యదా తు గుణజాలం తత్ ప్రాకృతం విజుగుప్సతే పశ్యతే చ పరం పశ్యంస్ తదా పశ్యన్ ను సంసృజేత్
కానీ ప్రకృతి వల్ల కలిగిన గుణాల ఊడిని అతడు తృణీకరిస్తూ, పరమాత్మను చూస్తే, అప్పుడు చూస్తూనే ఇంకా బంధనాన్ని కల్పిస్తాడా?
కిం మయా కృతమ్ ఏతావద్ యో ఽహం కాలనిమజ్జనః యథా మత్స్యో హ్య్ అభిజ్ఞానాద్ అనువర్తితవాఞ్ జలమ్
కాలంలో మునిగిపోయిన నేను ఏమి చేసాను? ఒక చేప తన జ్ఞానంతో నీటిని అనుసరిస్తుందిలా,
అహమ్ ఏవ హి సంమోహాద్ అన్యమ్ అన్యం జనాజ్ జనమ్ మత్స్యో యథోదకజ్ఞానాద్ అనువర్తితవాన్ ఇహ
అలాగే నేను కూడా మోహంతో, ఒకరి తర్వాత మరొకరిని, జనాల మధ్య తిరుగుతూ అనుసరించాను; చేప నీటిని తెలుసుకుని దాని వెంట పోయినట్టు.
మత్స్యో ఽన్యత్వమ్ అథాజ్ఞానాద్ ఉదకాన్ నాభిమన్యతే ఆత్మానం తద్ అవజ్ఞానాద్ అన్యం చైవ న వేద్మ్య్ అహమ్
ఒక చేప తెలియకపోతే వేరే నీటిని వేరుగా భావించదు. అలాగే, తెలియకపోవడం వల్ల నేను నా స్వరూపాన్ని కూడా, ఇతరులను కూడా తెలుసుకోలేదు.
మమాస్తు ధిక్ కుబుద్ధస్య యో ఽహం మగ్న ఇమం పునః అనువర్తితవాన్ మోహాద్ అన్యమ్ అన్యం జనాజ్ జనమ్
తప్పు ఆలోచనతో మునిగిపోయి, మళ్లీ మోహంతో, ఒకరి తర్వాత మరొకరిని అనుసరించిన నన్ను నాకే సిగ్గుగా ఉంది.
అయమ్ అనుభవేద్ బన్ధుర్ అనేన సహ మే క్షయమ్ సామ్యమ్ ఏకత్వతాం యాతో యాదృశస్ తాదృశస్ త్వ్ అహమ్
ఈ స్నేహితుడు నాతో పాటు నాశనాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. సమానత్వాన్ని, ఏకత్వాన్ని పొందిన తరువాత, అతడు ఎలా ఉంటే, నేనూ అలాగే ఉన్నాను.
తుల్యతామ్ ఇహ పశ్యామి సదృశో ఽహమ్ అనేన వై అయం హి విమలో వ్యక్తమ్ అహమ్ ఈదృశకస్ తదా
ఇక్కడ నేను సమానత్వాన్ని చూస్తున్నాను; నేను నిజంగా ఇతడిలానే ఉన్నాను. ఇతడు స్పష్టంగా నిర్మలుడు, నేను కూడా అలాంటి వాడినే.
యో ఽహమ్ అజ్ఞానసంమోహాద్ అజ్ఞయా సంప్రవృత్తవాన్ సంసర్గాద్ అతిసంసర్గాత్ స్థితః కాలమ్ ఇమం త్వ్ అహమ్
అజ్ఞానం, మోహం వల్ల నేను అజ్ఞానంగా ప్రవర్తించాను. కలిసిపోవడం, ఎక్కువగా కలిసిపోవడం వల్ల ఈ స్థితిలో ఇంతకాలం ఉన్నాను.
సో ఽహమ్ ఏవం వశీభూతః కాలమ్ ఏతం న బుద్ధవాన్ ఉత్తమాధమమధ్యానాం తామ్ అహం కథమ్ ఆవసే
ఇలా వశీకృతుడై, ఈ కాలం గడిచిపోతున్నదని నేను గ్రహించలేదు. ఉత్తమ, అధమ, మధ్యస్థ స్థితులను నేను ఎలా దాటి పోవాలి?
సమానమాయయా చేహ సహవాసమ్ అహం కథమ్ గచ్ఛామ్య్ అబుద్ధభావత్వాద్ ఇహేదానీం స్థిరో భవ
సమానమైన మాయతో ఇక్కడ కలిసివుండటం నేను ఎలా కొనసాగించగలను? ఇంకా అవగాహన రాకపోయినా, ఇప్పుడైనా స్థిరంగా ఉండు.
సహవాసం న యాస్యామి కాలమ్ ఏతం వివఞ్చనాత్ వఞ్చితో హ్య్ అనయా యద్ ధి నిర్వికారో వికారయా
ఈ కాలంలో మోసపోయి, కలిసివుండడాన్ని ఇక కొనసాగించను. ఎందుకంటే, మార్పులేని ఆమె మార్పుతో నన్ను మోసగించింది.
న తత్ తదపరాద్ధం స్యాద్ అపరాధో హ్య్ అయం మమ యో ఽహమ్ అత్రాభవం సక్తః పరాఙ్ముఖమ్ ఉపస్థితః
ఇది మరొకరి తప్పు కాదు; ఇది నా తప్పే. ఎందుకంటే నేను ఇక్కడ ఆసక్తి పెంచుకుని, పరమాత్మను దూరం చేసుకున్నాను.
తతో ఽస్మిన్ బహురూపో ఽథ స్థితో మూర్తిర్ అమూర్తిమాన్ అమూర్తిశ్ చాప్య్ అమూర్తాత్మా మమత్వేన ప్రధర్షితః
ఈ శరీరంలో అనేక రూపాలతో ఉన్నవాడు, రూపం లేనివాడు అయినా, రూపాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు కనిపించేవాడు, మమకారం వల్ల ఆక్రమించబడి, తనను తాను మమకారంతో ముడిపెట్టుకున్నాడు.
ప్రకృత్యా చ తయా తేన తాసు తాస్వ్ ఇహ యోనిషు నిర్మమస్య మమత్వేన వికృతం తాసు తాసు చ
ఆ స్వభావంతో, ఇక్కడి ఈ అనేక జననాల్లో, అసలు మమకారం లేనివాడు అయినా, ప్రతి జననంలో మమకారం వల్ల మారిపోయాడు.
యోనిషు వర్తమానేన నష్టసంజ్ఞేన చేతసా సమతా న మయా కాచిద్ అహంకారే కృతా మయా
జననాల్లో ఉండే మనస్సు జ్ఞానం కోల్పోయినప్పుడు, నేను ఎప్పుడూ సమతను స్థాపించలేదు; అహంకారం వల్ల నేను ఏ సమతను కలిగించలేదు.
ఆత్మానం బహుధా కృత్వా సో ఽయం భూయో యునక్తి మామ్ ఇదానీమ్ అవబుద్ధో ఽస్మి నిర్మమో నిరహంకృతః
తనను తాను అనేక రూపాలుగా చేసుకుని, మళ్లీ నన్ను కలిపాడు; ఇప్పుడు నేను మేల్కొన్నాను—మమకారం, అహంకారం లేని వాడిని.
మమత్వం మనసా నిత్యమ్ అహంకారకృతాత్మకమ్ అపలగ్నామ్ ఇమాం హిత్వా సంశ్రయిష్యే నిరామయమ్
ఈ ఎప్పుడూ మనస్సుతో అంటిపెట్టుకున్న మమకారాన్ని, అహంకారం వల్ల ఏర్పడినదాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలు లేని స్థితిని ఆశ్రయిస్తాను.
అనేన సామ్యం యాస్యామి నానయాహమ్ అచేతసా క్షేమం మమ సహానేన నైవైకమ్ అనయా సహ
ఈ స్థితితోనే నేను సమతను పొందుతాను, ఆ జ్ఞానం లేని స్థితితో కాదు; నా శ్రేయస్సు దీనితోనే, దానితో ఒక్కటిగా కాదు.
ఏవం పరమసంబోధాత్ పఞ్చవింశో ఽనుబుద్ధవాన్ అక్షరత్వం నిగచ్ఛతి త్యక్త్వా క్షరమ్ అనామయమ్
ఇలా పరిపూర్ణ మేల్కొలుపుతో, ఇరవై ఐదవ తత్త్వం నశించని స్థితిని తెలుసుకుంటుంది; నశించేదాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలు లేని స్థితిని పొందుతుంది.
అవ్యక్తం వ్యక్తధర్మాణం సగుణం నిర్గుణం తథా నిర్గుణం ప్రథమం దృష్ట్వా తాదృగ్ భవతి మైథిల
వ్యక్తంగా కానిది, వ్యక్త లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది; అది గుణాలతోనూ, గుణాల్లా కూడా ఉంటుంది. మైతిలా! మొదట గుణాలేని దాన్ని చూసినవాడు, అలాంటి వాడిగా మారిపోతాడు.
అక్షరక్షరయోర్ ఏతద్ ఉక్తం తవ నిదర్శనమ్ మయేహ జ్ఞానసంపన్నం యథా శ్రుతినిదర్శనాత్
నశించేదానికీ, నశించనిదానికీ సంబంధించిన ఉదాహరణను నేను నీకు చెప్పాను; ఇది శాస్త్రాల్లో చెప్పినట్టు, జ్ఞానంతో చెప్పబడింది.
నిఃసందిగ్ధం చ సూక్ష్మం చ విశుద్ధం విమలం తథా ప్రవక్ష్యామి తు తే భూయస్ తన్ నిబోధ యథాశ్రుతమ్
ఇప్పుడు నేను నీకు మళ్లీ స్పష్టంగా, సందేహం లేని, సూక్ష్మమైన, పవిత్రమైన, మలినం లేని విషయాన్ని చెబుతాను. విను.
సాంఖ్యయోగో మయా ప్రోక్తః శాస్త్రద్వయనిదర్శనాత్ యద్ ఏవ సాంఖ్యశాస్త్రోక్తం యోగదర్శనమ్ ఏవ తత్
సాంక్య శాస్త్రాన్ని నేను రెండు శాస్త్రాల దృష్టాంతంతో వివరించాను; సాంక్య శాస్త్రంలో చెప్పినదే యోగ దృష్టిలోనూ అదే అని తెలుసుకో.
ప్రబోధనపరం జ్ఞానం సాంఖ్యానామ్ అవనీపతే విస్పష్టం ప్రోచ్యతే తత్ర శిష్యాణాం హితకామ్యయా
ప్రబోధానికి దారి చూపే జ్ఞానం, రాజా! అక్కడ శిష్యుల హితార్థంగా స్పష్టంగా చెప్పబడింది; అదే సాంక్యుల లక్ష్యం.
బృహచ్ చైవమ్ ఇదం శాస్త్రమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ విదుషో జనాః అస్మింశ్ చ శాస్త్రే యోగానాం పునర్భవపురఃసరమ్
ఇలా ఈ శాస్త్రాన్ని 'బృహత్' అని పండితులు అంటారు; ఇందులో యోగాల క్రమాన్ని కూడా మళ్లీ వివరించారు.
పఞ్చవింశాత్ పరం తత్త్వం పఠ్యతే చ నరాధిప సాంఖ్యానాం తు పరం తత్త్వం యథావద్ అనువర్ణితమ్
ఇరవై ఐదవ తత్త్వం దాటి ఉన్న పరమ తత్త్వాన్ని, నరాధిపా! ఇక్కడ బోధించబడింది; సాంక్యుల పరమార్థాన్ని సరిగ్గా వివరించారు.
బుద్ధమ్ అప్రతిబుద్ధం చ బుధ్యమానం చ తత్త్వతః బుధ్యమానం చ బుద్ధత్వం ప్రాహుర్ యోగనిదర్శనమ్
బోధించబడినది, ఇంకా బోధించబడని దాని గురించి, నిజంగా మేల్కొంటున్నదానిని—మేల్కొంటున్నదే యోగ శాస్త్రంలో మేల్కొలుపు అని అంటారు.
అప్రబుద్ధమ్ అథావ్యక్తమ్ ఇమం గుణనిధిం సదా గుణానాం ధార్యతాం తత్త్వం సృజత్య్ ఆక్షిపతే తథా
మేల్కొని లేని, వ్యక్తం కాని ఈ గుణాల నిలయం ఎప్పుడూ గుణాల తత్త్వాన్ని నిలబెట్టుతుంది, సృష్టిస్తుంది, మళ్లీ లయమవుతుంది.
అజో హి క్రీడయా భూప విక్రియాం ప్రాప్త ఇత్య్ ఉత ఆత్మానం బహుధా కృత్వా నానేవ ప్రతిచక్షతే
పుట్టుక లేని వాడు, రాజా! ఆటగా మార్పును పొందినట్టు చెప్పబడుతుంది; తనను తాను అనేక రూపాలుగా చేసుకుని, అనేకమందిలా చెప్పబడతాడు.
ఏతద్ ఏవం వికుర్వాణో బుధ్యమానో న బుధ్యతే గుణాన్ ఆచరతే హ్య్ ఏష సృజత్య్ ఆక్షిపతే తథా
ఇలా ప్రవర్తిస్తూ, మేల్కొంటున్నా కూడా పూర్తిగా మేల్కొనడు; గుణాలతో వ్యవహరిస్తూ, సృష్టించి, మళ్లీ లయమవుతాడు.