అనాదినిధనావ్ ఏతౌ ఉభావ్ ఏవేశ్వరౌ మతౌ తత్త్వసంజ్ఞావ్ ఉభావ్ ఏవ ప్రోచ్యేతే జ్ఞానచిన్తకైః
ఈ రెండూ ఆదిమూ అంతమూ లేని ప్రభువులుగా భావించబడతాయి; జ్ఞానాన్ని ఆలోచించే వారు ఈ రెండింటినీ తత్త్వమనే పేరుతో పిలుస్తారు.
సర్గప్రలయధర్మిత్వాద్ అవ్యక్తం ప్రాహుర్ అవ్యయమ్ తద్ ఏతద్ గుణసర్గాయ వికుర్వాణం పునః పునః
సృష్టి, లయ లక్షణం ఉన్నందున అవ్యక్తాన్ని అవినాశిగా అంటారు; అది గుణాల సృష్టికోసం మళ్లీ మళ్లీ మారుతూ ఉంటుంది.
గుణానాం మహదాదీనామ్ ఉత్పద్యతి పరస్పరమ్ అధిష్ఠానం క్షేత్రమ్ ఆహుర్ ఏతద్ వై పఞ్చవింశకమ్
మహత్తుతో మొదలయ్యే గుణాలు పరస్పరం ఉత్పన్నమవుతాయి; దీనినే ఆధారం, క్షేత్రం, ఇరవై ఐదవదిగా అంటారు.
యద్ అన్తర్గుణజాలం తు తద్ వ్యక్తాత్మని సంక్షిపేత్ తద్ అహం తద్ గుణైస్ తైస్ తు పఞ్చవింశే విలీయతే
లోపల గుణాల జాలం ఉన్నదాన్ని, అది వ్యక్తాత్మలో కలిపి, ఆ గుణాలతో కలిసినదాన్ని, చివరికి ఇరవై ఐదవదిలో లీనమవుతుంది.
గుణా గుణేషు లీయన్తే తద్ ఏకా ప్రకృతిర్ భవేత్ క్షేత్రజ్ఞో ఽపి తదా తావత్ క్షేత్రజ్ఞః సంప్రణీయతే
గుణాలు గుణాల్లో కలిసిపోతాయి. అప్పుడు ఒక్క ప్రకృతి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. క్షేత్రజ్ఞుడు కూడా అంతవరకు ఆ ప్రకృతిలో లీనమవుతాడు.
యదాక్షరం ప్రకృతిర్ యం గచ్ఛతే గుణసంజ్ఞితా నిర్గుణత్వం చ వై దేహే గుణేషు పరివర్తనాత్
ప్రకృతి, గుణాలుగా పిలవబడే ఈ స్వభావం, అక్షరమైనదాన్ని చేరినప్పుడు, శరీరంలో గుణాలు మారిపోవడం వల్ల నిజంగా నిగుణత్వం కలుగుతుంది.
ఏవమ్ ఏవ చ క్షేత్రజ్ఞః క్షేత్రజ్ఞానపరిక్షయాత్ ప్రకృత్యా నిర్గుణస్ త్వ్ ఏష ఇత్య్ ఏవమ్ అనుశుశ్రుమ
అలాగే, క్షేత్రజ్ఞుడి జ్ఞానం పూర్తయ్యాక, అతడు సహజంగా నిగుణుడవుతాడు — ఇదే మేము వినాము.
క్షరో భవత్య్ ఏష యదా గుణవతీ గుణేష్వ్ అథ ప్రకృతిం త్వ్ అథ జానాతి నిర్గుణత్వం తథాత్మనః
ఈ క్షేత్రజ్ఞుడు గుణాలతో కలిసినప్పుడు నశ్వరుడవుతాడు. కానీ ప్రకృతిని తెలుసుకున్నప్పుడు, తనకు నిగుణత్వం కూడా తెలుసుకుంటాడు.
తథా విశుద్ధో భవతి ప్రకృతేః పరివర్జనాత్ అన్యో ఽహమ్ అన్యేయమ్ ఇతి యదా బుధ్యతి బుద్ధిమాన్
ప్రకృతిని విడిచిపెట్టినప్పుడు, అతడు పవిత్రుడవుతాడు. 'నేను వేరే వాడిని, ఇది వేరేది' అని జ్ఞానవంతుడు గ్రహించినప్పుడు,
తదైషో ఽవ్యథతామ్ ఏతి న చ మిశ్రత్వమ్ ఆవ్రజేత్ ప్రకృత్యా చైష రాజేన్ద్ర మిశ్రో ఽన్యో ఽన్యస్య దృశ్యతే
అప్పుడు అతడు అచంచలమైన శాంతిని పొందుతాడు, మళ్లీ కలయికలో పడిపోడు. సహజంగా, ఓ రాజా, ఇతడు మరొకరితో కలిసినట్టు కనిపిస్తాడు.
యదా తు గుణజాలం తత్ ప్రాకృతం విజుగుప్సతే పశ్యతే చ పరం పశ్యంస్ తదా పశ్యన్ ను సంసృజేత్
కానీ ప్రకృతి వల్ల కలిగిన గుణాల ఊడిని అతడు తృణీకరిస్తూ, పరమాత్మను చూస్తే, అప్పుడు చూస్తూనే ఇంకా బంధనాన్ని కల్పిస్తాడా?
కిం మయా కృతమ్ ఏతావద్ యో ఽహం కాలనిమజ్జనః యథా మత్స్యో హ్య్ అభిజ్ఞానాద్ అనువర్తితవాఞ్ జలమ్
కాలంలో మునిగిపోయిన నేను ఏమి చేసాను? ఒక చేప తన జ్ఞానంతో నీటిని అనుసరిస్తుందిలా,
అహమ్ ఏవ హి సంమోహాద్ అన్యమ్ అన్యం జనాజ్ జనమ్ మత్స్యో యథోదకజ్ఞానాద్ అనువర్తితవాన్ ఇహ
అలాగే నేను కూడా మోహంతో, ఒకరి తర్వాత మరొకరిని, జనాల మధ్య తిరుగుతూ అనుసరించాను; చేప నీటిని తెలుసుకుని దాని వెంట పోయినట్టు.
మత్స్యో ఽన్యత్వమ్ అథాజ్ఞానాద్ ఉదకాన్ నాభిమన్యతే ఆత్మానం తద్ అవజ్ఞానాద్ అన్యం చైవ న వేద్మ్య్ అహమ్
ఒక చేప తెలియకపోతే వేరే నీటిని వేరుగా భావించదు. అలాగే, తెలియకపోవడం వల్ల నేను నా స్వరూపాన్ని కూడా, ఇతరులను కూడా తెలుసుకోలేదు.
మమాస్తు ధిక్ కుబుద్ధస్య యో ఽహం మగ్న ఇమం పునః అనువర్తితవాన్ మోహాద్ అన్యమ్ అన్యం జనాజ్ జనమ్
తప్పు ఆలోచనతో మునిగిపోయి, మళ్లీ మోహంతో, ఒకరి తర్వాత మరొకరిని అనుసరించిన నన్ను నాకే సిగ్గుగా ఉంది.
అయమ్ అనుభవేద్ బన్ధుర్ అనేన సహ మే క్షయమ్ సామ్యమ్ ఏకత్వతాం యాతో యాదృశస్ తాదృశస్ త్వ్ అహమ్
ఈ స్నేహితుడు నాతో పాటు నాశనాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. సమానత్వాన్ని, ఏకత్వాన్ని పొందిన తరువాత, అతడు ఎలా ఉంటే, నేనూ అలాగే ఉన్నాను.
తుల్యతామ్ ఇహ పశ్యామి సదృశో ఽహమ్ అనేన వై అయం హి విమలో వ్యక్తమ్ అహమ్ ఈదృశకస్ తదా
ఇక్కడ నేను సమానత్వాన్ని చూస్తున్నాను; నేను నిజంగా ఇతడిలానే ఉన్నాను. ఇతడు స్పష్టంగా నిర్మలుడు, నేను కూడా అలాంటి వాడినే.
యో ఽహమ్ అజ్ఞానసంమోహాద్ అజ్ఞయా సంప్రవృత్తవాన్ సంసర్గాద్ అతిసంసర్గాత్ స్థితః కాలమ్ ఇమం త్వ్ అహమ్
అజ్ఞానం, మోహం వల్ల నేను అజ్ఞానంగా ప్రవర్తించాను. కలిసిపోవడం, ఎక్కువగా కలిసిపోవడం వల్ల ఈ స్థితిలో ఇంతకాలం ఉన్నాను.
సో ఽహమ్ ఏవం వశీభూతః కాలమ్ ఏతం న బుద్ధవాన్ ఉత్తమాధమమధ్యానాం తామ్ అహం కథమ్ ఆవసే
ఇలా వశీకృతుడై, ఈ కాలం గడిచిపోతున్నదని నేను గ్రహించలేదు. ఉత్తమ, అధమ, మధ్యస్థ స్థితులను నేను ఎలా దాటి పోవాలి?
సమానమాయయా చేహ సహవాసమ్ అహం కథమ్ గచ్ఛామ్య్ అబుద్ధభావత్వాద్ ఇహేదానీం స్థిరో భవ
సమానమైన మాయతో ఇక్కడ కలిసివుండటం నేను ఎలా కొనసాగించగలను? ఇంకా అవగాహన రాకపోయినా, ఇప్పుడైనా స్థిరంగా ఉండు.
సహవాసం న యాస్యామి కాలమ్ ఏతం వివఞ్చనాత్ వఞ్చితో హ్య్ అనయా యద్ ధి నిర్వికారో వికారయా
ఈ కాలంలో మోసపోయి, కలిసివుండడాన్ని ఇక కొనసాగించను. ఎందుకంటే, మార్పులేని ఆమె మార్పుతో నన్ను మోసగించింది.
న తత్ తదపరాద్ధం స్యాద్ అపరాధో హ్య్ అయం మమ యో ఽహమ్ అత్రాభవం సక్తః పరాఙ్ముఖమ్ ఉపస్థితః
ఇది మరొకరి తప్పు కాదు; ఇది నా తప్పే. ఎందుకంటే నేను ఇక్కడ ఆసక్తి పెంచుకుని, పరమాత్మను దూరం చేసుకున్నాను.
తతో ఽస్మిన్ బహురూపో ఽథ స్థితో మూర్తిర్ అమూర్తిమాన్ అమూర్తిశ్ చాప్య్ అమూర్తాత్మా మమత్వేన ప్రధర్షితః
ఈ శరీరంలో అనేక రూపాలతో ఉన్నవాడు, రూపం లేనివాడు అయినా, రూపాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు కనిపించేవాడు, మమకారం వల్ల ఆక్రమించబడి, తనను తాను మమకారంతో ముడిపెట్టుకున్నాడు.
ప్రకృత్యా చ తయా తేన తాసు తాస్వ్ ఇహ యోనిషు నిర్మమస్య మమత్వేన వికృతం తాసు తాసు చ
ఆ స్వభావంతో, ఇక్కడి ఈ అనేక జననాల్లో, అసలు మమకారం లేనివాడు అయినా, ప్రతి జననంలో మమకారం వల్ల మారిపోయాడు.
యోనిషు వర్తమానేన నష్టసంజ్ఞేన చేతసా సమతా న మయా కాచిద్ అహంకారే కృతా మయా
జననాల్లో ఉండే మనస్సు జ్ఞానం కోల్పోయినప్పుడు, నేను ఎప్పుడూ సమతను స్థాపించలేదు; అహంకారం వల్ల నేను ఏ సమతను కలిగించలేదు.
ఆత్మానం బహుధా కృత్వా సో ఽయం భూయో యునక్తి మామ్ ఇదానీమ్ అవబుద్ధో ఽస్మి నిర్మమో నిరహంకృతః
తనను తాను అనేక రూపాలుగా చేసుకుని, మళ్లీ నన్ను కలిపాడు; ఇప్పుడు నేను మేల్కొన్నాను—మమకారం, అహంకారం లేని వాడిని.
మమత్వం మనసా నిత్యమ్ అహంకారకృతాత్మకమ్ అపలగ్నామ్ ఇమాం హిత్వా సంశ్రయిష్యే నిరామయమ్
ఈ ఎప్పుడూ మనస్సుతో అంటిపెట్టుకున్న మమకారాన్ని, అహంకారం వల్ల ఏర్పడినదాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలు లేని స్థితిని ఆశ్రయిస్తాను.
అనేన సామ్యం యాస్యామి నానయాహమ్ అచేతసా క్షేమం మమ సహానేన నైవైకమ్ అనయా సహ
ఈ స్థితితోనే నేను సమతను పొందుతాను, ఆ జ్ఞానం లేని స్థితితో కాదు; నా శ్రేయస్సు దీనితోనే, దానితో ఒక్కటిగా కాదు.
ఏవం పరమసంబోధాత్ పఞ్చవింశో ఽనుబుద్ధవాన్ అక్షరత్వం నిగచ్ఛతి త్యక్త్వా క్షరమ్ అనామయమ్
ఇలా పరిపూర్ణ మేల్కొలుపుతో, ఇరవై ఐదవ తత్త్వం నశించని స్థితిని తెలుసుకుంటుంది; నశించేదాన్ని వదిలిపెట్టి, బాధలు లేని స్థితిని పొందుతుంది.
అవ్యక్తం వ్యక్తధర్మాణం సగుణం నిర్గుణం తథా నిర్గుణం ప్రథమం దృష్ట్వా తాదృగ్ భవతి మైథిల
వ్యక్తంగా కానిది, వ్యక్త లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది; అది గుణాలతోనూ, గుణాల్లా కూడా ఉంటుంది. మైతిలా! మొదట గుణాలేని దాన్ని చూసినవాడు, అలాంటి వాడిగా మారిపోతాడు.