చాన్ద్రాయణాని విధివల్ లిఙ్గాని వివిధాని చ చాతురాశ్రమ్యయుక్తాని ధర్మాధర్మాశ్రయాణ్య్ అపి
చాంద్రాయణ వ్రతాలు, ఇతర వివిధ ఆచారాలు, అలాగే నాలుగు ఆశ్రమాలకు సంబంధించిన లింగాలు అన్నీ ధర్మం, అధర్మం ఆధారంగా ఏర్పడినవే.
ఉపాశ్రయాన్ అప్య్ అపరాన్ పాఖణ్డాన్ వివిధాన్ అపి వివిక్తాశ్ చ శిలాఛాయాస్ తథా ప్రస్రవణాని చ
ఇంకా ఇతర ఆశ్రయాలు, అనేక పక్కదారి మార్గాలు, ఒంటరిగా ఉండే ప్రదేశాలు, రాళ్ల నీడలు, అలాగే ప్రవాహించే నీటి ఊటలు కూడా ఉన్నాయి.
పులినాని వివిక్తాని వివిధాని వనాని చ కాననేషు వివిక్తాశ్ చ శైలానాం మహతీర్ గుహాః
ఒంటరి తీరప్రాంతాలు, రకరకాల అడవులు, వనాల్లోని విశాలమైన కొండగుహలు కూడా ఉన్నాయి.
నియమాన్ వివిధాంశ్ చాపి వివిధాని తపాంసి చ యజ్ఞాంశ్ చ వివిధాకారాన్ విద్యాశ్ చ వివిధాస్ తథా
వివిధ నియమాలు, అనేక తపస్సులు, రకరకాల యజ్ఞాలు, అలాగే అనేక విద్యలు కూడా ఉన్నాయి.
వణిక్పథం ద్విజక్షత్రవైశ్యశూద్రాంస్ తథైవ చ దానం చ వివిధాకారం దీనాన్ధకృపణాదిషు
వాణిజ్య మార్గం, అలాగే బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రుల వర్గాలు, అలాగే పేదవారికి, అంధులకు, దరిద్రులకు ఇచ్చే విభిన్న దానాలు కూడా ఉన్నాయి.
అభిమన్యేత సంధాతుం తథైవ వివిధాన్ గుణాన్ సత్త్వం రజస్ తమశ్ చైవ ధర్మార్థౌ కామ ఏవ చ
ఇవి అన్నీ ఎలా కలిపి చూడాలో, అలాగే వివిధ గుణాలు — సత్వం, రజస్సు, తమస్సు — అలాగే ధర్మం, అర్ధం, కామం కూడా ఎలా అనుసంధానించాలో ఆలోచించాలి.
ప్రకృత్యాత్మానమ్ ఏవాత్మా ఏవం ప్రవిభజత్య్ ఉత స్వాహాకారవషట్కారౌ స్వధాకారనమస్క్రియే
ప్రకృతి వల్ల ఆత్మ తానుగా విడగొంటుంది; స్వాహా, వషట్ వంటి హోమాలు, పితృదేవతలకు నివేదనలు, నమస్కారాలు కూడా జరుగుతాయి.
యజనాధ్యయనే దానం తథైవాహుః ప్రతిగ్రహమ్ యాజనాధ్యాపనే చైవ తథాన్యద్ అపి కించన
యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం, అలాగే స్వీకారం, యజ్ఞ నిర్వహణ, బోధన, ఇంకా అలాంటి ఇతర కార్యాలు కూడా చెప్పబడినవి.
జన్మమృత్యువిధానేన తథా విశసనేన చ శుభాశుభభయం సర్వమ్ ఏతద్ ఆహుః సనాతనమ్
జననం, మరణం, శిక్షణ వలన, అలాగే శుభాశుభ భయాలన్నీ శాశ్వతంగా ఉండేవిగా చెబుతారు.
ప్రకృతిః కురుతే దేవీ భయం ప్రలయమ్ ఏవ చ దివసాన్తే గుణాన్ ఏతాన్ అతీత్యైకో ఽవతిష్ఠతే
ప్రకృతి దేవి భయాన్ని, లయాన్ని కలిగిస్తుంది; దినాంతంలో ఈ గుణాలను దాటి, ఒక్కటే మిగిలిపోతుంది.
రశ్మిజాలమ్ ఇవాదిత్యస్ తత్కాలం సంనియచ్ఛతి ఏవమ్ ఏవైష తత్ సర్వం క్రీడార్థమ్ అభిమన్యతే
సూర్యుడు తన కిరణాలను వెనక్కి తీసుకున్నట్లే, ఆయన కూడా ఈ సృష్టిని తనలోకి తీసుకుని, అన్నీ ఆటగా భావిస్తాడు.
ఆత్మరూపగుణాన్ ఏతాన్ వివిధాన్ హృదయప్రియాన్ ఏవమ్ ఏతాం ప్రకుర్వాణః సర్గప్రలయధర్మిణీమ్
ఆత్మ యొక్క అనేక రూపాలు, గుణాలు, హృదయానికి ఇష్టమైనవి ఇలా సృష్టి, లయాన్ని నిర్వహిస్తూ ఉంటాడు.
క్రియాం క్రియాపథే రక్తస్ త్రిగుణస్ త్రిగుణాధిపః క్రియాక్రియాపథోపేతస్ తథా తద్ ఇతి మన్యతే
కర్మ మార్గంలో ఆసక్తి కలిగి, మూడు గుణాలకు అధిపతిగా, కర్మ, అకర్మ రెండింటినీ కలిగి, ఇదే సత్యమని భావిస్తాడు.
ప్రకృత్యా సర్వమ్ ఏవేదం జగద్ అన్ధీకృతం విభో రజసా తమసా చైవ వ్యాప్తం సర్వమ్ అనేకధా
ప్రకృతి వలన ఈ జగత్తు అంతా మూఢత్వానికి లోనై, రజస్సు, తమస్సు ద్వారా అనేక విధాల వ్యాపించిపోతుంది.
ఏవం ద్వంద్వాన్య్ అతీతాని మమ వర్తన్తి నిత్యశః మత్త ఏతాని జాయన్తే ప్రలయే యాన్తి మామ్ అపి
ఇలా ఈ ద్వంద్వాలు నన్ను దాటి నిత్యం నాలోనే ఉంటాయి; అవన్నీ నన్నుంచి పుట్టి, లయ సమయంలో మళ్లీ నాలోనే కలిసిపోతాయి.
నిస్తర్తవ్యాణ్య్ అథైతాని సర్వాణీతి నరాధిప మన్యతే పక్షబుద్ధిత్వాత్ తథైవ సుకృతాన్య్ అపి
ఓ రాజా! ఇవన్నీ దాటి పోవాలని, తన పాక్షిక జ్ఞానం వల్ల ఆలోచిస్తాడు; అలాగే సత్కర్మలను కూడా ఇలానే భావిస్తాడు.
భోక్తవ్యాని మమైతాని దేవలోకగతేన వై ఇహైవ చైనం భోక్ష్యామి శుభాశుభఫలోదయమ్
ఇవన్నీ నేను అనుభవించాల్సినవే; దేవ లోకానికి చేరినవాడు, ఇక్కడే శుభాశుభ ఫలితాలను అనుభవిస్తాను.
సుఖమ్ ఏవం తు కర్తవ్యం సకృత్ కృత్వా సుఖం మమ యావద్ ఏవ తు మే సౌఖ్యం జాత్యాం జాత్యాం భవిష్యతి
అలా, సుఖమే చేయాలి; ఒకసారి సుఖాన్ని పొందితే, నా సంతోషం ఉన్నంత కాలం, ప్రతి జన్మలోనూ అలాగే జరుగుతుంది.
భవిష్యతి న మే దుఃఖం కృతేనేహాప్య్ అనన్తకమ్ సుఖదుఃఖం హి మానుష్యం నిరయే చాపి మజ్జనమ్
ఇక్కడ నేను చేసిన పనుల వల్ల ఎప్పటికీ అంతులేని బాధ నాకు ఉండదు. ఎందుకంటే మనుష్యజీవితం సుఖదుఃఖాలతో కూడి ఉంటుంది, అలాగే నరకంలో మునిగిపోవడం కూడా జరుగుతుంది.
నిరయాచ్ చాపి మానుష్యం కాలేనైష్యామ్య్ అహం పునః మనుష్యత్వాచ్ చ దేవత్వం దేవత్వాత్ పౌరుషం పునః
నరకం నుంచి కాలక్రమంలో మళ్లీ నేను మనుష్య జన్మను పొందుతాను. మనుష్యత్వం నుంచి దేవతల స్థితికి, దేవతల స్థితి నుంచి మళ్లీ మానవ జన్మకు వస్తాను.
మనుష్యత్వాచ్ చ నిరయం పర్యాయేణోపగచ్ఛతి ఏష ఏవం ద్విజాతీనామ్ ఆత్మా వై స గుణైర్ వృతః
మనుష్యత్వం నుంచి కూడా తిరిగి నరకాన్ని పొందవచ్చు. ఇలా ద్విజాతుల ఆత్మ, గుణాలతో కప్పబడి, ఈ మార్పుల్లోనే తిరుగుతూ ఉంటుంది.
తేన దేవమనుష్యేషు నిరయం చోపపద్యతే మమత్వేనావృతో నిత్యం తత్రైవ పరివర్తతే
అలా దేవతల్లో, మనుష్యుల్లో, నరకంలో కూడా జన్మిస్తాడు. ఎప్పుడూ మమకారంతో కప్పబడి, అక్కడే తిరుగుతూ ఉంటాడు.
సర్గకోటిసహస్రాణి మరణాన్తాసు మూర్తిషు య ఏవం కురుతే కర్మ శుభాశుభఫలాత్మకమ్
ఏవడైనా ఇలా శుభాశుభ ఫలితాలిచ్చే కర్మలు చేస్తూ, మరణంతో ముగిసే రూపాల్లో, సహస్రాది సృష్టి చక్రాల్లో తిరుగుతుంటాడు.
స ఏవం ఫలమ్ ఆప్నోతి త్రిషు లోకేషు మూర్తిమాన్ ప్రకృతిః కురుతే కర్మ శుభాశుభఫలాత్మకమ్
అతడు ఇలా మూడు లోకాల్లో శరీరంతో ఫలితాన్ని పొందుతాడు. ప్రకృతి శుభాశుభ ఫలితాలిచ్చే కర్మలను చేస్తూ ఉంటుంది.
ప్రకృతిశ్ చ తథాప్నోతి త్రిషు లోకేషు కామగా తిర్యగ్యోనిమనుష్యత్వే దేవలోకే తథైవ చ
ప్రకృతీ కూడా మూడు లోకాల్లో, కోరికల వల్ల, పశువుల యోని, మనుష్య జన్మ, దేవతల లోకం ఇలా వివిధ రూపాలను పొందుతుంది.
త్రీణి స్థానాని చైతాని జానీయాత్ ప్రాకృతాని హ అలిఙ్గప్రకృతిత్వాచ్ చ లిఙ్గైర్ అప్య్ అనుమీయతే
ఈ మూడు స్థితులను సహజమైనవిగా తెలుసుకోవాలి. అవి కనిపించకపోయినా, వాటి లక్షణాల ద్వారా ఊహించవచ్చు.
తథైవ పౌరుషం లిఙ్గమ్ అనుమానాద్ ధి మన్యతే స లిఙ్గాన్తరమ్ ఆసాద్య ప్రాకృతం లిఙ్గమ్ అవ్రణమ్
అలాగే, మానవత్వ లక్షణాన్ని కూడా తర్కం ద్వారా ఊహిస్తారు. వేరే లక్షణాన్ని పొందినప్పుడు, సహజ లక్షణం మచ్చలేని దానిగా ఉంటుంది.
వ్రణద్వారాణ్య్ అధిష్ఠాయ కర్మాణ్య్ ఆత్మని మన్యతే శ్రోత్రాదీని తు సర్వాణి పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణ్య్ అథ
ఇంద్రియ ద్వారాలను ఆధిపత్యం చేసుకుని, తన కర్మలను తానే చేసుకున్నట్టు భావిస్తాడు. వినికిడి మొదలైన ఐదు కర్మేంద్రియాలన్నీ అతనివే అని అనుకుంటాడు.
రాగాదీని ప్రవర్తన్తే గుణేష్వ్ ఇహ గుణైః సహ అహమ్ ఏతాని వై కుర్వన్ మమైతానీన్ద్రియాణి హ
ఇక్కడ గుణాల మధ్య రాగాదులు కలుగుతాయి, అవి గుణాలతో కలిసి వస్తాయి. నేను ఇవన్నీ చేస్తూ, ఈ ఇంద్రియాలు నావే అని భావిస్తాను.
నిరిన్ద్రియో హి మన్యేత వ్రణవాన్ అస్మి నిర్వ్రణః అలిఙ్గో లిఙ్గమ్ ఆత్మానమ్ అకాలం కాలమ్ ఆత్మనః
ఇంద్రియాలు లేవని, గాయాలున్నవాడినని, గాయాలులేనివాడినని తాను అనుకుంటాడు. లక్షణం లేనిది అయిన ఆత్మ, లక్షణం కలిగినదిగా, కాలరహితంగా లేదా కాలపరిమితిగా తాను భావిస్తుంది.