణుని స్మరిస్తే, మనిషి పాపాలు వెంటనే నశిస్తాయి.
విష్ణుసంస్మరణాత్ క్షీణసమస్తక్లేశసంచయః ముక్తిం ప్రయాతి భో విప్రా విష్ణోస్ తస్యానుకీర్తనాత్
విష్ణువు స్మరణ వల్ల చేరిన అన్ని బాధలు తగ్గిపోతాయి. మళ్లీ మళ్లీ విష్ణువు మహిమను పాడుతూ ఉంటే, ముక్తి లభిస్తుంది, ఓ పండితులారా.
వాసుదేవే మనో యస్య జపహోమార్చనాదిషు తస్యాన్తరాయో విప్రేన్ద్రా దేవేన్ద్రత్వాదికం ఫలమ్
జపం, హోమం, పూజ వంటి కార్యాల్లో వాసుదేవుడిపై మనస్సు స్థిరంగా ఉంచినవారికి ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండదు, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా. వారు ఇంద్రపదవిలాంటి ఫలితాలు పొందుతారు.
క్వ నాకపృష్ఠగమనం పునరావృత్తిలక్షణమ్ క్వ జపో వాసుదేవేతి ముక్తిబీజమ్ అనుత్తమమ్
పునర్జన్మ ఉండే స్వర్గానికి పోవడం, ముక్తికి కారణమైన 'వాసుదేవ' అనే జపానికి మధ్య ఎలాంటి పోలిక లేదు.
తస్మాద్ అహర్నిశం విష్ణుం సంస్మరన్ పురుషో ద్విజః న యాతి నరకం శుద్ధః సంక్షీణాఖిలపాతకః
అందువల్ల, విష్ణువును రాత్రింబవళ్లు స్మరిస్తూ ఉండే ద్విజుడు, పాపాలు తగ్గి పవిత్రుడై, నరకానికి పోడు.
మనఃప్రీతికరః స్వర్గో నరకస్ తద్విపర్యయః నరకస్వర్గసంజ్ఞే వై పాపపుణ్యే ద్విజోత్తమాః
స్వర్గం మనస్సుకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; నరకం దానికి విరుద్ధంగా బాధను ఇస్తుంది. ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, పుణ్యం, పాపం వల్లే 'నరకం', 'స్వర్గం' అనే పేర్లు వచ్చాయి.
వస్త్వ్ ఏకమ్ ఏవ దుఃఖాయ సుఖాయేర్ష్యోదయాయ చ కోపాయ చ యతస్ తస్మాద్ వస్తు దుఃఖాత్మకం కుతః
ఒకే వస్తువు బాధకూ, సుఖానికీ, అసూయకూ, కోపానికీ కారణమవుతుంది. కాబట్టి, ఏ వస్తువూ కేవలం బాధకే కారణమవుతుందనడం ఎలా?
తద్ ఏవ ప్రీతయే భూత్వా పునర్ దుఃఖాయ జాయతే తద్ ఏవ కోపాలయతః ప్రసాదాయ చ జాయతే
ఒకటి మనకు ఆనందాన్ని ఇచ్చిన తర్వాత, అదే మళ్లీ బాధను కలిగించవచ్చు. అదే కోపాన్ని కలిగించినది, మళ్లీ క్షమను కలిగించవచ్చు.
తస్మాద్ దుఃఖాత్మకం నాస్తి న చ కించిత్ సుఖాత్మకమ్ మనసః పరిణామో ఽయం సుఖదుఃఖాదిలక్షణః
కాబట్టి, ఏదీ సహజంగా బాధకాదు, ఏదీ సహజంగా సుఖం కాదు. ఇవన్నీ మనస్సు మార్పులే; అవే సుఖం, బాధ మొదలైనవిగా కనిపిస్తాయి.
జ్ఞానమ్ ఏవ పరం బ్రహ్మాజ్ఞానం బన్ధాయ చేష్యతే జ్ఞానాత్మకమ్ ఇదం విశ్వం న జ్ఞానాద్ విద్యతే పరమ్
జ్ఞానమే పరబ్రహ్మం. అజ్ఞానం బంధనానికి కారణం. ఈ సృష్టి అంతా జ్ఞాన స్వరూపమే; జ్ఞానం కన్నా మించి ఏదీ లేదు.
విద్యావిద్యే హి భో విప్రా జ్ఞానమ్ ఏవావధార్యతామ్ ఏవమ్ ఏతద్ మయాఖ్యాతం భవతాం మణ్డలం భువః
ఓ బ్రాహ్మణులారా, విద్య, అవిద్య రెండింటిలోనూ జ్ఞానమే ప్రధానమని తెలుసుకోండి. ఇదే భూమండలాన్ని మీకు వివరించాను.
పాతాలాని చ సర్వాణి తథైవ నరకా ద్విజాః సముద్రాః పర్వతాశ్ చైవ ద్వీపా వర్షాణి నిమ్నగాః సంక్షేపాత్ సర్వమ్ ఆఖ్యాతం కిం భూయః శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛథ
ఓ ద్విజులారా, పాతాళాలు, నరకాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, ద్వీపాలు, దేశాలు, నదులు అన్నీ సంక్షిప్తంగా వివరించాను. ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నారు?
కథితం భవతా సర్వమ్ అస్మాకం సకలం తథా భువర్లోకాదికాంల్ లోకాఞ్ శ్రోతుమ్ ఇచ్ఛామహే వయమ్
మీరు మాకు అన్నీ యథావిధిగా వివరించారు. ఇప్పుడు మేము భువర్లోకాది లోకాల గురించి వినాలనుకుంటున్నాము.
తథైవ గ్రహసంస్థానం ప్రమాణాని యథా తథా సమాచక్ష్వ మహాభాగ యథావల్ లోమహర్షణ
అలాగే, గ్రహాల స్థితి, పరిమాణాలు ఎలా ఉన్నాయో కూడా మీరు యథార్థంగా వివరించండి, ఓ భాగ్యశాలి లోమహర్షణా.
రవిచన్ద్రమసోర్ యావన్ మయూఖైర్ అవభాస్యతే ససముద్రసరిచ్ఛైలా తావతీ పృథివీ స్మృతా
సూర్యుడు, చంద్రుడు తమ కిరణాలతో ఎంతవరకు ప్రకాశిస్తారో, ఆంతటా సముద్రాలు, నదులు, పర్వతాలతో కూడిన భూమి విస్తరించి ఉంది.