అక్షరక్షరయోర్ ఏతద్ ఉక్తం తవ నిదర్శనమ్ మయేహ జ్ఞానసంపన్నం యథా శ్రుతినిదర్శనాత్
నశించేదానికీ, నశించనిదానికీ సంబంధించిన ఉదాహరణను నేను నీకు చెప్పాను; ఇది శాస్త్రాల్లో చెప్పినట్టు, జ్ఞానంతో చెప్పబడింది.
నిఃసందిగ్ధం చ సూక్ష్మం చ విశుద్ధం విమలం తథా ప్రవక్ష్యామి తు తే భూయస్ తన్ నిబోధ యథాశ్రుతమ్
ఇప్పుడు నేను నీకు మళ్లీ స్పష్టంగా, సందేహం లేని, సూక్ష్మమైన, పవిత్రమైన, మలినం లేని విషయాన్ని చెబుతాను. విను.
సాంఖ్యయోగో మయా ప్రోక్తః శాస్త్రద్వయనిదర్శనాత్ యద్ ఏవ సాంఖ్యశాస్త్రోక్తం యోగదర్శనమ్ ఏవ తత్
సాంక్య శాస్త్రాన్ని నేను రెండు శాస్త్రాల దృష్టాంతంతో వివరించాను; సాంక్య శాస్త్రంలో చెప్పినదే యోగ దృష్టిలోనూ అదే అని తెలుసుకో.
ప్రబోధనపరం జ్ఞానం సాంఖ్యానామ్ అవనీపతే విస్పష్టం ప్రోచ్యతే తత్ర శిష్యాణాం హితకామ్యయా
ప్రబోధానికి దారి చూపే జ్ఞానం, రాజా! అక్కడ శిష్యుల హితార్థంగా స్పష్టంగా చెప్పబడింది; అదే సాంక్యుల లక్ష్యం.
బృహచ్ చైవమ్ ఇదం శాస్త్రమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ విదుషో జనాః అస్మింశ్ చ శాస్త్రే యోగానాం పునర్భవపురఃసరమ్
ఇలా ఈ శాస్త్రాన్ని 'బృహత్' అని పండితులు అంటారు; ఇందులో యోగాల క్రమాన్ని కూడా మళ్లీ వివరించారు.
పఞ్చవింశాత్ పరం తత్త్వం పఠ్యతే చ నరాధిప సాంఖ్యానాం తు పరం తత్త్వం యథావద్ అనువర్ణితమ్
ఇరవై ఐదవ తత్త్వం దాటి ఉన్న పరమ తత్త్వాన్ని, నరాధిపా! ఇక్కడ బోధించబడింది; సాంక్యుల పరమార్థాన్ని సరిగ్గా వివరించారు.
బుద్ధమ్ అప్రతిబుద్ధం చ బుధ్యమానం చ తత్త్వతః బుధ్యమానం చ బుద్ధత్వం ప్రాహుర్ యోగనిదర్శనమ్
బోధించబడినది, ఇంకా బోధించబడని దాని గురించి, నిజంగా మేల్కొంటున్నదానిని—మేల్కొంటున్నదే యోగ శాస్త్రంలో మేల్కొలుపు అని అంటారు.
అప్రబుద్ధమ్ అథావ్యక్తమ్ ఇమం గుణనిధిం సదా గుణానాం ధార్యతాం తత్త్వం సృజత్య్ ఆక్షిపతే తథా
మేల్కొని లేని, వ్యక్తం కాని ఈ గుణాల నిలయం ఎప్పుడూ గుణాల తత్త్వాన్ని నిలబెట్టుతుంది, సృష్టిస్తుంది, మళ్లీ లయమవుతుంది.
అజో హి క్రీడయా భూప విక్రియాం ప్రాప్త ఇత్య్ ఉత ఆత్మానం బహుధా కృత్వా నానేవ ప్రతిచక్షతే
పుట్టుక లేని వాడు, రాజా! ఆటగా మార్పును పొందినట్టు చెప్పబడుతుంది; తనను తాను అనేక రూపాలుగా చేసుకుని, అనేకమందిలా చెప్పబడతాడు.
ఏతద్ ఏవం వికుర్వాణో బుధ్యమానో న బుధ్యతే గుణాన్ ఆచరతే హ్య్ ఏష సృజత్య్ ఆక్షిపతే తథా
ఇలా ప్రవర్తిస్తూ, మేల్కొంటున్నా కూడా పూర్తిగా మేల్కొనడు; గుణాలతో వ్యవహరిస్తూ, సృష్టించి, మళ్లీ లయమవుతాడు.
అవ్యక్తబోధనాచ్ చైవ బుధ్యమానం వదన్త్య్ అపి న త్వ్ ఏవం బుధ్యతే ఽవ్యక్తం సగుణం తాత నిర్గుణమ్
అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకునే ద్వారా, అది మేలుకొనిందని అంటారు. కానీ నిజంగా, అవ్యక్తం మేలుకొనదు. తాత, అవ్యక్తం లక్షణాలతో కూడినదే, కానీ లక్షణరహితమైనది అలా కాదు.
కదాచిత్ త్వ్ ఏవ ఖల్వ్ ఏతత్ తద్ ఆహుః ప్రతిబుద్ధకమ్ బుధ్యతే యది చావ్యక్తమ్ ఏతద్ వై పఞ్చవింశకమ్
కొన్నిసార్లు, ఇదే మేలుకొనిందని కూడా చెబుతారు. అవ్యక్తం మేలుకొంటే, అది ఇరవై ఐదవ తత్త్వం అవుతుంది.
బుధ్యమానో భవత్య్ ఏష మమాత్మక ఇతి శ్రుతః అన్యోన్యప్రతిబుద్ధేన వదన్త్య్ అవ్యక్తమ్ అచ్యుతమ్
మేలుకొనినప్పుడు, 'ఇది నా స్వరూపం' అని వినిపిస్తుంది. ఒకరికి మరొకరు మేలుకొనినట్లు అవ్యక్తమైన, నశించని దాన్ని గురించి చెబుతారు.
అవ్యక్తబోధనాచ్ చైవ బుధ్యమానం వదన్త్య్ ఉత పఞ్చవింశం మహాత్మానం న చాసావ్ అపి బుధ్యతే
అవ్యక్తాన్ని తెలుసుకునే ద్వారా, దాన్ని మేలుకొనిందని అంటారు. ఆ మహాత్మ, ఇరవై ఐదవ తత్త్వం అయినా, అది కూడా నిజంగా మేలుకొనదు.
షడ్వింశం విమలం బుద్ధమ్ అప్రమేయం సనాతనమ్ సతతం పఞ్చవింశం తు చతుర్వింశం విబుధ్యతే
ఇరవై ఆరవది నిర్మలమైనది, మేలుకొన్నది, కొలవలేని, శాశ్వతమైనది. ఎప్పుడూ, ఇరవై ఐదవది, ఇరవై నాలుగవదాన్ని మేలుకొనిస్తుంది.
దృశ్యాదృశ్యే హ్య్ అనుగతతత్స్వభావే మహాద్యుతే అవ్యక్తం చైవ తద్ బ్రహ్మ బుధ్యతే తాత కేవలమ్
కనిపించే, కనబడని వాటిలో, వాటి స్వభావాన్ని అనుసరించి, తేజస్సుతో నిండినవాడా, అవ్యక్తమే పరబ్రహ్మం అని తెలుసుకోవాలి, తాత, అది ఒక్కటే నిజమైనది.
పఞ్చవింశం చతుర్వింశమ్ ఆత్మానమ్ అనుపశ్యతి బుధ్యమానో యదాత్మానమ్ అన్యో ఽహమ్ ఇతి మన్యతే
ఇరవై ఐదవది, ఇరవై నాలుగవదాన్ని తన ఆత్మగా భావిస్తుంది. మేలుకొనినప్పుడు, 'నేను వేరే వాడిని' అని అనుకుంటుంది.
తదా ప్రకృతిమాన్ ఏష భవత్య్ అవ్యక్తలోచనః బుధ్యతే చ పరాం బుద్ధిం విశుద్ధామ్ అమలాం యథా
అప్పుడు, ప్రకృతిని కలిగి, అవ్యక్తాన్ని కన్నులా భావించి, మేలుకొనడం ద్వారా, పరమమైన, పవిత్రమైన, మచ్చలేని బుద్ధిని పొందుతుంది.
షడ్వింశం రాజశార్దూల తదా బుద్ధః కృతో వ్రజేత్ తతస్ త్యజతి సో ఽవ్యక్తం సర్గప్రలయధర్మిణమ్
ఇరవై ఆరవది మేలుకొనినప్పుడు, రాజశార్దూలా, అది వెళ్ళిపోతుంది. తర్వాత, సృష్టి, లయ లక్షణాలున్న అవ్యక్తాన్ని వదిలేస్తుంది.
నిర్గుణాం ప్రకృతిం వేద గుణయుక్తామ్ అచేతనామ్ తతః కేవలధర్మాసౌ భవత్య్ అవ్యక్తదర్శనాత్
ప్రకృతిని లక్షణరహితమైనదిగా, కానీ లక్షణాలతో కూడిన, చైతన్యం లేని దిగా తెలుసుకుంటుంది. ఆ తర్వాత, అవ్యక్తాన్ని దర్శించడం వల్ల, అది తన స్వరూప లక్షణంతో మాత్రమే ఉంటుంది.
కేవలేన సమాగమ్య విముక్తాత్మానమ్ ఆప్నుయాత్ ఏతత్ తు తత్త్వమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ నిస్తత్త్వమ్ అజరామరమ్
ఒక్కటైనదానితో ఏకమై, విముక్తాత్మను పొందుతారు. ఇదే తత్త్వమని చెబుతారు—ఇది అసలైనది కాదు, వృద్ధాప్యం రాని, అమరమైనది.
తత్త్వసంశ్రవణాద్ ఏవ తత్త్వజ్ఞో జాయతే నృప పఞ్చవింశతితత్త్వాని ప్రవదన్తి మనీషిణః
తత్త్వాన్ని వినడమే వల్ల, రాజా, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడవుతాడు. మేధావులు ఇరవై అయిదు తత్త్వాలను చెబుతారు.
న చైవ తత్త్వవాంస్ తాత సంసారేషు నిమజ్జతి ఏషామ్ ఉపైతి తత్త్వం హి క్షిప్రం బుధ్యస్వ లక్షణమ్
తాత, తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు సంసారంలో మునిగిపోడు. ఇతడు త్వరగా తత్త్వాన్ని పొందుతాడు—ఈ లక్షణాన్ని గ్రహించు.
షడ్వింశో ఽయమ్ ఇతి ప్రాజ్ఞో గృహ్యమాణో ఽజరామరః కేవలేన బలేనైవ సమతాం యాత్య్ అసంశయమ్
ఇది ఇరవై ఆరవదని, జ్ఞానులు, వృద్ధాప్యం రాని, అమరమైనదిగా గుర్తిస్తారు. ఒక్కటైనదాని బలంతో మాత్రమే, అది నిస్సందేహంగా సమత్వాన్ని పొందుతుంది.
షడ్వింశేన ప్రబుద్ధేన బుధ్యమానో ఽప్య్ అబుద్ధిమాన్ ఏతన్ నానాత్వమ్ ఇత్య్ ఉక్తం సాంఖ్యశ్రుతినిదర్శనాత్
ఇరవై ఆరవదివల్ల మేలుకొన్నా, మేలుకొనినవాడు ఇంకా తెలియని వాడే. ఈ భిన్నత్వాన్ని, సాంక్యశాస్త్ర బోధన ప్రకారం చెబుతారు.
చేతనేన సమేతస్య పఞ్చవింశతికస్య హ ఏకత్వం వై భవేత్ తస్య యదా బుద్ధ్యానుబుధ్యతే
చైతన్యంతో కలిసిన ఇరవై ఐదవది, బుద్ధి ద్వారా మేలుకొనినప్పుడు, దానికి ఏకత్వం కలుగుతుంది.
బుధ్యమానేన బుద్ధేన సమతాం యాతి మైథిల సఙ్గధర్మా భవత్య్ ఏష నిఃసఙ్గాత్మా నరాధిప
మేలుకొన్నవాడివల్ల మేలుకొన్నప్పుడు, మైతిలా, ఇది సమత్వాన్ని పొందుతుంది. ఇది అసలు కలయిక లక్షణంతో ఉండి, చివరకు అసంగాత్మగా మారుతుంది, రాజా.
నిఃసఙ్గాత్మానమ్ ఆసాద్య షడ్వింశం కర్మజం విదుః విభుస్ త్యజతి చావ్యక్తం యదా త్వ్ ఏతద్ విబుధ్యతే
అసంగాత్మను పొందినవారు, కర్మఫలంగా జనించిన ఇరవై ఆరవదిని తెలుసుకుంటారు. ప్రభువు అవ్యక్తాన్ని వదిలినప్పుడు, అది నిజంగా మేలుకొంటుంది.
చతుర్వింశమ్ అగాధం చ షడ్వింశస్య ప్రబోధనాత్ ఏష హ్య్ అప్రతిబుద్ధశ్ చ బుధ్యమానస్ తు తే ఽనఘ
ఇరవై నాలుగవది లోతులేనిది. ఇరవై ఆరవదితో జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ఈది ఇంకా పూర్తిగా మేలుకోలేదు కానీ మెల్లగా మేల్కొంటోంది, ఓ పాపరహితుడా.
ఉక్తో బుద్ధశ్ చ తత్త్వేన యథాశ్రుతినిదర్శనాత్ మశకోదుమ్బరే యద్వద్ అన్యత్వం తద్వద్ ఏతయోః
శాస్త్రాల వాక్యాల ప్రకారం ఎవడు నిజంగా మేల్కొన్నవాడో అతడిని మేల్కొన్నవాడని అంటారు. మశకము, ఉదుంబరపండు వేరు వేరుగా ఉన్నట్టు, వీరిద్దరిలో కూడా తేడా ఉంది.