ఋతే తు పురుషం నేహ స్త్రీ గర్భాన్ ధారయత్య్ ఉత ఋతే స్త్రియం న పురుషో రూపం నిర్వర్తతే తథా
ఇక్కడ పురుషుడు లేకుండా స్త్రీ గర్భాన్ని ధరించదు. అలాగే స్త్రీ లేకుండా పురుషుడు రూపాన్ని కలిగించలేడు.
అన్యోన్యస్యాభిసంబన్ధాద్ అన్యోన్యగుణసంశ్రయాత్ రూపం నిర్వర్తయేద్ ఏతద్ ఏవం సర్వాసు యోనిషు
ఇద్దరి పరస్పర సంబంధం, ఒకరికి ఒకరి లక్షణాల ఆధారంగా రూపం ఏర్పడుతుంది. అన్ని యోనుల్లో ఇదే విధంగా జరుగుతుంది.
రత్యర్థమ్ అతిసంయోగాద్ అన్యోన్యగుణసంశ్రయాత్ ఋతౌ నిర్వర్తతే రూపం తద్ వక్ష్యామి నిదర్శనమ్
ఆనందార్థం కలయిక వల్ల, పరస్పర లక్షణాల ఆధారంగా, ఋతుకాలంలో రూపం ఏర్పడుతుంది. దానికి ఉదాహరణను చెబుతాను.
యే గుణాః పురుషస్యేహ యే చ మాతుర్ గుణాస్ తథా అస్థి స్నాయు చ మజ్జా చ జానీమః పితృతో ద్విజ
పురుషుని లక్షణాలు, తల్లిదండ్రుల లక్షణాలు — ఎముకలు, నరాలు, మజ్జ — ఇవన్నీ తండ్రి నుండి వస్తాయని మేము తెలుసుకున్నాము, ఓ ద్విజ.
త్వఙ్మాంసశోణితం చేతి మాతృజాన్య్ అనుశుశ్రుమ ఏవమ్ ఏతద్ ద్విజశ్రేష్ఠ వేదశాస్త్రేషు పఠ్యతే
చర్మం, మాంసం, రక్తం ఇవన్నీ తల్లి నుండి పుడతాయని మేము విన్నాము. ఇదే సత్యం, ఓ ఉత్తమ ద్విజ, వేదశాస్త్రాల్లో కూడా ఇదే చెప్పబడింది.
ప్రమాణం యచ్ చ వేదోక్తం శాస్త్రోక్తం యచ్ చ పఠ్యతే వేదశాస్త్రప్రమాణం చ ప్రమాణం తత్ సనాతనమ్
వేదాలలో చెప్పినది, శాస్త్రాలలో చెప్పినది — వేదశాస్త్రాలే శాశ్వతమైన ప్రమాణం.
ఏవమ్ ఏవాభిసంబన్ధౌ నిత్యం ప్రకృతిపూరుషౌ యచ్ చాపి భగవంస్ తస్మాన్ మోక్షధర్మో న విద్యతే
ఇలానే ప్రకృతి-పురుషుల సంబంధం ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అందువల్ల, ఓ భాగ్యవంతుడా, మోక్ష ధర్మం లేదు.
అథవానన్తరకృతం కించిద్ ఏవ నిదర్శనమ్ తన్ మమాచక్ష్వ తత్త్వేన ప్రత్యక్షో హ్య్ అసి సర్వదా
లేదా, లోపలుండే మరొక ఉదాహరణ ఏదైనా ఉంటే, దయచేసి నిజంగా చెప్పు. ఎందుకంటే నువ్వు ఎప్పుడూ ప్రత్యక్షంగా చూస్తావు.
మోక్షకామా వయం చాపి కాఙ్క్షామో యద్ అనామయమ్ అజేయమ్ అజరం నిత్యమ్ అతీన్ద్రియమ్ అనీశ్వరమ్
మేము మోక్షాన్ని కోరుతున్నాము. రోగం లేని, జయించలేని, వృద్ధాప్యం రాని, శాశ్వతమైన, ఇంద్రియాలకు అందని, అధిపతి లేని దానిని కోరుతున్నాము.
యద్ ఏతద్ ఉక్తం భవతా వేదశాస్త్రనిదర్శనమ్ ఏవమ్ ఏతద్ యథా వక్ష్యే తత్త్వగ్రాహీ యథా భవాన్
నువ్వు వేదశాస్త్రాల ఉదాహరణగా చెప్పింది నిజమే. నేను వివరించబోతున్నట్టు, నువ్వు సత్యాన్ని గ్రహించినవాడివి.
ధార్యతే హి త్వయా గ్రన్థ ఉభయోర్ వేదశాస్త్రయోః న చ గ్రన్థస్య తత్త్వజ్ఞో యథాతత్త్వం నరేశ్వర
వేదాలు, శాస్త్రాల రెండింటినీ నువ్వు గ్రంథంగా పట్టుకున్నావు. కానీ, ఓ రాజా, గ్రంథసారం తెలిసినవాడు మాత్రం వేరేలా ఉంటాడు.
యో హి వేదే చ శాస్త్రే చ గ్రన్థధారణతత్పరః న చ గ్రన్థార్థతత్త్వజ్ఞస్ తస్య తద్ధారణం వృథా
వేద, శాస్త్ర గ్రంథాలను కాపాడేవాడు, కానీ వాటి అర్థం తెలియని వాడికి ఆ గ్రంథధారణ వ్యర్థం.
భారం స వహతే తస్య గ్రన్థస్యార్థం న వేత్తి యః యస్ తు గ్రన్థార్థతత్త్వజ్ఞో నాస్య గ్రన్థాగమో వృథా
గ్రంథాన్ని మోస్తూ, దాని అర్థం తెలియని వాడు భారాన్ని మోస్తున్నవాడే. కానీ గ్రంథార్థం తెలిసినవాడికి గ్రంథాన్ని తెలుసుకోవడం వృథా కాదు.
గ్రన్థస్యార్థం స పృష్టస్ తు మాదృశో వక్తుమ్ అర్హతి యథాతత్త్వాభిగమనాద్ అర్థం తస్య స విన్దతి
గ్రంథార్థం గురించి అడిగితే, నా లాంటి వాడు చెప్పాలి. సత్యాన్ని చేరినవాడు దాని అర్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
న యః సముత్సుకః కశ్చిద్ గ్రన్థార్థం స్థూలబుద్ధిమాన్ స కథం మన్దవిజ్ఞానో గ్రన్థం వక్ష్యతి నిర్ణయాత్
గ్రంథార్థాన్ని తెలుసుకోవాలని ఎంత ఆసక్తిగా ఉన్నా, ఎవరికైనా ముద్దుబుద్ధి ఉంటే, అటువంటి మందబుద్ధి మనిషి గ్రంథాన్ని స్పష్టంగా వివరించగలడా?
అజ్ఞాత్వా గ్రన్థతత్త్వాని వాదం యః కురుతే నరః లోభాద్ వాప్య్ అథవా దమ్భాత్ స పాపీ నరకం వ్రజేత్
గ్రంథంలోని అసలు తత్త్వాలు తెలియకుండానే, ఎవరు వాదంలో పడితే, అది లోభం వల్లైనా, దంభం వల్లైనా, అలాంటి పాపి నరకానికి పోతాడు.
నిర్ణయం చాపి చ్ఛిద్రాత్మా న తద్ వక్ష్యతి తత్త్వతః సో ఽపీహాస్యార్థతత్త్వజ్ఞో యస్మాన్ నైవాత్మవాన్ అపి
తప్పులున్న నిర్ణయం ఉన్నవాడు నిజమైన విషయాన్ని చెప్పడు. ఎందుకంటే, ఇక్కడి అర్థాన్ని తెలియని వాడు నిజంగా తనను తాను తెలిసినవాడు కాడు.
తస్మాత్ త్వం శృణు రాజేన్ద్ర యథైతద్ అనుదృశ్యతే యథా తత్త్వేన సాంఖ్యేషు యోగేషు చ మహాత్మసు
అందుకే, రాజేంద్రా! ఇక్కడ ఎలా కనిపిస్తుందో, మహాత్ములు సాంఖ్య, యోగాల్లో నిజంగా ఎలా అర్థం చేసుకుంటారో, నీవు శ్రద్ధగా విను.
యద్ ఏవ యోగాః పశ్యన్తి సాంఖ్యం తద్ అనుగమ్యతే ఏకం సాంఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స బుద్ధిమాన్
యోగులు ఏది చూస్తారో, అదే సాంఖ్యవాదులు అనుసరిస్తారు. సాంఖ్య, యోగం రెండింటినీ ఒకటిగా చూసేవాడు నిజంగా బుద్ధిమంతుడు.
త్వఙ్ మాంసం రుధిరం మేదః పిత్తం మజ్జాస్థి స్నాయు చ ఏతద్ ఐన్ద్రియకం తాత యద్ భవాన్ ఇత్థమ్ ఆత్థ మామ్
చర్మం, మాంసం, రక్తం, మెద, పిత్తం, మజ్జ, ఎముక, నరాలు—ఇవి నీవు నాకెందుకంటే, ఇవే శరీరంలో ఉండే భాగాలు.
ద్రవ్యాద్ ద్రవ్యస్య నిర్వృత్తిర్ ఇన్ద్రియాద్ ఇన్ద్రియం తథా దేహాద్ దేహమ్ అవాప్నోతి బీజాద్ బీజం తథైవ చ
ఒక పదార్థం నుండి మరో పదార్థం పుడుతుంది. అలాగే, ఇంద్రియాల నుండి ఇంకొక ఇంద్రియం, శరీరం నుండి మరో శరీరం, విత్తనంలా విత్తనం పుడుతుంది.
నిరిన్ద్రియస్య బీజస్య నిర్ద్రవ్యస్యాపి దేహినః కథం గుణా భవిష్యన్తి నిర్గుణత్వాన్ మహాత్మనః
ఇంద్రియాలు లేని విత్తనానికి, రూపం లేని జీవికి గుణాలు ఎలా వస్తాయి? గుణాలు లేనప్పుడు, మహాత్మా, అవి ఉండవు.
గుణా గుణేషు జాయన్తే తత్రైవ విరమన్తి చ ఏవం గుణాః ప్రకృతిజా జాయన్తే న చ యాన్తి చ
గుణాలు గుణాల్లోనే పుడతాయి, అక్కడే ఆగిపోతాయి. ప్రకృతిలో పుట్టిన గుణాలు ఇలా పుట్టి, మళ్లీ అంతరించిపోతాయి.
త్వఙ్ మాంసం రుధిరం మేదః పిత్తం మజ్జాస్థి స్నాయు చ అష్టౌ తాన్య్ అథ శుక్రేణ జానీహి ప్రాకృతేన వై
చర్మం, మాంసం, రక్తం, మెద, పిత్తం, మజ్జ, ఎముక, నరాలు—ఈ ఎనిమిది భాగాలు సహజమైన విత్తనం వల్లనే ఏర్పడతాయని తెలుసుకో.
పుమాంశ్ చైవాపుమాంశ్ చైవ స్త్రీలిఙ్గం ప్రాకృతం స్మృతమ్ వాయుర్ ఏష పుమాంశ్ చైవ రస ఇత్య్ అభిధీయతే
పురుషుడు, అపురుషుడు, స్త్రీలింగం ఇవన్నీ సహజ స్వరూపాలుగా గుర్తించబడతాయి. ఈ వాయువు పురుషుడు, రసం కూడా అలాగే అంటారు.
అలిఙ్గా ప్రకృతిర్ లిఙ్గైర్ ఉపలభ్యతి సాత్మజైః యథా పుష్పఫలైర్ నిత్యం మూర్తం చామూర్తయస్ తథా
రూపం లేని ప్రకృతి, దాని లక్షణాల ద్వారా తెలిసిపోతుంది. ఎలా పువ్వు, పండు రూపంలో కనిపిస్తాయో, అలా రూపం లేనిది కూడా దాని రూపాల ద్వారానే తెలుస్తుంది.
ఏవమ్ అప్య్ అనుమానేన స లిఙ్గమ్ ఉపలభ్యతే పఞ్చవింశతికస్ తాత లిఙ్గేషు నియతాత్మకః
అలాగే, ఊహ ద్వారా కూడా దాని లక్షణం తెలుస్తుంది. ఐదు భాగాల కలయికతో ఉన్న ఆత్మ, ఈ లక్షణాల్లో స్థిరంగా ఉంటుంది, ప్రియమైనవాడా.
అనాదినిధనో ఽనన్తః సర్వదర్శనకేవలః కేవలం త్వ్ అభిమానిత్వాద్ గుణేషు గుణ ఉచ్యతే
ఆదియంతం లేని, అనంతమైన, సర్వాన్ని చూసే, స్వచ్ఛమైన వాడిని, గుణాలతో ఐక్యత కలిగి ఉన్నందువల్లే 'గుణవంతుడు' అంటారు.
గుణా గుణవతః సన్తి నిర్గుణస్య కుతో గుణాః తస్మాద్ ఏవం విజానన్తి యే జనా గుణదర్శినః
గుణాలు గుణవంతునిలో ఉంటాయి. గుణాలు లేనివాడిలో ఎలా ఉంటాయి? అందుకే, గుణాలను చూసేవారు ఇలానే అర్థం చేసుకుంటారు.
యదా త్వ్ ఏష గుణాన్ ఏతాన్ ప్రాకృతాన్ అభిమన్యతే తదా స గుణవాన్ ఏవ గుణభేదాన్ ప్రపశ్యతి
ఈ సహజ గుణాలను తనవిగా భావించినప్పుడు, అతడు గుణవంతుడవుతాడు, వాటిలో తేడాలు కూడా చూస్తాడు.