అవ్యక్తబోధనాచ్ చైవ బుధ్యమానం వదన్త్య్ అపి న త్వ్ ఏవం బుధ్యతే ఽవ్యక్తం సగుణం తాత నిర్గుణమ్
అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకునే ద్వారా, అది మేలుకొనిందని అంటారు. కానీ నిజంగా, అవ్యక్తం మేలుకొనదు. తాత, అవ్యక్తం లక్షణాలతో కూడినదే, కానీ లక్షణరహితమైనది అలా కాదు.
కదాచిత్ త్వ్ ఏవ ఖల్వ్ ఏతత్ తద్ ఆహుః ప్రతిబుద్ధకమ్ బుధ్యతే యది చావ్యక్తమ్ ఏతద్ వై పఞ్చవింశకమ్
కొన్నిసార్లు, ఇదే మేలుకొనిందని కూడా చెబుతారు. అవ్యక్తం మేలుకొంటే, అది ఇరవై ఐదవ తత్త్వం అవుతుంది.
బుధ్యమానో భవత్య్ ఏష మమాత్మక ఇతి శ్రుతః అన్యోన్యప్రతిబుద్ధేన వదన్త్య్ అవ్యక్తమ్ అచ్యుతమ్
మేలుకొనినప్పుడు, 'ఇది నా స్వరూపం' అని వినిపిస్తుంది. ఒకరికి మరొకరు మేలుకొనినట్లు అవ్యక్తమైన, నశించని దాన్ని గురించి చెబుతారు.
అవ్యక్తబోధనాచ్ చైవ బుధ్యమానం వదన్త్య్ ఉత పఞ్చవింశం మహాత్మానం న చాసావ్ అపి బుధ్యతే
అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకునే ద్వారా, దాన్ని మేలుకొనిందని అంటారు. ఆ మహాత్మ, ఇరవై ఐదవ తత్త్వం అయినా, అది కూడా నిజంగా మేలుకొనదు.
షడ్వింశం విమలం బుద్ధమ్ అప్రమేయం సనాతనమ్ సతతం పఞ్చవింశం తు చతుర్వింశం విబుధ్యతే
ఇరవై ఆరవది నిర్మలమైనది, మేలుకొన్నది, కొలవలేని, శాశ్వతమైనది. ఎప్పుడూ, ఇరవై ఐదవది, ఇరవై నాలుగవదాన్ని మేలుకొనిస్తుంది.
దృశ్యాదృశ్యే హ్య్ అనుగతతత్స్వభావే మహాద్యుతే అవ్యక్తం చైవ తద్ బ్రహ్మ బుధ్యతే తాత కేవలమ్
కనిపించే, కనబడని వాటిలో, వాటి స్వభావాన్ని అనుసరించి, తేజస్సుతో నిండినవాడా, అవ్యక్తమే పరబ్రహ్మం అని తెలుసుకోవాలి, తాత, అది ఒక్కటే నిజమైనది.
పఞ్చవింశం చతుర్వింశమ్ ఆత్మానమ్ అనుపశ్యతి బుధ్యమానో యదాత్మానమ్ అన్యో ఽహమ్ ఇతి మన్యతే
ఇరవై ఐదవది, ఇరవై నాలుగవదాన్ని తన ఆత్మగా భావిస్తుంది. మేలుకొనినప్పుడు, 'నేను వేరే వాడిని' అని అనుకుంటుంది.
తదా ప్రకృతిమాన్ ఏష భవత్య్ అవ్యక్తలోచనః బుధ్యతే చ పరాం బుద్ధిం విశుద్ధామ్ అమలాం యథా
అప్పుడు, ప్రకృతిని కలిగి, అవ్యక్తాన్ని కన్నులా భావించి, మేలుకొనడం ద్వారా, పరమమైన, పవిత్రమైన, మచ్చలేని బుద్ధిని పొందుతుంది.
షడ్వింశం రాజశార్దూల తదా బుద్ధః కృతో వ్రజేత్ తతస్ త్యజతి సో ఽవ్యక్తం సర్గప్రలయధర్మిణమ్
ఇరవై ఆరవది మేలుకొనినప్పుడు, రాజశార్దూలా, అది వెళ్ళిపోతుంది. తర్వాత, సృష్టి, లయ లక్షణాలున్న అవ్యక్తాన్ని వదిలేస్తుంది.
నిర్గుణాం ప్రకృతిం వేద గుణయుక్తామ్ అచేతనామ్ తతః కేవలధర్మాసౌ భవత్య్ అవ్యక్తదర్శనాత్
ప్రకృతిని లక్షణరహితమైనదిగా, కానీ లక్షణాలతో కూడిన, చైతన్యం లేని దిగా తెలుసుకుంటుంది. ఆ తర్వాత, అవ్యక్తాన్ని దర్శించడం వల్ల, అది తన స్వరూప లక్షణంతో మాత్రమే ఉంటుంది.
కేవలేన సమాగమ్య విముక్తాత్మానమ్ ఆప్నుయాత్ ఏతత్ తు తత్త్వమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ నిస్తత్త్వమ్ అజరామరమ్
ఒక్కటైనదానితో ఏకమై, విముక్తాత్మను పొందుతారు. ఇదే తత్త్వమని చెబుతారు—ఇది అసలైనది కాదు, వృద్ధాప్యం రాని, అమరమైనది.
తత్త్వసంశ్రవణాద్ ఏవ తత్త్వజ్ఞో జాయతే నృప పఞ్చవింశతితత్త్వాని ప్రవదన్తి మనీషిణః
తత్త్వాన్ని వినడమే వల్ల, రాజా, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడవుతాడు. మేధావులు ఇరవై అయిదు తత్త్వాలను చెబుతారు.
న చైవ తత్త్వవాంస్ తాత సంసారేషు నిమజ్జతి ఏషామ్ ఉపైతి తత్త్వం హి క్షిప్రం బుధ్యస్వ లక్షణమ్
తాత, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు సంసారంలో మునిగిపోడు. ఇతడు త్వరగా తత్త్వాన్ని పొందుతాడు—ఈ లక్షణాన్ని గ్రహించు.
షడ్వింశో ఽయమ్ ఇతి ప్రాజ్ఞో గృహ్యమాణో ఽజరామరః కేవలేన బలేనైవ సమతాం యాత్య్ అసంశయమ్
ఇది ఇరవై ఆరవదని, జ్ఞానులు, వృద్ధాప్యం రాని, అమరమైనదిగా గుర్తిస్తారు. ఒక్కటైనదాని బలంతో మాత్రమే, అది నిస్సందేహంగా సమత్వాన్ని పొందుతుంది.
షడ్వింశేన ప్రబుద్ధేన బుధ్యమానో ఽప్య్ అబుద్ధిమాన్ ఏతన్ నానాత్వమ్ ఇత్య్ ఉక్తం సాంఖ్యశ్రుతినిదర్శనాత్
ఇరవై ఆరవదివల్ల మేలుకొన్నా, మేలుకొనినవాడు ఇంకా తెలియని వాడే. ఈ భిన్నత్వాన్ని, సాంక్యశాస్త్ర బోధన ప్రకారం చెబుతారు.
చేతనేన సమేతస్య పఞ్చవింశతికస్య హ ఏకత్వం వై భవేత్ తస్య యదా బుద్ధ్యానుబుధ్యతే
చైతన్యంతో కలిసిన ఇరవై ఐదవది, బుద్ధి ద్వారా మేలుకొనినప్పుడు, దానికి ఏకత్వం కలుగుతుంది.
బుధ్యమానేన బుద్ధేన సమతాం యాతి మైథిల సఙ్గధర్మా భవత్య్ ఏష నిఃసఙ్గాత్మా నరాధిప
మేలుకొన్నవాడివల్ల మేలుకొన్నప్పుడు, మైతిలా, ఇది సమత్వాన్ని పొందుతుంది. ఇది అసలు కలయిక లక్షణంతో ఉండి, చివరకు అసంగాత్మగా మారుతుంది, రాజా.
నిఃసఙ్గాత్మానమ్ ఆసాద్య షడ్వింశం కర్మజం విదుః విభుస్ త్యజతి చావ్యక్తం యదా త్వ్ ఏతద్ విబుధ్యతే
అసంగాత్మను పొందినవారు, కర్మఫలంగా జనించిన ఇరవై ఆరవదిని తెలుసుకుంటారు. ప్రభువు అవ్యక్తాన్ని వదిలినప్పుడు, అది నిజంగా మేలుకొంటుంది.
చతుర్వింశమ్ అగాధం చ షడ్వింశస్య ప్రబోధనాత్ ఏష హ్య్ అప్రతిబుద్ధశ్ చ బుధ్యమానస్ తు తే ఽనఘ
ఇరవై నాలుగవది లోతులేనిది. ఇరవై ఆరవదితో జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఈది ఇంకా పూర్తిగా మేలుకోలేదు కానీ మెల్లగా మేల్కొంటోంది, ఓ పాపరహితుడా.
ఉక్తో బుద్ధశ్ చ తత్త్వేన యథాశ్రుతినిదర్శనాత్ మశకోదుమ్బరే యద్వద్ అన్యత్వం తద్వద్ ఏతయోః
శాస్త్రాల వాక్యాల ప్రకారం ఎవడు నిజంగా మేల్కొన్నవాడో అతడిని మేల్కొన్నవాడని అంటారు. మశకము, ఉదుంబరపండు వేరు వేరుగా ఉన్నట్టు, వీరిద్దరిలో కూడా తేడా ఉంది.
మత్స్యోదకే యథా తద్వద్ అన్యత్వమ్ ఉపలభ్యతే ఏవమ్ ఏవ చ గన్తవ్యం నానాత్వైకత్వమ్ ఏతయోః
చేప నీటిలో ఉన్నట్టు వీరిద్దరిలో తేడా కనిపిస్తుంది. అలాగే, వీరిద్దరిలో భేదమూ, ఏకత్వమూ రెండూ ఉన్నాయని గ్రహించాలి.
ఏతావన్ మోక్ష ఇత్య్ ఉక్తో జ్ఞానవిజ్ఞానసంజ్ఞితః పఞ్చవింశతికస్యాశు యో ఽయం దేహే ప్రవర్తతే
ఇంతవరకూ చెప్పినదే మోక్షమని, ఇది జ్ఞానవిజ్ఞానమని పిలవబడుతుంది. ఇది ఇరవై ఐదవదిలో శరీరంలో త్వరగా పనిచేస్తుంది.
ఏష మోక్షయితవ్యైతి ప్రాహుర్ అవ్యక్తగోచరాత్ సో ఽయమ్ ఏవం విముచ్యేత నాన్యథేతి వినిశ్చయః
ఇదే మోక్షపొందించవలసినదని వారు అంటారు. ఇది వ్యక్తమయినదాని అవతల నుండి విడిపోవాలి. ఇలా మాత్రమే విముక్తి లభిస్తుంది, ఇంకో మార్గం లేదు — ఇదే నిశ్చయం.
పరశ్ చ పరధర్మా చ భవత్య్ ఏవ సమేత్య వై విశుద్ధధర్మా శుద్ధేన నాశుద్ధేన చ బుద్ధిమాన్
పరమధర్మం, ఇతర ధర్మం కలిసిపోతాయి. పవిత్రధర్మం పవిత్రునితో, అపవిత్రునితో జ్ఞానవంతుడు కలిసిపోతాడు.
విముక్తధర్మా బుద్ధేన సమేత్య పురుషర్షభ వియోగధర్మిణా చైవ విముక్తాత్మా భవత్య్ అథ
ధర్మాన్ని విడిచినవాడు మేల్కొన్నవాడితో కలిసినప్పుడు, ఓ మానవశ్రేష్ఠా, వేరుపడే ధర్మంతో కూడినవాడు కూడా, ఆత్మ విముక్తమవుతుంది.
విమోక్షిణా విమోక్షశ్ చ సమేత్యేహ తథా భవేత్ శుచికర్మా శుచిశ్ చైవ భవత్య్ అమితబుద్ధిమాన్
విమోచకుడు, విమోక్షం కలిసినప్పుడు ఇక్కడ ఇదే జరుగుతుంది. పవిత్రమైన కార్యాలు చేసేవాడు, పవిత్రమనస్సు కలవాడు అపారమైన జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.
విమలాత్మా చ భవతి సమేత్య విమలాత్మనా కేవలాత్మా తథా చైవ కేవలేన సమేత్య వై స్వతన్త్రశ్ చ స్వతన్త్రేణ స్వతన్త్రత్వమ్ అవాప్యతే
నిర్మలాత్మ కూడా నిర్మలాత్మతో కలిసినప్పుడు కలుగుతుంది. అలాగే, ఏకాంతాత్మ ఏకాంతునితో కలిసినప్పుడు, స్వతంత్రుడు స్వతంత్రునితో కలిసినప్పుడు స్వతంత్రత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఏతావద్ ఏతత్ కథితం మయా తే తథ్యం మహారాజ యథార్థతత్త్వమ్ అమత్సరస్ త్వం ప్రతిగృహ్య బుద్ధ్యా సనాతనం బ్రహ్మ విశుద్ధమ్ ఆద్యమ్
ఓ మహారాజా! నిజమైనది నీవు నిస్స్వార్థంగా గ్రహించు. నేను నీకు ఇంతవరకు చెప్పినది సత్యమే. శాశ్వతమైన, పవిత్రమైన, ఆదికాలపు బ్రహ్మను యథార్థంగా తెలుసుకో.
తద్ వేదనిష్ఠస్య జనస్య రాజన్ ప్రదేయమ్ ఏతత్ పరమం త్వయా భవేత్ విధిత్సమానాయ నిబోధకారకం ప్రబోధహేతోః ప్రణతస్య శాసనమ్
ఓ రాజా! వేదంలో స్థిరంగా ఉన్నవారికి ఈ పరమోపదేశం ఇవ్వాలి. తెలుసుకోవాలని ఆశించే వారికి, మేల్కొనడానికి కారణమైనవారికి, వినయంతో ఉపదేశం కోరే వారికి ఇవ్వాలి.
న దేయమ్ ఏతచ్ చ యథానృతాత్మనే శఠాయ క్లీబాయ న జిహ్మబుద్ధయే న పణ్డితజ్ఞానపరోపతాపినే దేయం తథా శిష్యవిబోధనాయ
తప్పుడు స్వభావం ఉన్నవారికి, మోసపూరితులకు, ధైర్యం లేనివారికి, వంకర మనస్సు ఉన్నవారికి, విద్యను దుర్వినియోగం చేసే వారికి ఇవ్వకూడదు. యోగ్యమైన శిష్యులకు ఉపదేశం చేయడానికే ఇవ్వాలి.